| ÖZET: 2022 Yılı Sayıştay Denetim Raporu’na göre, köylere hizmet götürme birliklerine, yatırım planı ve yıllık çalışma programı sunulmadan, İl Genel Meclisi kararı olmaksızın ödenek aktarımı yapılmıştır. Bu durum, 5355 sayılı Mahalli İdare Birlikleri Kanunu’na ve 5018 Sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’na aykırıdır. Dolayısıyla, mevzuata uygun ödenek aktarımının sağlanması için gerekli prosedürlerin izlenmesi gerekmektedir. |
BULGU: Köylere Hizmet Götürme Birliklerine Yatırım Planı, Yıllık Çalışma Programı ve Uygulama Projeleri Olmadan Encümen Kararı ile Ödenek Aktarılması
2022 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – İl Özel İdaresi
Köylere hizmet götürme birlikleri tarafından hazırlanan yatırım plânı, yıllık çalışma programı ve uygulama projelerinin İl Genel Meclisine sunulmadan Encümen kararı ile İdare bütçesinden köylere hizmet götürme birliklerine ödenek aktarıldığı görülmüştür.
5355 sayılı Mahalli İdare Birlikleri Kanunu’nun “Köylere hizmet götürme birlikleri” başlıklı 18’inci maddesinin 5’inci fıkrasında; “İl özel idaresi bütçe gelirlerinin ne kadarının köylere hizmet götürme birliklerine aktarılacağı, köylere hizmet götürme birliklerinin sunacağı yatırım plânı, yıllık çalışma programı ve uygulama projelerine göre il genel meclisince kararlaştırılır” hükmü yer almaktadır.
Ödenek aktarımları 5302 İl Özel İdaresi Kanun’un giderlerle ilgili 43’üncü maddesinin (e) fıkrasında belirtildiği üzere “İl Genel Meclisince belirlenecek ilkeler çerçevesinde köylere veya köylerin aralarında kurdukları birliklere yapılacak yardımlar” olarak açıklanan ve İl Özel İdaresi bütçelerine konulan ödeneklerden yapılan aktarmalardır.
İl özel idaresi bütçesinden 5355 sayılı Kanun’a göre köylere hizmet götürme birliklerine ödenek aktarımında bulunulması için, Köylere Hizmet Götürme Birlikleri tarafından İl Özel İdaresine yatırım planı, yıllık çalışma programı ve uygulama projelerinin sunulması ve sunulan projelerin İl Genel Meclisi tarafından uygun bulunarak karara bağlanması gerekmektedir. Ancak bu çerçevede proje bazında ödenek aktarımı yapılabilecektir.
Yapılan incelemede, 2021 Yılı Sayıştay Denetim Raporunun B/4’üncü maddesinde de yer alan aynı hususta, yatırım planı, yıllık çalışma programı ve uygulama projeleri ile ilgili olarak yıl içerisinde birliklerden gelen münferit yatırım taleplerinin İl Genel Meclisine sunulmadığı, İl Encümen kararı ile köylere hizmet götürme birliklerine İdare bütçesinden ödenek aktarıldığı görülmüştür.
5018 Sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun 8’nci maddesinde de; “Her türlü kamu kaynağının elde edilmesi ve kullanılmasında görevli ve yetkili olanlar, kaynakların etkili, ekonomik, verimli ve hukuka uygun olarak elde edilmesinden, kullanılmasından, muhasebeleştirilmesinden, raporlanmasından ve kötüye kullanılmaması için gerekli önlemlerin alınmasından sorumludur ve yetkili kılınmış mercilere hesap vermek zorundadır” denilmektedir. Buna göre İdareler kamu kaynağının hukuka uygun kullanılmasından sorumlu tutulmuşlardır. Hukuka uygunluk kavramı, alınan tüm kararların yasalara uygun olmasını gerektirmektedir.
Aynı hususun İdarenin 2021 Sayıştay Denetim Raporunda da yer almasına rağmen 2022 yılında da devam ettiği görülmüştür.
Köylere hizmet götürme birliklerine mevzuata aykırı bazı ödenek aktarımları aşağıdaki tabloda gösterilmiştir.
Tablo 7: Köylere Hizmet Götürme Birliklerine Mevzuata Aykırı Bazı Ödenek Aktarımları
| Tarih | Ödeme Emri No |
Ödemenin Gönderilme Amacı | Encümen Kararı |
| 14.06.2022 | 1887 | Sermayecik Köyü Çilek Festivali Organizasyonu için ödenek aktarması | 12/05/2022 tarihli 299 nolu karar |
| 6.07.2022 | 2181 | Merkez İlçesine bağlı köylerde yapılması gereken acil ve zorunlu hizmetler için ödenek aktarması | 30/06/2022 tarihli 354 nolu karar |
| 20.07.2022 | 2310 | Yalova Kivi Festivali Organizasyon giderleri için ödenek aktarması | 08/09/2022 tarihli 424 nolu karar |
| 21.07.2022 | 2579 | Kaymakamlarının Makam araçlarında kullanılmak üzere ödenek aktarması | 21/07/2022 tarihli 377 nolu karar |
| 12.08.2022 | 2587 | 1 adet konteynırın nakliye ve vinç için ödenek aktarması | 04/08/2022 tarihli 394 nolu karar |
| 29.08.2022 | 2737 | 77 AAN 040 plakalı hizmet aracının onarımı için ödenek aktarması | 11/08/2022 tarihli 400 nolu karar |
| 14.09.2022 | 2931 | Kaymakamlık Lojmanı mutfak dolabı ve ıslak zeminin yenilenmesi işi ödenek aktarması | 25/08/2022 tarihli 401 nolu karar |
| 18.10.2022 | 3313 | Şenköy Köyünde bulunan Atatürk Büstünün kırılan mermer taşlarının onarımı için ödenek aktarması | 06/10/2022 tarihli 473 nolu karar |
| 24.11.2022 | 3746 | Termal Kaymakam Lojmanında meydana gelen hasar ve çürümelerin onarımı için ödenek aktarması | 27/10/2022 tarihli 524 nolu karar |
| 1.12.2022 | 3791 | Armutlu İlçesine bağlı köylerde sivrisinek ile mücadele kapsamında ihtiyaç duyulan ilaç alımı için ödenek aktarması | 27/10/2022 tarihli 511 nolu karar |
Kamu idaresi cevabında; 5355 sayılı Kanun’un “Köylere hizmet götürme birlikleri” başlıklı 18’inci maddesinin 3 üncü fıkrasında; “Bakanlıklar ve diğer merkezi idare kuruluşları ile il özel idareleri; köye yönelik hizmetlere ilişkin yapım, bakım ve onarım işleri, bölünmüş yol, elektrifikasyon, köy yolu, içme suyu, sulama suyu ve kanalizasyon yatırımlarını, kendi bütçelerinde bu hizmetler için ayrılan ödenekleri köylere hizmet götürme birliklerine aktarmak suretiyle gerçekleştirebilirler…” Bu nedenle yapılan aktarmaların mevzuata uygunluğu ile birlikte, birliklerin kuruluş amacına da uygun olduğu değerlendirilmiştir denilmektedir.
Ancak, 18’inci maddenin 3’üncü fıkrası, Kurumun köye yönelik hizmetlere ilişkin kendi bütçelerinden bu hizmetler için ayrılan ödeneklerin hangi yatırımlar için olacağını belirten genel bir düzenlemedir. 5’inci fıkra ise 3’üncü fıkrada belirtilen yatırımların hangi usullerle yapılacağını içermektedir. Dolayısıyla bu usullere uyulmadan Kurumca yatım yapılması mümkün görünmemektedir.
Sonuç olarak, köylere hizmet götürme birlikleri tarafından yatırım planı, yıllık çalışma programı ve uygulama projeleri sunulmadan, İl Genel Meclisi kararı alınmadan, İl Encümeni kararı ile ödenek aktarılmaması gerekmektedir.