Kurum Kullanımında veya Mülkiyetinde Bulunan Taşınmazlara İlişkin Hatalı Uygulamaların Bulunması (Sayıştay)

BULGU: Kurum Kullanımında veya Mülkiyetinde Bulunan Taşınmazlara İlişkin Hatalı Uygulamaların Bulunması

2022 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Sosyal Güvenlik Kurumları

Kurumun binaları ile arsalarına ilişkin listeler, taşınmazların muhasebeleştirilmesine ilişkin kayıtlar ile MOSİP uygulaması ekranlarında yapılan karşılaştırmalar sonucunda aşağıdaki tespitlere ulaşılmıştır:
Bazı Taşınmazların Cins Tashihlerinin Yapılmaması
Kurum mülkiyetinde bulunan taşınmazlardan bir kısmının mevcut kullanım şekli ile tapu kayıtlarının birbirine uygun olmadığı ve ilgili taşınmazların cins tashihlerinin yapılmadığı görülmüştür.
Genel Yönetim Muhasebe Yönetmeliği’nin 5’inci maddesine göre; muhasebenin temel kavramları arasında sayılan “özün önceliği” kavramı gereği işlemlerin muhasebeye yansıtılmasında ve bunlara ilişkin değerlendirmelerin yapılmasında biçimden çok öz esas alınmalıdır.
Genel yönetim kapsamındaki idarelerin mülkiyetinde, yönetiminde veya kullanımında bulunan taşınmazların kaydına ilişkin usul ve esaslar Kamu İdarelerine Ait Taşınmazların Kaydına İlişkin Yönetmelik’te düzenlenmiştir. Yönetmelik’in 5’inci maddesinde ise, kamu idarelerine ait taşınmazların miktar ve değer olarak takip edilmesi amacıyla kayıt altına alınması gerektiği ifade edilmiştir.
Yönetmelik’in “Tanımlar” başlıklı 4’üncü maddesinde cins tashihi;
“Binalar, arazi ve arsalar ile yer altı ve yer üstü düzenlerinin mevcut kullanım şekilleri ile tapu kayıtlarının farklılık göstermesi durumunda tapu kayıtlarının mevcut kullanım şekli dikkate alınarak düzeltilmesi işlemini ifade eder” şeklinde tanımlanmıştır. Cins tashihi Sosyal Güvenlik Kurumu Taşınmazlar Yönetmeliği’nde aynı şekilde tanımlanmıştır.
Bahsi geçen Yönetmelik’in 10’uncu maddesinde, kamu idarelerinin mülkiyetlerinde bulunan taşınmazların mevcut durumları ile tapu kaydının birbirine uygun olmaması durumunda, taşınmazların kamu idaresinde mevcut kullanım şekilleriyle muhasebe kayıtlarına alınacağı ve kamu idarelerinin taşınmazların mevcut kullanım şekli ile tapu kayıtları arasındaki farklılıkları gidermek için cins tashihi işlemini yapacağı belirtilmiştir.
İnşaat ve Emlak Daire Başkanlığından Kuruma ait taşınmazların il, ilçe, mahalle, ada, parsel ve kullanım amacı bilgileri alınarak birçok ilde seçilen örnekler üzerinde yapılan incelemeler sonucunda tapuda görünen haliyle Kurum tarafından mevcut kullanım şekillerinin farklılık teşkil ettiği taşınmazların bulunduğu tespit edilmiştir.
Kurumun mülkiyetinde bulunan taşınmazlardan tapuda görünen halleriyle mevcut kullanım şekilleri arasında farklılık gösterenlerin tespit edilmesi amacıyla gerekli çalışmaların yapılması ve cins tashihi işlemlerinin tamamlanması gerekmektedir.
Kurumun Mülkiyetinde Bulunan Taşınmazlar İçin Ayrılan Amortisman Tutarlarının Eksik Görünmesi
Kuruma ait taşınmazların yarısından çoğu için edinim tarihinin 2010 yılı olarak kabul edilmesi nedeniyle bu tarihten daha önceki dönemlerde kullanılan taşınmazlara ilişkin ayrılan amortisman tutarlarının gerçek değerleri yansıtmadığı görülmüştür.
Sosyal Güvenlik Kurumu Muhasebe Yönetmeliği’nin 93’üncü maddesinde, maddi duran varlık bedellerinin yararlanma süresi içinde giderleştirilmesi ve hesaben yok edilmesi için 257 Birikmiş Amortismanlar ve Değer Düşüklüğü Karşılığı Hesabının kullanılacağı belirtilmiştir.
Belirtilen Yönetmelik’te 257 numaralı hesabın işleyişi açıklanmamakla beraber 263’üncü maddede, bu Yönetmelikte hüküm bulunmayan hallerde Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliği hükümlerinin uygulanacağı belirtilmiştir. Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliği’nin 186’ncı maddesi uyarınca maddi duran varlıklar için ayrılan amortisman tutarlarının yıl sonunda 257 Birikmiş Amortismanlar ve Değer Düşüklüğü Karşılığı Hesabı’na alacak, 630 Giderler Hesabı’na borç kaydedilmesi gerekmektedir. Aynı maddenin devamındaki fıkralar değerlendirildiğinde, amortismana tabi tutulmuş bir maddi duran varlık devredildiğinde veya devralındığında maddi duran varlığa ilişkin amortisman tutarlarının da muhasebe kayıtlarının yapılması gerektiği anlaşılmaktadır.
5502 sayılı Sosyal Güvenlik Kurumuna İlişkin Bazı Düzenlemeler Hakkında Kanun’un mülga Geçici 1’inci maddesi uyarınca, 2006 yılında 4 kuruma ait her türlü taşınır ve taşınmazlar Sosyal Güvenlik Kurumuna devredilmiştir. Kurum taşınmazlarına ilişkin bilgiler incelendiğinde edinim tarihi 2010 yılı olarak kabul edilen taşınmazların belirtilen Kanun maddesi kapsamında Kuruma geçen taşınmazlar olduğu sonucuna ulaşılmaktadır.
Kurum taşınmaz bilgileri ile MOSİP uygulaması ekranlarında yapılan incelemelerde 252 Binalar Hesabı’nda takip edilen taşınmazlar için yararlanma süresi 50 yıl olarak belirlenmiş ve mevzuat hükümlerine uygun olarak yıllık %2 oranında amortisman uygulanmaktadır. Ancak, Kurumun muhasebe kayıtlarında yer alan 1596 binanın yarısından fazlasının edinim tarihi olarak 2010 yılı kabul edilmiştir. Ayrıca, Kurum tarafından binalar için amortisman ayırma uygulamasına 2013 yılı sonu itibarıyla başlanılmış ve bu taşınmazlar için ilk defa amortisman uygulanıyormuş gibi işlem yapılmıştır. Ancak, bu taşınmazlar belirtilen tarihten önce de kamu kurumlarının ihtiyacına istinaden kullanılmakta ve bu taşınmazlardan yararlanılarak yıl sonlarında amortisman ayrılmış olması gerekmektedir. Ama daha önceki yıllara ilişkin ayrılmış olan veyahut ayrılmış olması gereken amortisman tutarlarının muhasebeleştirilmemesi nedeniyle 257 Birikmiş Amortismanlar ve Değer Düşüklüğü Karşılığı Hesabı’nın Kurum mali tablolarında hatalı göründüğü değerlendirilmektedir.
Taşınmazlara ilişkin amortisman tutarlarının mali tablolarda gerçeğe uygun olarak gösterilmesinin sağlanması amacıyla gerekli çalışmaların yapılması gerekmektedir.
Kurumun Tahsisli, Bedelsiz Olarak Kullandığı Taşınmazların Muhasebe Kayıtlarında Hatalı Görünmesi
İnşaat ve Emlak Daire Başkanlığından alınan tahsise konu taşınmazlara ilişkin bilgiler, Kurumun kiralama listelerinde bedelsiz, tahsisli olarak kullandığı taşınmazlar listesi ile Kurum muhasebe kayıtlarının karşılaştırılması sonucunda Kurum adına tahsis edilen ve Kurum tarafından bedelsiz olarak kullanılan taşınmazların muhasebe kayıtlarında hatalı göründüğü sonucuna ulaşılmıştır.
Sosyal Güvenlik Kurumu Muhasebe Yönetmeliği’ne göre kamu idaresinin her türlü taşınmazları ile bunlardan tahsise konu edilenlerin izlenmesi için 250 Arazi ve Arsalar ile 252 Binalar Hesaplarının ilgili alt kodlarının kullanılması gerekmektedir. Belirtilen Yönetmelikte 250 Arazi ve Arsalar Hesabı ile 252 Binalar Hesabı’nın işleyişi açıklanmamakla beraber 263’üncü maddede, bu Yönetmelikte hüküm bulunmayan hallerde Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliği hükümlerinin uygulanacağı belirtilmiştir. Adı geçen Yönetmelik’in 250 Arazi ve Arsalar Hesabı’nın işleyişini açıklayan 172’nci ve 252 Binalar Hesabı’nın işleyişini anlatan 176’ncı maddeleri birlikte değerlendirildiğinde kamu idarelerine ait taşınmazlardan tahsise konu edilenlerin tahsis edilen kamu idaresince kayıtlı değerleri üzerinden bu hesaplara borç, 500 Net Değer Hesabı’na alacak kaydedileceği; ayrıca, varlığa ilişkin ayrılmış amortisman tutarının 500 Net Değer Hesabı’na borç, 257 Birikmiş Amortismanlar ve Değer Düşüklüğü Karşılığı Hesabı’na alacak kaydedileceği sonucuna ulaşılmaktadır. MOSİP uygulamasından alınan hesap planı incelendiğinde her iki hesap için de 03 detay kodunun tahsisli kullanılan taşınmazların izlenmesi için kullanılacağı anlaşılmaktadır.
Kurum adına birçok ilde tahsis edilen veyahut bedelsiz olarak kullanılan çeşitli niteliklerde 132 adet taşınmaz mevcuttur. Tahsise konu edilmiş taşınmazlara ilişkin bilgiler İnşaat ve Emlak Daire Başkanlığından temin edilmiş, muhasebe kayıtlarında incelemeler yapılması sonucunda bazı hatalı uygulamaların bulunduğu tespit edilmiştir. Yapılan incelemeler sonucunda;
– Kurum adına tahsis edilen veya sözleşme vb. uygulamalarla Kurumun süreli veya süresiz olarak bedelsiz kullanımına sunulan 115 adet bina niteliğindeki taşınmazdan yalnızca 3 adetinin 252 Binalar Hesabı’nın 03 detay kodunda muhasebeleştirildiği,
– Kurumun fiili olarak kullandığı detaylı hesap planları incelendiğinde 500 Net Değer Hesabı’nın detay kodları arasında tahsisli kullanılan taşınmazlar ile bunların amortisman tutarlarının takibine ilişkin yardımcı hesapların düzenlenmediği,
– Yukarıda belirtilen mevzuat hükmü uyarınca, tahsise konu olan taşınmazların kayıtlı değerleri ile taşınmazlara ilişkin ayrılmış amortisman tutarlarının ilgili maddi duran varlık hesaplarıyla birlikte 500 Net Değer Hesabı’nda karşılıklı olarak izlenmesi gerekirken bu hesabın kullanılmadığı ve Kuruma tahsis edilen taşınmazların 600 Gelirler Hesabı’na kaydedildiği,
tespit edilmiştir.
Mali tabloların Kurumun mali durumunu saydam ve gerçeğe uygun şekilde yansıtabilmesi için tahsise konu taşınmazlara ilişkin düzeltici işlemlerin yapılması gerekmektedir.