|
ÖZET: Kurum alacaklarının takibinde kullanılan yazılımlarda entegrasyon eksikliği, 2023 yılı Sayıştay Denetim Raporları’nda önemli bir sorun olarak ortaya çıkmıştır. Alacak işlemlerinin tahakkuk esasına göre yürütülmemesi, mali tabloların cari ve geçmiş dönemlerdeki Kurum alacaklarını tam olarak yansıtamadığını göstermektedir. 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun ilgili maddeleri, muhasebe sisteminin etkin bir şekilde kurulmasını ve kamu hesaplarının doğru bir biçimde yönetilmesini zorunlu kılmaktadır.
Kurumun muhasebe hizmetleri, Mali Otomasyon Sistemi Projesi (MOSİP) üzerinden yürütülmektedir. Ancak, genel sağlık sigortası (GSS) primleri gibi önemli gelirlerin tahakkuk işlemleri, MOSİP dışındaki sistemlerde gerçekleştirilmektedir. 2023 yılı itibarıyla, Kurum alacakları önemli tutarlara ulaşmış olsa da, bu alacakların mali tablolara doğru bir şekilde yansıtılmadığı tespit edilmiştir. Özellikle, 4/1-a kapsamındaki prim gelirlerinin tahakkuk ve tahsilat işlemleri, muhasebe sisteminin mantığına uygun olarak yürütülmemektedir. Sonuç olarak, kurum alacaklarına ilişkin mali işlemlerin 5018 sayılı Kanun’a uygun olarak tahakkuk esasına göre muhasebeleştirilmesi ve ilgili dönem mali tablolarında eksiksiz bir şekilde raporlanması gerekmektedir. Bu durum, mali şeffaflığın sağlanması ve kamu kaynaklarının etkin yönetimi açısından büyük önem taşımaktadır. |
BULGU: Kurum Alacaklarının Takibinin Yapıldığı Yazılımlarda Entegrasyonun Sağlanmamış Olması
2023 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Sosyal Güvenlik Kurumları
Kurumun alacaklarına ilişkin işlemlerin tahakkuk esasına göre gerçekleştirilmemesi nedeniyle mali tabloların cari ve geçmiş dönemde Kurum alacağına dönüşmüş tutarları tam olarak yansıtmadığı görülmüştür.
5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun 49’uncu maddesinde; muhasebe sisteminin; malî raporların düzenlenmesi ve kesin hesabın çıkarılmasına temel olacak ve karar, kontrol ve hesap verme süreçlerinin etkili çalışmasını sağlayacak şekilde kurulup yürütüleceği, kamu hesaplarının; kamu idarelerinin gelir, gider ve varlıkları ile malî sonuç doğuran ve öz kaynağın artmasına veya azalmasına neden olan her türlü işlemler ile garantilerin ve yükümlülüklerin belirlenmiş bir düzen içinde hesaplara kaydedilerek yönetim ve denetim yetkilileriyle kamuoyuna gerekli bilgilerin sağlanması amacıyla tutulacağı hükme bağlanmıştır.
Aynı Kanun’un 51’inci maddesinde ise kamu gelir ve giderlerinin tahakkuk ettirildikleri malî yılın hesaplarında gösterileceği, bütçe gelirlerinin tahsil edildiği yılda kaydedileceği, bütçe giderlerinin ödendiği yılda muhasebeleştirileceği, kamu hesaplarının malî yıl esasına göre tutulacağı belirtilerek muhasebe sisteminin temel ilkeleri ortaya konulmuştur.
Kurum muhasebe hizmetleri, Mali Otomasyon Sistemi Projesi (MOSİP) adı verilen bir sistem üzerinden yürütülmektedir. Kurum gelirleri arasında önemli bir yer tutan genel sağlık sigortası (GSS) primleri, kamu hizmetlerinde çalışanlardan prim gelirleri (memurlar) ile ek karşılık primlerinin tahakkuk işlemleri MOSİP Sisteminde kayıt altına alınmaktadır. 5510 sayılı Kanun’un 4/1-b maddesi kapsamındaki primlerin, süresinde ödenmeyen 4/1-a kapsamındaki primlerin, gecikme cezası ve zamların ve Sosyal güvenlik destek primi (SGDP) gelirlerinin tahakkuk işlemleri ise MOSİP dışındaki bilgi sistemlerinde (Güvence ve İşveren Sistemleri) gerçekleştirilmektedir.
SGK Sigorta Primleri Genel Müdürlüğünden alınan veriye göre; Kurumun 2023 yılı sonu itibarıyla 4/1-a kapsamında 412.471.503.673,00 TL, 4/1-b kapsamında 191.849.648.739,00 TL, 4/1-a kapsamında yapılandırılan alacağın aslı 41.823.941.033,00 TL, 4/1-b kapsamında yapılandırılan alacağın aslı 4.067.164.639,00 TL tutarında Kurum alacağı bulunmaktadır. Kurum alacağına dönüşen bu tutarlar tam ve doğru olarak mali tablolara yansıtılamamaktadır.
Hizmet akdine dayalı prim gelirleri (4/1-a kapsamında olanların prim gelirleri) 2023 yılında tahakkuku tahsiline bağlı bir gelir gibi tahsilat yapıldığında prim gelirinin hem tahakkuku hem de tahsilatı aynı muhasebe işlem fişinde yapılmaya başlanılmıştır. Ayrıca, 2023 yılında 4/1-a kapsamındaki Kurum alacaklarının cari dönemdeki tahakkuk kayıtları yapılmaya başlanılmış olsa da tahakkuk kayıtlarının mükerrer yer alması nedeniyle tahakkuk eden ve tahsil edilemeyen hizmet akdine dayalı prim gelirlerinin gerçeği yansıtmadığı tespit edilmiştir. Mükerrer olarak yıl içinde kaydedilen prim tahakkukları dönem sonu itibarıyla ters kayıt yapılarak muhasebe kayıtlarından çıkarılmıştır. Gerçekleştirilen muhasebe işlemlerinin tahakkuk esaslı muhasebe sisteminin mantığına uygun olmadığı ve mali tablolarda yer alan tutarların cari ve geçmiş dönemde Kurum alacağına dönüşmüş tutarları tam olarak yansıtmadığı değerlendirilmektedir.
Kurum alacaklarına ilişkin mali işlemlerin 5018 sayılı Kanun’da öngörülen tahakkuk esasına göre muhasebeleştirilmesi ve ilgili oldukları dönem mali tablolarında tam ve doğru olarak raporlanması gerekmektedir.