|
ÖZET: 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları, Büyükşehir Belediyesi tarafından belirlenen kriterlere uymayan bazı kişilere “Evlilik Desteği” adı altında sosyal yardım yapıldığını ortaya koymuştur. 5393 sayılı Belediye Kanunu’nun ilgili maddeleri, belediyelerin sosyal hizmet ve yardımlar sunma yükümlülüğünü düzenlemekte ve bu yardımların insan onurunu zedelemeyecek şekilde verilmesini şart koşmaktadır. Ayrıca, 5216 sayılı Büyükşehir Belediye Kanunu, dar gelirli ve muhtaç kişilere yönelik sosyal yardımların büyükşehir belediyesinin giderleri arasında sayıldığını belirtmektedir.
Denetim sonucunda, 2024 yılı içerisinde 7.533 yeni evlenen çifte evlilik desteği olarak 15.000 TL yardım yapılmış, ancak yapılan incelemelerde bu yardımı almaya hak kazanan kişilerden %13’ünün kriterlere uygun olmadığı tespit edilmiştir. Özellikle, 300 kişilik örneklemde 39 kişinin gelir durumunun belirlenen kriterleri sağlamadığı görülmüştür. Bu durum, belediyenin yardım süreçlerinde belirlenen gelir kriterlerine uyulmadığını göstermektedir. İdare, evlilik desteği sürecinde çiftlerin toplam gelirinin iki asgari ücreti geçmemesi gerektiğini vurgulamakta ve sosyal destek başvurularında vatandaşların beyanlarının dikkate alındığını ifade etmektedir. Ancak, asgari ücret zam dönemlerinde sistem güncellemelerinin tam olarak yapılamadığı belirtilmiştir. Sonuç olarak, kamu kaynaklarının kullanımı sırasında belirlenen kriterlere uygun hareket edilmesi ve gelir durumlarının doğru bir şekilde kontrol edilmesi gerektiği önem arz etmektedir. |
BULGU: Kriterleri Sağlamayan Bazı Kişilere Evlilik Desteği Adı Altında Yardım Yapılması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Belediyesi
İdare tarafından belirlenen kriterlere uymayan bazı kişilere “Evlilik Desteği” adı altında sosyal yardım yapıldığı görülmüştür.
5393 Sayılı Belediye Kanunu’nun “Hemşehri hukuku” başlıklı 13’üncü maddesinin birinci fıkrasında;
“Herkesin ikamet ettiği beldenin hemşehrisi olduğu hemşehrilerin; belediye karar ve hizmetlerine katılma, belediye faaliyetleri hakkında bilgilenme ve belediye idaresinin yardımlarından yararlanma haklarının olduğu ve yardımların insan onurunu zedelemeyecek koşullarda sunulmasının zorunlu olduğu, …” hükmüne yer verilmiştir.
Anılan Kanun’un “Belediyenin görev ve sorumlulukları” başlıklı 14’üncü maddesinin birinci fıkrasında ise; Belediyelerin, mahalli müşterek nitelikte olmak şartıyla; sosyal hizmet ve yardım, nikâh, meslek ve beceri kazandırma; ekonomi ve ticaretin geliştirilmesi hizmetlerini yapabileceği veya yaptırabileceği, ..hükmü tesis edilmiştir.
5216 sayılı Büyükşehir Belediye Kanunu’nun “Büyükşehir belediyesinin giderleri” başlıklı 24’üncü maddesinin birinci fıkrasının (j) bendinde de; “Dar gelirli, yoksul, muhtaç ve kimsesizler ile engellilere yapılacak sosyal hizmet ve yardımlar, …” büyükşehir belediyesinin giderleri arasında sayılmıştır.
Ayrıca 13.07.2006 tarihli ve 1297 sayılı Meclis Kararı ile Büyükşehir Belediye Meclisi tarafından çıkarılan Sosyal İşler ve Yardım Esasları Yönetmeliği’nin “Sosyal Yardımlara İlişkin Genel Esaslar” başlıklı 6’ncı maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinde; Belediyenin ayni ve nakdi yardımda bulunabileceği, (d) bendinde ise yardım taleplerinin karşılanmasında; belediyenin mali durumu, hizmetin ivediliği, muhtaç olma derecesi, başvuru veya tespit sırasının dikkate alınacağı belirtilmiştir.
Bahse konu Yönetmelik’in “Nakdi Yardım” başlıklı 13’üncü maddesinin birinci fıkrasında da; Belediyenin dar gelirlilere, muhtaç, yoksul, düşkün, kimsesiz ve özürlülere sosyal, sağlık ve ekonomik sorunlarının çözümünde yardımcı olabilmek amacıyla nakdi yardımda bulunabileceği düzenlemesine yer verilmiştir.
Yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerinden de anlaşılacağı üzere; herkesin ikamet ettiği beldenin hemşehrisi sayıldığı ve belediye idaresinin yaptığı yardımlardan yararlanma hakkının olduğu, mahalli müşterek nitelikte olmak şartıyla; sosyal hizmet ve yardım yapmanın belediyenin görevleri arasında sayıldığı, dar gelirli, yoksul, muhtaç ve kimsesizler ile engellilere yapılacak sosyal hizmet ve yardımların büyükşehir belediyesinin giderleri arasında olduğu hüküm altına alınmıştır.
Bu bağlamda, İdare tarafından yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerine istinaden Yönetmelik çıkarılmış, bahse konu Yönetmelik’te belediyenin bütçesine ayni ve nakdi yardım yapmak için her yıl ödenek konulabileceği ve yardım taleplerinin karşılanmasında belediyenin mali durumu, hizmetin ivediliği, muhtaç olma derecesinin dikkate alınacağı düzenlemelerine yer verilmiştir.
İdare uygulaması olarak 2024 yılı içerisinde yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri ve düzenlemeler doğrultusunda 7.533 kişiye bir defaya mahsus olmak üzere evlenen yeni çiftlere evlilik desteği adı altında 15.000 TL sosyal destek yapılmıştır. İlgili yardıma başvuru yapabilmek için Belediye tarafından; evlenen her bir çiftin toplam gelirinin iki asgari ücreti geçmemesi kriter olarak belirlenmiş ve söz konusu yardım ihtiyaç sahibi olarak belirlenen kişilere ulaştırılmıştır.
Yapılan incelemede, evlilik desteği almaya hak kazanan 7.533 kişiye kişiden örneklem yoluyla seçilen 300 kişinin gelir durumunun kritere uygunluğu test edilmiş olup bahse konu 300 kişinin gelir durumu ile SGK kayıtları üzerinden karşılaştırıldığında, 39 kişinin Belediye tarafından sunulan söz konusu yardımı alamayacağı tespit edilmiştir.
Test sonucuna oransal olarak bakıldığında söz konusu yardımları almaya hak kazanan kişilerin %13 oranında hatalı belirlendiği anlaşılmış olup bu durum; Belediyenin yapmış olduğu Evlilik Desteği yardımına ilişkin İdarece belirlenen kriterlere uyulmayarak bu yardımı almaya hak kazanamayacak olan kişilere yardım yapıldığını göstermektedir.
Yukarıda yer alan denetim tespiti üzerine, İdare tarafından özetle; evlilik desteği kapsamında yeni evlenecek çiftlere sunulan nakdi yardımlarda, çiftin toplam gelirinin iki asgari ücreti geçmemesinin esas alındığı, sosyal destek sürecinde vatandaşların beyanın alındığı, E- belediye sistemi üzerinden de resmi evrak kontrolü yapılarak teyit edildiği, asgari ücret zam dönemlerinde E-belediye sistemine önceki dönem maaşların yansımasından kaynaklı olarak güncel gelir takibinin tam olarak yapılamadığı, aynı zamanda asgari ücret zam dönemlerinde beyanname süresi dikkate alınarak sistem güncellemesi yapılıp sürecin yürütülecek şekilde dönüştürüldüğü, bu kapsamda; azami hassasiyet gösterileceği ifade edilmiştir.
Sonuç olarak, kamu kaynağı kullanarak İdare bütçesinden yardım yapılırken belirlenmiş olan kriterlere uygun hareket edilmesi ve yardımda bulunulanlara ait gelir durumu kontrolünün doğru bir şekilde yapılması gerekmektedir.