|
ÖZET: Tefenni Belediyesi sınırları içindeki Zafer Mahallesi’nde, inşaat ruhsatı alınmadan küçük sanayi sitesi inşaatına başlandığı belirlenmiştir. Sayıştay denetim raporlarına göre, belediye, İmar Kanunu çerçevesinde gerekli işlemleri gerçekleştirmemiş ve bina inşaat harcını tahsil etmemiştir. 3194 sayılı İmar Kanunu’na göre, yapı ruhsatı alınmadan inşaata başlanması durumunda, ilgili harçların ödenmesi zorunludur. Ancak, ruhsatsız inşaatın tespiti ve durdurulması için gereken adımlar atılmamıştır.
Yapı ruhsatı, inşaatın başlaması için gerekli olan resmi bir belgedir ve bu belgenin alınması için belirli belgelerin sunulması gerekmektedir. İlgili kanunlar, ruhsatsız inşaat durumunda idari para cezaları ve mühürleme gibi yaptırımlar öngörmektedir. Tefenni İlçesi’nde ruhsatsız olarak devam eden inşaatın durumu, belediye tarafından herhangi bir işlem yapılmadan sürdürülmüştür. Belediye Kanunu ve Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu, kamu gelirlerinin zamanında tahsil edilmesini zorunlu kılmaktadır. Ancak mevcut durumda, ruhsatsız inşaatın devam etmesi ve harç tahsilatının yapılmaması, yasal süreçlerin işletilmediğini göstermektedir. İlgili kurum, ruhsatlandırma işlemlerinin başlatıldığını belirtse de, ruhsatın bağımsız bölüm bazında verilmesi, yasal gereklilikleri karşılamamaktadır. Bu nedenle, inşaatın durumu ve harç tahsilatıyla ilgili hukuksal süreçlerin bir an önce yerine getirilmesi gerekmektedir. |
BULGU: Küçük Sanayi Sitesi İnşaatına Belediyeden Ruhsat Alınmadan Başlanması, Bina İnşaat Harcı Tahsil Edilmemesi
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Olmayan İl Kapsamında Yer Alan İlçe Belediyesi
Tefenni Belediyesi sınırları içerisinde yer alan Zafer Mahallesi 124 Ada 12-13-14-1516-17-18-32-33-34 nolu parsellerde yer alan araziye inşaat ruhsat alınmadan sanayi sitesi inşaa edilmeye başlandığı halde Belediyenin İmar Kanunu’nda yer alan süreçlerin hiçbirini işletmediği, bina inşaat harcının hesaplanması ve tahsil edilmesi yönünde bir girişimde bulunmadığı tespit edilmiştir.
3194 sayılı İmar Kanunu’nun “Tanımlar” başlıklı 5 inci maddesine göre yapı; karada ve suda, daimi veya muvakkat, resmi ve hususi yeraltı ve yerüstü inşaatı ile bunların ilave, değişiklik ve tamirlerini içine alan sabit ve müteharrik tesislerdir. Kanunu’nun 21’inci maddesine göre, bu Kanun kapsamına giren bütün yapılar için, Kanun’da belirtilen istisnalar dışında, belediye veya valiliklerden yapı ruhsatiyesi alınması gerekmektedir.
Kanun’un 22’nci maddesinde ruhsatın nasıl alınacağına dair detaylara yer verilmiştir. Buna göre yapı sahipleri veya kanuni vekillerinin, yapı ruhsatiyesi almak için belediye veya valilik bürolarına müracaat etmeleri gerekmektedir. Müracaat dilekçesine sadece tapu, mimari proje, statik proje, elektrik ve tesisat projeleri, resim ve hesapları, röperli veya ebatlı kroki eklenmesi gereklidir.
Yapı ruhsatı, bir inşaatın başlayabilmesi için Belediye veya Valilik tarafından verilen onay belgesidir. Bir yapıya başlamak için alınması gereken ilk ve en önemli belge bu ruhsattır. İlgili kurumlar tarafından verilen bu izin karşılığında harç alınmakta, gelir elde edilmektedir.
2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu’nun Ek Madde 1’inci maddesinde, Belediye sınırları ve mücavir alanlar içinde yapılan her türlü bina inşaatı (ilave ve tadiller dahil), inşaat veya tadilat ruhsatının alınmasında Ek Madde 6’da yer alan tarifede gösterilen nispet ve hadlerde bina inşaat harcı alınmaktadır. İnşaata ruhsatsız başlanması halinde de harç alacağı doğmuş sayılmaktadır.
Ek Madde 3’e göre bina inşaat harcını inşaat, ilave veya tadilat için inşaat ruhsatı alanlar öder. İnşaata ruhsatsız başlanılmasında ise inşaat ruhsatı almak mecburiyetinde olanlar bu harcı ödemekle yükümlüdür. Bina İnşaat Harcının matrahı, her bir konut veya işyeri biriminin ayrı ayrı inşaat sahasının yüzölçümleridir. Bina İnşaat Harcı, inşaat ruhsatının alınmasından önce makbuz karşılığında ilgili belediyeye ödenmesi gerekmektedir.
İmar Kanunu’nun 32’nci maddesinde göre, ruhsatsız veya ruhsat ve eklerine aykırı olarak başlanan yapıların tespiti ve ihbarı veya herhangi bir şekilde bu duruma muttali olunması üzerine, belediye veya valiliklerce o andaki inşaat durumu tespit edilir. Yapı mühürlenerek inşaat derhal durdurulur. Durdurma, yapı tatil zaptının yapı yerine asılmasıyla yapı sahibine tebliğ edilmiş sayılır. Bu tebligatın bir nüshası muhtara bırakılır, bir nüshası da Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğüne gönderilir. Bu tarihten itibaren en çok bir ay içinde yapı sahibi, yapısını ruhsata uygun hale getirerek veya ruhsat alarak, belediyeden veya valilikten mühürün kaldırılmasını ister. Aksi takdirde, ruhsata aykırı veya ruhsatsız yapılan bina, belediye encümeni veya il idare kurulu kararını müteakip, belediye veya valilikçe yıktırılır ve masrafı yapı sahibinden tahsil edilir.
İmar Kanunu’nun “İdari Müeyyideler” başlıklı 42’nci maddesinde “…Ruhsat alınmaksızın veya ruhsata, ruhsat eki etüt ve projelere ve imar mevzuatına aykırı olarak yapılan ya da 27’nci madde kapsamında ruhsat alınmadan yapılabilen yapılardan aynı maddede belirtilen koşullar sağlanmadan yapılanların sahibine, yapı müteahhidine ve aykırılığı altı iş günü içinde idareye bildirmeyen ilgili fenni mesullere, yapının mülkiyet durumuna, bulunduğu alanın özelliğine, durumuna, niteliğine ve sınıfına, yerleşmeye ve çevreye etkisine, can ve mal emniyetini tehdit edip etmediğine ve aykırılığın büyüklüğüne göre, bin Türk lirasından az olmamak üzere, aşağıdaki şekilde hesaplanan idari para cezaları uygulanır Yapı
müteahhidinin, yapım işlerinden doğan vergi ve sigorta primi borçlarını ödememesi ve diğer sorumluluklarını yerine getirmemesi hallerinde yetki belgesi bir yıldan az olmamak üzere Bakanlıkça iptal edilir ve bunlara sorumluluklarını yerine getirinceye kadar yeni yetki belgesi düzenlenmez. Yetki belgesi iptal edilen yapı müteahhidi yeni yetki belgesi düzenleninceye kadar yeni iş üstlenemez, ancak mevcut işlerini tamamlar. Yetki belgeli yapı müteahhidi olmaksızın başlanılan yapının ruhsatı iptal edilir ve yapı mühürlenir.” denilmektedir.
Buna göre, ruhsat alınmaksızın inşaata başlanması halinde değişen tutarlarda idare para cezaları kesilebildiği gibi, yapının mühürlenmesi, yıktırılmasına kadar süreç işleyebilmektedir.
Konu ile ilgili yerinde yapılan denetimde, Tefenni İlçesi Zafer Mahallesi 124 Ada 1213-14-15-16-17-18-32-33-34 nolu parsellerde yer alan araziye yapı ruhsat almadan küçük sanayi sitesi inşaatı yapılmaya başlandığı, temel bölümünün tamamlanmak üzere olduğu görülmüştür. Kaçak yapı niteliğinde olan inşaatın durumunun tespit edilmesi, mühürlenmesi, para cezası uygulanması gibi Belediye tarafından herhangi bir işlem yapılmamıştır. Ayrıca, ruhsat alınmadan inşaata başlanması bina inşaat ruhsat harcının alınmasına engel olmadığı halde harcın alınması yönünde de bir girişimde bulunulmamıştır.
5393 sayılı Belediye Kanunu’nun 38’inci maddesinin (f) fıkrasına göre, Belediye Başkanının önemli görevlerinden biri, Belediyenin gelir ve alacaklarını takip ve tahsil etmektir.
Benzer şekilde, 5018 sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun “Gelirlerin Toplanması Sorumluluğu” başlıklı 38’inci maddesinde de, kamu gelirlerinin tarh, tahakkuk, tahsiliyle yetkili ve görevli olanların, ilgili kanunlarda öngörülen tarh, tahakkuk ve tahsil işlemlerinin zamanında ve eksiksiz olarak yapılmasından sorumlu oldukları ifade edilmiştir.
Bu bakımdan, mevcut durumda ruhsatsız bir şekilde inşaatı devam eden yapı alanı ile ilgili İmar Kanunu’nda yer alan hukuksal süreçlerin yerine getirilmesi, yapı ile ilgili bina inşaat harcının hesaplanarak tahsil edilmesi gerektiği değerlendirilmektedir.
Kamu idaresi tarafından verilen cevapta “Yapı Projeleri incelemeleri tamamlanan yapıların ruhsatlandırma işlemleri başlatılmış olup, gerekli iş ve işlemler titizlikle devam etmektedir.” denilmiştir. Cevap ekinde 61,1 m2’lik 4 adet bağımsız bölüm için 2025 yılı içerisinde düzenlenen yapı ruhsatlarına yer verilmiş ve toplamda ödenen 31.488,80 TL yapı ruhsat harcı tahsilatına dair makbuz gönderilmiştir.
Kurum cevabında gönderilen ek belgeler incelenmiştir. Buna göre, inşaata başlamadan önce alınması gereken inşaat ruhsatının, inşaat başladıktan sonra bağımsız bölüm bazında olduğu ve Belediyenin de buna onay verdiği görülmektedir. Ancak Belediyeden alınması gereken yapı ruhsatı, bağımsız bölüm bazında değil tüm inşaat alanı ve proje için geçerli olmalıdır. Dolayısıyla mevcut durumda yapılan işlemler İmar Kanunu’na uygun düşmemekte olup, devam eden inşaatla ilgili bulguda yer alan tespitler varlığını devam ettirmektedir. Bunlarla ilgili mevzuatta öngörülen süreçlerin işletilmesi gerektiği değerlendirilmektedir.