|
ÖZET: Kurumun kullandığı bazı sondaj kuyularının gerekli kullanım belgelerine sahip olmadığı tespit edilmiştir. 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları’na göre, MASKİ tarafından işletilen bu kuyulardan 1270’inin, 2014 yılından sonra açılmasına rağmen kullanım belgesi bulunmamaktadır. Yeraltı Suları Hakkında Kanun’un 3. ve 4. maddeleri gereğince, yeraltı suyu sahalarının belirlenmesi ve işletme izinlerinin alınması için Devlet Su İşleri (DSİ) tarafından gerekli belgelerin temin edilmesi zorunludur. Bu belgeler, arama ve kullanım ruhsatı niteliği taşımakta olup, alınmadan yapılan işlemler için idari para cezası uygulanabilmektedir.
MASKİ’ye ait toplam 1540 su kuyusunun yalnızca 270’inin kullanım belgesi bulunmaktadır. 2014 yılı öncesinde açılan kuyuların çoğu bu belgelere sahipken, sonrasında açılan kuyuların büyük bir kısmı belgelerden yoksundur. İdare, içme suyu ihtiyacının %98’inin yeraltı suyundan karşılandığını belirtmekte, ancak mevcut kuyuların yasal süreçlerinin tamamlanması gerektiğini vurgulamaktadır. İzin ve ruhsatlandırma işlemlerinin, kuyular kullanılmadan önce tamamlanması gerektiği ifade edilmektedir. Bu nedenle, mevzuata uygun hareket edilmesi ve gerekli belgelerin alınması için çalışmaların hızlandırılması önem arz etmektedir. |
BULGU: Kurum Tarafından Kullanılan Sondaj Kuyularının Bazılarının Kullanım Belgesinin Bulunmaması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Bağlı İdaresi
MASKİ tarafından kullanılan sondaj kuyularının bazılarının DSİ’den alınması gereken kullanım belgesi olmadan faaliyet gösterdiği görülmüştür.
167 sayılı sayılı Yeraltı Suları Hakkında Kanun’un 3’üncü maddesine göre; sınırları ve yapısal özellikleri belirlendikçe yeraltı suyu sahaları, DSİ’nin teklifi üzerine Tarım ve Orman Bakanlığınca “Yeraltı suyu İşletme Alanları” kabul ve ilan edilmektedir.
Anılan Kanun’un 4’üncü maddesine göre, yeraltı suyu işletme sahaları içinde 8’inci madde hükmüne göre belge alınarak açılması gereken kuyuların adedi, yerleri, derinlikleri ve diğer vasıflarıyla çekilecek su miktarı DSİ tarafından tayin ve tespit edilmektedir. Aynı Kanun’un “Belge alınması ve bilgi verilmesi mecburiyeti” başlıklı 8’inci maddesinde; maddede açıklanan nitelikte su tedariki amaçlı kazıların yapılması veya kuyuların açılması için Devlet Su İşleri Umum Müdürlüğünden belge alınması mecbur tutulmuştur.
Buna göre, su temini maksadıyla, kesitleri ne olursa olsun, tabii zemin üstünden itibaren derinliği DSİ tarafından tespit ve ilgili Bakanlığın onayından sonra ilan olunan haddi aşan her türlü çukur, sondaj ve kuyular (el ile açılan kuyular hariç) ile su temini maksadıyla, boyları ve kesitleri ne olursa olsun, ufki veya meyilli her türlü galeriler ve tüneller için belge alınması gerekmektedir. 167 sayılı Kanun’un 9 ve 10’uncu maddelerine göre bu belgeler, arama belgesi ve kullanma belgesi olarak belirlenmiştir.
Arama belgesi, yeraltı suyu aranmasında belge almayı icap ettiren işler için bir sene süreli verilmektedir. Bu süre içinde, arama bitirilmezse; belge sahibinin, sürenin son ayı içinde müracaat etmesi şartıyla belge bir sene için temdit edilebilmektedir. Bu süre zarfında da arama bitirilemezse; belge hükümsüz sayılmakta ve iş sahibinin yeniden belge alması gerekmektedir.
Arama belgesine dayanarak arazisinde yeraltı suyu bulunan kimse, bu suyu kullanabilmektedir. Ancak, söz konusu kullanımın gerçekleşmesi için Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğüne müracaat edilerek kullanma belgesi alınması gerekmektedir.
Bu açıdan bakıldığında, arama ve kullanma belgelerinin sondaj kuyuları açısından ruhsat niteliği taşıdığı görülmektedir. Bu belgeleri almadan işlem yapanlar hakkında 167 sayılı Kanun’un 18’inci maddesine göre mahallî mülkî amir tarafından idari para cezası verilebilmektedir.
Diğer taraftan, DSİ Yeraltı suları Teknik Yönetmeliği içerisinde kuyuların yapılması, işletilmesi, kuyu sularından numuneler alınarak kullanıma uygun olup olmadığının analiz edilmesine dair çeşitli düzenlemeler bulunmaktadır. Buna göre, arama belgesine dayanarak usulüne uygun olarak açılan kuyularda bulunan suların içme suyu olarak kullanılabilmesi için laboratuvar ortamında yapılan analizlerin DSİ’ye sunulması ve bu kurumdan onay alınması gerekmektedir.
Buna göre, MASKİ’ ye ait toplam 1540 adet su kuyusu bulunmakta olup, bunların 270 adetinin kullanma belgesi bulunmaktadır.
Bunların büyük çoğunluğu Muğla ilinin büyükşehir statüsüne dönüşmesini sağlayan 6360 sayılı On Dört İlde Büyükşehir Belediyesi ve Yirmi Yedi İlçe Kurulması ile Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun’un yürürlüğe girdiği 2014 yılı öncesine aittir. Ancak 2014 yılı sonrasında MASKİ tarafından açılan 1270 adet su kuyusunun kullanma belgesi bulunmamaktadır.
Yukarıda bahsedilen denetim tespiti üzerine İdare tarafından; il geneli içme suyu ihtiyacının %98 inin yeraltı suyundan karşılandığı, Bu hususta Büyükşehir yasasıyla Genel Müdürlüğe devri yapılan Mülga İl Özel idaresi, Mülga Köy Hizmetleri, Mülga Köydes, Mülga YSE döneminde açılmış olan ve Genel Müdürlüğe devri yapılmış olan aktif ve pasif içme suyu sondaj sayısının yaklaşık 1900 olduğu, bu kuyuların 3202 Sayılı Köye Yönelik Hizmetler Hakkında kanunun 40 Maddesi “Köy ve bağlı yerleşme birimleri ile askeri garnizonlara içme ve kullanma suyu temini amacıyla açılacak sondajlar, tahditli bölgelerde açılacak olanlar dışında, 167 sayılı Yeraltı Suları Kanunu hükümlerine tabi olmadığı, D.S.İ YAS Arama ve Kullanma belgesine tabi bulunmadığından ruhsata tabi olmadığı,2014 yılı Büyükşehir yasasıyla İdare tarafından hali hazırda 783 adet içme suyu kuyusu açıldığı,açılan bu içme suyu kuyularının 167 sayılı yeraltı suları kanunu gereği 482 tanesine Yeraltı suyu arama belgesi alındığı, arama belgesi alınmayan 300 adet kuyunun ise Mülga İl Özel İdaresi, YSE, Köy Hizmetleri döneminde açılmış olan ve mahalleye DSİ tarafından tahsisi yapılmış olan yeraltı suyunun mevsimsel değişim, küresel iklim şartları ve kuraklık sebebiyle seviyelerin düşmesi sonucu çekilemeyip mahallelerin içme suyu ihtiyaçları açısından mağduriyetlerinin giderilmesi amacıyla Büyükşehir yasasından önce tahsisi yapılan su kullanım hakkının sağlanabilmesi amacıyla eski kuyu yanlarına kuyuların derinleştirilmesi suretiyle mevcutta bulunan içme suyu tahsis hakkının sağlanıp mahallelerin içme suyu ihtiyaçlarının karşılanması amacıyla açıldığı, alınan 482 adet arama ruhsatından 182 adeti için kuyunun kuru veya yetersiz olması sebebiyle işletmeye alınmaması sebebiyle kullanma belgesine başvurulmadığı, işletmeye alınan kuyulardan 300 tanesinin kullanma ruhsatının mevcut olduğu, hali hazırda aktif yaklaşık 1500 adet içme suyu sondaj kuyusunun bulunduğu belirtilmiş olsa da;İdare tarafından kullanılan ve mevzuata göre DSİ’den kullanım belgesi alması gereken kuyu sayısının yaklaşık olarak değil tam bir sayı şeklinde belirlenerek kullanım belgesi alması gerekenler için işlemlerin tamamlanması gerekmektedir.
Bunların yasal prosedürlerinin yerine getirilmesi için MASKİ tarafından çeşitli çalışmalar yapılıyor olsa da, mevzuata göre izin ve ruhsatlandırma işlemlerinin kuyular kullanılmaya başlanmadan önce tamamlanması gerekmektedir. Bu bakımdan izin ve ruhsatlandırma işlemleri yerine getirilmeyen kuyularla ilgili çalışmaların ivedilikle sonuçlandırılması ve yeni açılacak kuyularda yasal süreçlere uygun hareket edilmesi gerektiği değerlendirilmektedir.