|
ÖZET: Kurum alacaklarının takibinde kullanılan yazılımlarda entegrasyon eksikliği, 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları’nda önemli bir sorun olarak öne çıkmaktadır. Alacak işlemlerinin tahakkuk esasına uygun olarak yürütülmemesi, mali tabloların güncel dönemdeki Kurum alacaklarını doğru bir şekilde yansıtmadığına işaret etmektedir. Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun 49. maddesi, muhasebe sisteminin etkin bir şekilde kurulmasını ve kamu hesaplarının düzenli bir biçimde yönetilmesini zorunlu kılmaktadır. Ayrıca, 51. madde, kamu gelir ve giderlerinin doğru bir şekilde kaydedilmesini ve muhasebeleştirilmesini sağlamaktadır.
Kurumun muhasebe hizmetleri, Mali Otomasyon Sistemi Projesi (MOSİP) üzerinden yürütülmektedir. Ancak, genel sağlık sigortası (GSS) primleri gibi önemli gelirlerin tahakkuk işlemleri, MOSİP dışındaki sistemlerde gerçekleştirilmektedir. 2024 yılı itibarıyla, Kurumun alacakları 4/1-a ve 4/1-b kapsamında büyük tutarlara ulaşmış, ancak bu alacakların mali tablolara tam olarak yansıtılamadığı tespit edilmiştir. Mükerrer kayıtlar ve hatalı muhasebe işlemleri, alacakların gerçeği yansıtmayan bir biçimde kaydedilmesine neden olmuştur. Kamu İdaresi, Kurum alacaklarının mali tablolarda doğru bir şekilde gösterilmesi amacıyla yeni bir yazılım projesi başlatmıştır. Bu projenin tamamlanmasıyla birlikte, Kurum alacaklarına ilişkin işlemlerin 5018 sayılı Kanun’a uygun olarak muhasebeleştirilmesi ve ilgili dönem mali tablolarında doğru bir şekilde raporlanması hedeflenmektedir. |
BULGU: Kurum Alacaklarının Takibinin Yapıldığı Yazılımlarda Entegrasyonun Sağlanmamış Olması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Sosyal Güvenlik Kurumları
Kurumun alacaklarına ilişkin işlemlerin tahakkuk esasına göre gerçekleştirilmemesi nedeniyle mali tabloların cari dönemde Kurum alacağına dönüşmüş tutarları tam olarak yansıtmadığı görülmüştür.
5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun 49’uncu maddesinde; muhasebe sisteminin; malî raporların düzenlenmesi ve kesin hesabın çıkarılmasına temel olacak ve karar, kontrol ve hesap verme süreçlerinin etkili çalışmasını sağlayacak şekilde kurulup yürütüleceği, kamu hesaplarının; kamu idarelerinin gelir, gider ve varlıkları ile malî sonuç doğuran ve öz kaynağın artmasına veya azalmasına neden olan her türlü işlemler ile garantilerin ve yükümlülüklerin belirlenmiş bir düzen içinde hesaplara kaydedilerek yönetim ve denetim yetkilileriyle kamuoyuna gerekli bilgilerin sağlanması amacıyla tutulacağı hükme bağlanmıştır.
Aynı Kanun’un 51’inci maddesinde ise kamu gelir ve giderlerinin tahakkuk ettirildikleri malî yılın hesaplarında gösterileceği, bütçe gelirlerinin tahsil edildiği yılda kaydedileceği, bütçe giderlerinin ödendiği yılda muhasebeleştirileceği, kamu hesaplarının malî yıl esasına göre tutulacağı belirtilerek muhasebe sisteminin temel ilkeleri ortaya konulmuştur.
Kurum muhasebe hizmetleri, Mali Otomasyon Sistemi Projesi (MOSİP) adı verilen bir sistem üzerinden yürütülmektedir. Kurum gelirleri arasında önemli bir yer tutan genel sağlık sigortası (GSS) primleri, kamu hizmetlerinde çalışanlardan prim gelirleri (memurlar) ile ek karşılık primlerinin tahakkuk işlemleri MOSİP Sisteminde kayıt altına alınmaktadır. 5510 sayılı Kanun’un 4/1-b maddesi kapsamındaki primlerin, süresinde ödenmeyen 4/1-a kapsamındaki primlerin, gecikme cezası ve zamların ve sosyal güvenlik destek primi (SGDP) gelirlerinin tahakkuk işlemleri ise MOSİP dışındaki bilgi sistemlerinde (Güvence ve İşveren Sistemleri) gerçekleştirilmektedir.
SGK Sigorta Primleri Genel Müdürlüğünden alınan veriye göre; Kurumun 2024 yılı sonu itibarıyla 4/1-a kapsamında 831.296.043.624,00 TL, 4/1-b kapsamında 459.970.189.472,00 TL tutarında Kurum alacağı bulunmaktadır. Kurum alacağına dönüşen bu tutarlar tam ve doğru olarak mali tablolara yansıtılamamaktadır.
Hizmet akdine dayalı prim gelirleri (4/1-a kapsamında olanların prim gelirleri) tahakkuku tahsiline bağlı bir gelir gibi tahsilat yapıldığında prim gelirinin hem tahakkuku hem de tahsilatı aynı muhasebe işlem fişinde yapılmaktadır. Bu kayıtların yanı sıra 4/1-a kapsamındaki Kurum alacaklarının cari dönemdeki tahakkuk kayıtlarının mükerrer kaydedilmesi nedeniyle tahakkuk eden ve tahsil edilemeyen hizmet akdine dayalı prim gelirlerinin muhasebe kayıtlarında gerçeği yansıtmadığı tespit edilmiştir. Mükerrer olarak yıl içinde kaydedilen prim tahakkukları dönem sonu itibarıyla ters kayıt yapılarak muhasebe kayıtlarından çıkarılmıştır. Gerçekleştirilen muhasebe işlemlerinin tahakkuk esaslı muhasebe sisteminin mantığına uygun olmadığı ve 120 Gelirlerden Alacaklar Hesabı ile 600 Gelirler Hesabı’nda yer alan tutarların cari ve geçmiş dönemde Kurum alacağına dönüşmüş tutarları tam olarak yansıtmadığı değerlendirilmektedir.
Kamu İdaresi tarafından, Kurum alacaklarının mali tablolarda tam ve doğru şekilde gösterilebilmesi amacıyla yeni bir yazılım projesi başlatıldığı ifade edilmiştir.
Yazılım çalışmalarının tamamlanarak; Kurum alacaklarına ilişkin mali işlemlerin 5018 sayılı Kanun’da öngörülen tahakkuk esasına göre muhasebeleştirilmesi ve ilgili oldukları dönem mali tablolarında tam ve doğru olarak raporlanması gerekmektedir.