Kurum tarafından İmzalanan Protokol Çerçevesinde Yürütülmekte Olan Yapım İşi Niteliğindeki İşlerin Kontrollüğü ile Muayene Kabul İşlerinde Kamu İhale Mevzuatına Uyulmaması (Sayıştay)

BULGU: Kurum tarafından İmzalanan Protokol Çerçevesinde Yürütülmekte Olan Yapım İşi Niteliğindeki İşlerin Kontrollüğü ile Muayene Kabul İşlerinde Kamu İhale Mevzuatına Uyulmaması

2022 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Özel Bütçeli İdare

Kurum tarafından Bilimsel Araştırma ve Proje Destek Sözleşmesi imzalanmak suretiyle bir proje yöneticisi koordinatörlüğünde devam ettirilen kazı, restorasyon, çevre düzenlemesi, hafriyat, nakliye ve benzeri inşaat işlerinde kontrol ve muayene kabul işlemlerinin mevzuata uygun olarak yapılamadığı belirlenmiştir.
2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu kapsamında;
“Tanımlar” 3’üncü madde 4’üncü fıkara; “”Koruma”; ve “Korunma”; taşınmaz kültür ve tabiat varlıklarında muhafaza, bakım, onarım, restorasyon, fonksiyon değiştirme işlemleri; taşınır kültür varlıklarında ise muhafaza, bakım, onarım ve restorasyon işleridir.”,
“Yapı esasları” 18’inci madde Ek 2’nci fıkra; “(Ek fıkra:14/7/2004 – 5226/9 md.) Tescilli taşınmaz kültür varlıklarının rölöve, restorasyon ve restitüsyon projeleri ve bunların uygulanmasında restoratör mimar veya mimarın bulunması zorunludur. Bunlardan I. grup kapsamında olanların rölöve, restorasyon ve restitüsyon projelerinin uygulama çalışmaları, yapının özelliğine göre kalem işleri, ahşap, demir, taş işleri ve restorasyon konularında uzmanlaşmış kişilerce yapılır.” hükmüne amirdir.
Yapım İşleri Genel Şartnamesinin Dördüncü Bölüm, Yapı Denetim Hizmetleri “İşlerin denetimi” başlığı altındaki 14’üncü maddesinde; “Sözleşmeye bağlanan her türlü yapım işleri, idare tarafından görevlendirilen yapı denetim görevlisinin denetimi altında, yüklenici tarafından yönetilir ve gerçekleştirilir.” hükmü yer almaktadır.
Diğer taraftan, Yapım İşleri Genel Şartnamesinin “Ataşmanlar ve ilgili diğer defterler” başlığı altındaki 28’inci maddesinde (1) nolu bentte; “İşyerlerinde, yapılan işlerin bütün ayrıntılarını günü gününe kayıt altına almak için, örneklerine göre şantiye günlük defteri, röleve ve ataşman defterleri, bunlarla ilgili belgeler yüklenici ile birlikte yapı denetim görevlisi tarafından tutulur.” denilmektedir.
Yapım İşleri Genel Şartnamesi’nin 22’nci maddesinin 5’inci fıkrasında; “Sözleşmede bu konuda bir oran belirlenmemiş ise, oluşturulan kâr ve genel gider hariç analiz tutarına %10 oranındaki yüklenici karına ilave olarak %15 oranına kadar idare ve yüklenicinin anlaştığı oranda genel gider eklenir.” hükmü belirtilmiştir.
Kurum 664 sayılı KHK’nın 11’inci maddesinin “d” fıkrasında verilen görevin ifası amacıyla 28.12.2021 tarihinde T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı, Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu, Türk Tarih Kurumu ile Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü Arasında İş Birliği Protokolü imzalamıştır.
Anılan protokol kapsamında yapılan işlerin incelenmesi sonucunda; yapım işi nitelinde olan bir çok iş için hizmet alım ihale yöntemi kullanılarak işlerin ihale edildiği görülmüştür.
Protokol’ün “Tarafların Yükümlülükleri” başlıklı 8’inci maddesinin Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü alt başlıklı kısmının “d” fıkrasında;
“Verilecek desteklere ilişkin başvuru formları ve diğer belgelerin mevzuat yönünden ön incelemesi Genel Müdürlükçe, piyasa araştırması destek verilen Kazı Başkanınca yapılacak, muayene-kabul ve kontrol işlemlerinin ise Kurum’un destek verdiği Kazının bağlı olduğu müze müdürlüğü personelince (geçici görevliler dahil) yapılması sağlanacaktır.” hükmü uyarınca muayene ve kabul komisyonlarının oluşumunda da yapım işi niteliğindeki işler için uygun olmayan personelin görevlendirildiği anlaşılmıştır.
Anılan işlere ilişkin belgelerin incelenmesi sonucunda;
• Bilimsel Araştırma ve Proje Destekleme Sözleşmelerine kurum adına kurum başkanının,
• Piyasa fiyatı araştırma tutanaklarına yerinde proje koordinatörü sıfatıyla kazı başkanlarının,
• Yapım işi niteliğindeki yerinde yapılacak işlere ait sözleşmelere üstenci ile birlikte merkezden kurumun harcama yetkilisinin,
• Hizmet işleri kabul tutanaklarına merkezden komisyon başkanı sıfatıyla kurumun harcama yetkilisinin,
• Hizmet işleri kabul tutanaklarına yerinde komisyon üyesi olarak protokol gereği Kurum’un destek verdiği Kazının bağlı olduğu müze müdürlüğü personelince (geçici görevliler dahil),
• Hizmet işleri hakediş raporlarına (onaylayan sıfatıyla) merkezden harcama yetkilisinin,
imza attığı tespit edilmiştir.
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun “Tanımlar” başlıklı 4’üncü maddesinde yapım işi tanımlanmaktadır. Buna göre;
“Yapım : Bina, karayolu, demiryolu, otoyol, havalimanı, rıhtım, liman, tersane, köprü, tünel, metro, viyadük, spor tesisi, alt yapı, boru iletim hattı, haberleşme ve enerji nakil hattı, baraj, enerji santrali, rafineri tesisi, sulama tesisi, toprak ıslahı, taşkın koruma ve dekapaj gibi her türlü inşaat işleri ve bu işlerle ilgili tesisat, imalat, ihzarat, nakliye, tamamlama, büyük onarım, restorasyon, çevre düzenlemesi, sondaj, yıkma, güçlendirme ve montaj işleri ile benzeri yapım işlerini,…” denilmek suretiyle hüküm altına alınmıştır.
Tanımdan hareketle; restorasyon, kazı, çevre düzenleme, hafriyat, nakliye işlerinin yapım işi olduğundan şüphe bulunmadığı gibi kazı kapsamında yapılan her türlü inşaat işleri ve bu işlerle ilgili tesisat, imalat, ihzarat, nakliye, tamamlama, büyük onarım, restorasyon, çevre düzenlemesi, sondaj, yıkma, güçlendirme ve montaj işleri ile benzeri yapım işlerinin de hizmet alımı suretiyle yapılmasında ihale tekniği açısından sıkıntılar bulunmaktadır.
Yapım tekniğini ilgilendiren anılan iş ve işlemlerin yapım ihalesi kapsamında ihale edilmesi durumunda; kontrollük ve muayene kabul işlemlerinde de işi yerinden takip edebilecek teknik personel görevlendirilmesi gerekecekti. Bununla birlikte işin yapım tekniğine uygun olup olmadığını ortaya koyacak şantiye defteri ve benzeri hakediş raporları da düzenlenmesi gerekecekti.
Mevcut hali ile yapım işi niteliğinde bulunan birçok işte muayene ve kontrol noktasında merkezden yerine gidilmeyerek iş ve işlemlerin kabul edildiği, yerinde bulunan personelin ise muayene ve kontrol açısından teknik yeterliliğinin bulunmadığı, yapım niteliğindeki iş ve işlemlerin yapım tekniği açısından sağlıklı bir şekilde kontrol edilemediği, işin yürütücüsü konumunda bulunan koordinatör kazı başkanlarının ise yönetsel sorumluluktan uzakta bırakıldığı tespit edilmiştir.
Kamu idaresi tarafından gönderilen cevapta; Kültür ve Tabiat Varlıklarıyla ilgili Olarak Yapılacak Araştırma Sondaj ve Kazılar Hakkında Yönetmeliğin tanımlar kısmında “taşınır ve taşınmaz kültür ve tabiat varlıklarının ortaya çıkarılması için bilimsel metodlarla toprak ve su altındaki tabii, tarihi ve arkeolojik alanlarda yapılan çalışmalar” olarak tanımlan arkeolojik kazı tanımına vurgu yapılarak; kazı işlerinin basit inşaat işlerinden ayrı olarak bilimsel bir faaliyet olduğu ve kazıdan çıkan malzemenin ve kazı alanındaki yerlerin restorasyon ve çevre düzenleme işlerini de kapsadığı şeklinde açıklama getirmişlerdir.
Yapılan açıklamalar karşısında bulgumuza konu edilen kazılarda; mevcut kazıların kapsamında olmayan ancak kazı alanında bulunan tescilli taşınmaz kültür varlıklarının restorasyon, röleve, restitüsyon ve çevre düzenleme işlerinin uygun olmayan muayene ve kabul komisyonlarınca kontrolünün yapılması konu edilmiştir.
Söz konusu alanlarda kazı başkanlığının da sorumluluğa dahil edilerek protokole uygun olarak yapım işi niteliğinden şüphe bulunmayan iş ve işlemlerin Bakanlık Röleve Müdürlükleri bünyesinde bulunan teknik personel eliyle muayene ve kontrol faaliyetlerinin yapılmasının kazı ve restorasyon bilim ve teknik kriterlerine uygun olarak daha etkin sonuç doğuracağı değerlendirilmektedir.