Kriterleri Sağlamayan Bazı Kişilere Sosyal Destek Verilmesi (Sayıştay)

BULGU: Kriterleri Sağlamayan Bazı Kişilere Sosyal Destek Verilmesi

2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Belediyesi

İdare tarafından belirlenen kriterlere uymayan bazı kişilere sosyal destek yapıldığı görülmüştür.

5393 Sayılı Belediye Kanunu’nun “Hemşehri hukuku” başlıklı 13’üncü maddesinin birinci fıkrasında; herkesin ikamet ettiği beldenin hemşehrisi olduğu hemşehrilerin; belediye karar ve hizmetlerine katılma, belediye faaliyetleri hakkında bilgilenme ve belediye idaresinin yardımlarından yararlanma haklarının olduğu ve yardımların insan onurunu zedelemeyecek koşullarda sunulmasının zorunlu olduğu hükmüne yer verilmiştir.

Bahse konu Kanun’un “Belediyenin görev ve sorumlulukları” başlıklı 14’üncü maddesinin birinci fıkrasında ise; belediyelerin, mahalli müşterek nitelikte olmak şartıyla; sosyal hizmet ve yardım, nikâh, meslek ve beceri kazandırma; ekonomi ve ticaretin geliştirilmesi hizmetlerini yapabileceği veya yaptırabileceği hükümlerine yer verilmiştir.

5216 sayılı Büyükşehir Belediye Kanunu’nun “Büyükşehir belediyesinin giderleri” başlıklı 24’üncü maddesinin birinci fıkrasının (j) bendinde de; dar gelirli, yoksul, muhtaç ve kimsesizler ile engellilere yapılacak sosyal hizmet ve yardımlar büyükşehir belediyesinin giderleri arasında sayılmıştır.

Ayrıca 13.07.2006 tarihli ve 1297 sayılı Meclis Kararı ile Büyükşehir Belediye Meclisi tarafından çıkarılan Sosyal İşler ve Yardım Esasları Yönetmeliği’nin “Sosyal Yardımlara İlişkin Genel Esaslar” başlıklı 6’ncı maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinde; Belediyenin ayni ve nakdi yardımda bulunabileceği, bu amaçla bütçeye her yıl ödenek konacağı, yıl içerisinde yapılacak sosyal yardımların toplam tutarının bütçenin %15’ini geçemeyeceği; (c) bendinde, ayni ve nakdi yardım programlarının uygulanmasında yaşlı, özürlü, çocuklar, kimsesiz ve düşkünlere öncelik tanınacağı; (d) bendinde ise yardım taleplerinin karşılanmasında; belediyenin mali durumu, hizmetin ivediliği, muhtaç olma derecesi, başvuru veya tespit sırasının dikkate alınacağı belirtilmiştir.

Mezkûr Yönetmelik’in “Nakdi Yardım” başlıklı 13’üncü maddesinin birinci fıkrasında da; Belediyenin dar gelirlilere, muhtaç, yoksul, düşkün, kimsesiz ve özürlülere sosyal, sağlık ve ekonomik sorunlarının çözümünde yardımcı olabilmek amacıyla nakdi yardımda bulunabileceği düzenlemesine yer verilmiştir.

Yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerinden de anlaşılacağı üzere; herkesin ikamet ettiği beldenin hemşehrisi sayıldığı ve belediye idaresinin yaptığı yardımlardan yararlanma hakkının olduğu, mahalli müşterek nitelikte olmak şartıyla; sosyal hizmet ve yardım yapmanın belediyenin görevleri arasında sayıldığı, dar gelirli, yoksul, muhtaç ve kimsesizler ile engellilere yapılacak sosyal hizmet ve yardımların büyükşehir belediyesinin giderleri arasında olduğu hüküm altına alınmıştır.

Bu bağlamda, İdare tarafından Belediye Kanunu ve Büyükşehir Belediye Kanunu’nun yukarıda yer verilen hükümlerine istinaden Yönetmelik çıkarıldığı, bahse konu Yönetmelik’ten de anlaşılacağı üzere belediyenin bütçesine ayni ve nakdi yardım yapmak için her yıl ödenek konulabileceği, yardım programının uygulanmasında yaşlı, özürlü, çocuklar, kimsesiz ve düşkünlere öncelik tanınacağı ve yardım taleplerinin karşılanmasında belediyenin mali durumu, hizmetin ivediliği, muhtaç olma derecesinin dikkate alınacağı düzenlemelerine yer verilmiştir.

İdare uygulaması olarak 2024 yılı içerisinde yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri ve düzenlemeler doğrultusunda Sosyal Destek İstanbulkart adı altında 213.230 kişiye düzenli olarak her ay 1.000 TL sosyal yardım yapılmıştır. İlgili yardıma başvuru yapabilmek için Belediye tarafından; hanede yaşayanların kişi başı gelirinin muhtaçlık sınırının üzerinde olmaması, hanede ikamet edenlere ait birden fazla mesken tapusu bulunmaması ve birden fazla araç sahibi olunmaması gibi kriterler belirlenmiş ve buna istinaden Sosyal İnceleme Raporu oluşturularak söz konusu yardımlar ihtiyaç sahibi olarak belirlenen kişilere ulaştırılmıştır.

Aynı zamanda Sosyal İnceleme Raporu sonucunda söz konusu Sosyal Destek İstanbulkart almaya hak kazanan hanelere;

– Günlük 3 adet Halk Ekmek Desteği,

– 6-24 ay arasında bebeği bulunan hanelere haftalık 2 paket Bebe Bisküvisi Desteği,

– 3-6 yaş grubu çocuğu bulunan 1 çocuk için ayda 8 litre, 2 çocuk ve üzeri için 16 litre Halk Süt Desteği,

Yapılmaktadır.

Yapılan incelemede, yukarıda yer verilen kriterler doğrultusunda yardım almaya hak kazanan 213.230 kişiden örneklem yoluyla seçilen 1000 kişinin gelir durumu ile diğer kriterlere uygunluğu test edilmiş olup bahse konu 1000 kişinin gelir kayıtları ile güncel SGK kayıtları karşılaştırıldığında, 256 kişinin Belediye tarafından sunulan söz konusu yardımı alamayacağı tespit edilmiştir.

Test sonucuna oransal olarak bakıldığında söz konusu yardımları almaya hak kazanan hanelerin %25,6 oranında hatalı belirlendiği anlaşılmış olup bu durum; Belediyenin yapmış olduğu Sosyal Destek İstanbulkart ile aylık 1000 TL, Halk Ekmek Desteği ile günlük 3 adet ekmek, Bebe Bisküvisi Desteği ile haftalık 2 paket bebe bisküvisi ve Halk Süt Desteği ile ayda 8 veya 16 litre süt desteği gibi yardımlara ilişkin İdarece belirlenen kriterlere uyulmayarak bu yardımı almaya hak kazanamayacak olan kişilere yardım yapıldığını göstermektedir.

Yukarıda yer alan denetim tespiti üzerine, İdare tarafından özetle; nakdi yardımların Değerlendirme Kurulu kararıyla sağlandığı, yapılan yardımların başvuru sonrası sosyal inceleme ve evrak kontrolünde bir hata olmadığı, dolayısıyla hak kazananların Değerlendirme Kurulu kararı ile kriterlere uygun olarak yardım aldığı çünkü sosyal yardım yapılacak kişilerin yardım yapılmasına uygun bulunup bulunmadığının Değerlendirme Kurulu’nun görev ve yetkileri arasında bulunduğu, diğer taratan; bulgu metninde ifade edilen yardımda bulunulanlara ait gelir durumu ile diğer verilerin düzenli aralıklarla kontrol edilmesi gerektiği hususuna ilişkin 2024 yılı içerisinde rutin incelemeler yapılmaya başlandığı ve bu kapsamda 34.685 adet sosyal destek kartın iptal edildiği ifade edilmiştir.

Halbuki; sosyal yardım yapılmasını uygun bulmak Değerlendirme Kurulu’nun yetkisinde olsa da Kurul tarafından yardım yapılması uygun görülecek kişiler kriterlere istinaden belirlenmekte, ilgili yardıma başvuru yapabilmek için bu kriterler İdare tarafından; hanede yaşayanların kişi başı gelirinin muhtaçlık sınırının üzerinde olmaması, hanede ikamet edenlere ait birden fazla mesken tapusu bulunmaması ve birden fazla araç sahibi olunmaması şeklinde belirlenmiştir. Her ne kadar Kurul tarafından sosyal yardım yapılmasına karar verilse de Kurul ilgili yardımın kriterler dışındaki kişilere verilmesini uygun bulmak yetkisine sahip değildir. Yapılan yardımların, mevzuat hükümleri ve belirlenmiş kriterlere göre yapılması gerekmektedir.

Ayrıca bir diğer husus olan, Belediyenin gelir kontrolünü belirli aralıklarla yapması gerektiği durumuna ilişkin, İdarenin cevabında da belirtildiği üzere kriterleri sağlamayan 34.685 kişinin kartları kapatılması rutin kontrollerin önemini ortaya koymaktadır.

Sonuç olarak, kamu kaynağı kullanarak İdare bütçesinden yardım yapılırken belirlenmiş olan kriterlere uygun hareket edilmesi ve yardımda bulunulanlara ait gelir durumu ile diğer verilerin düzenli aralıklarla kontrol edilmesi gerekmektedir.