|
ÖZET: MARSU tarafından yeraltı suyu temini amacıyla açılan sondaj kuyularının, Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü’nden gerekli ruhsatlar alınmadan faaliyet gösterdiği tespit edilmiştir. 167 sayılı Yeraltı Suları Hakkında Kanun’un ilgili maddeleri, yeraltı suyu işletme sahalarının belirlenmesi ve kuyu açma süreçlerinin ruhsatlandırılmasını zorunlu kılmaktadır. Bu çerçevede, kuyuların açılması ve kullanılması için arama ve kullanma belgelerinin alınması gerektiği vurgulanmaktadır.
Yapılan denetimlerde, MARSU Genel Müdürlüğü’nün ruhsat başvurusu yapmadan sondaj kuyuları açtığı ve bu kuyuların kullanıma alınmadan önce gerekli belgeleri temin etmediği anlaşılmıştır. İdare, mevcut kuyular için DSİ Genel Müdürlüğü’ne gerekli başvuruları yaparak ruhsatların alınacağını ve maksimum su çekim miktarlarının tespit edileceğini belirtmiştir. Ayrıca, gelecekte açılması planlanan kuyular için de öncelikle arama belgesi ruhsatı alınması gerektiği ifade edilmiştir. Sonuç olarak, MARSU’nun faaliyet gösterdiği sondaj kuyularına ilişkin olarak DSİ Genel Müdürlüğü’ne gerekli ruhsat başvurularının yapılması, su çekim miktarlarının belirlenmesi ve yeni kuyular için arama belgesi alınması zorunludur. Bu süreçlerin tamamlanması, yasal gerekliliklerin yerine getirilmesi açısından büyük önem taşımaktadır. |
BULGU: Kurum Tarafından Kullanılan Sondaj Kuyularının Ruhsatsız Olarak Faaliyet Göstermesi, Kuyuların Faydalı Tüketim Miktarlarının Bilinmemesi
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Bağlı İdaresi
MARSU tarafından yeraltı suyunun temini amacıyla açılan sondaj kuyularının Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü’nden ruhsat alınmaksızın faaliyet gösterdiği görülmüştür.
167 sayılı sayılı Yeraltı Suları Hakkında Kanun’un “Yeraltı suyu işletme sahalarının tesbit ve ilanı” başlıklı 3’üncü maddesinde; sınırları ve yapısal özellikleri belirlendikçe yeraltı suyu sahalarının, DSİ’nin teklifi üzerine Tarım ve Orman Bakanlığınca “Yeraltı suyu İşletme Alanları” olarak kabul ve ilan edileceği ifade edilmiştir.
Kanun’un; “İlan edilmiş yeraltı suyu işletme sahaları içinde kuyu açılması” başlıklı 4’üncü maddesinde; yeraltı suyu işletme sahaları içinde 8’inci madde hükmüne göre belge alınarak açılması gereken kuyuların adedi, yerleri, derinlikleri ve diğer vasıflarıyla çekilecek su miktarının DSİ tarafından tayin ve tespit edileceği, “Belge alınması ve bilgi verilmesi mecburiyeti” başlıklı 8’inci maddesinde de; maddenin (a) ve (b) fıkralarında beyan edilen kazıların yapılması veya kuyuların açılması için Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğünden belge alınmasının mecburi olduğu ifade edilmiştir.
Kanun’un 8’inci maddesindeki düzenlemeye göre; su temini maksadıyla, kesitleri ne olursa olsun, tabii zemin üstünden itibaren derinliği DSİ tarafından tespit ve ilgili Bakanlığın onayından sonra ilan olunan haddi aşan her türlü çukur, sondaj ve kuyular (el ile açılan kuyular hariç) ile su temini maksadıyla, boyları ve kesitleri ne olursa olsun, ufki veya meyilli her türlü galeri ve tünel için belge alınması gerekmektedir. Kanun’un 9 ve 10’uncu maddelerine göre bu belgeler arama belgesi ve kullanma belgesidir.
Kanun’un; “Arama belgesi” başlıklı 9’uncu maddesinde, yeraltı suyu aranmasında belge almayı icabettiren işler için bir sene süreli arama belgesi verileceği, “Kullanma belgesi” başlıklı 10’uncu maddesinde ise, arama belgesine dayanarak arazisinde yeraltı suyu bulunan kimsenin, bu suyu kullanabileceği, ancak bir ay içinde Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğüne müracaat ederek kullanma belgesi alması gerektiği ifade edilmiştir.
Su ve kanalizasyon idarelerinin görev ve yetkileri 2560 Sayılı İstanbul Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğü Kuruluş ve Görevleri Hakkında Kanun’la ayrıntılı olarak düzenlenmiş olup, sondaj kuyularının adedi, yerleri, derinlikleri ve diğer nitelikleri hakkında gerekli izin ve belgelerin verilmesi, ilgili kuyulara ilişkin faydalı kullanım miktarlarının belirlenmesi hususlarındaki görev ve yetkilerin ise 167 sayılı Kanun’un yukarıdaki düzenlemeleri gereği DSİ Genel Müdürlüğüne verildiği anlaşılmaktadır. Dolayısıyla su ve kanalizasyon idarelerince yeraltı suyunun temini maksadıyla açılmış ve açılacak olan sondaj kuyuları için 167 sayılı Kanun’un ilgili düzenlemeleri gereği DSİ Genel Müdürlüğünden ruhsat alınması, kuyuların açılması ve kullanılması faaliyetlerinin ancak belirtilen ruhsatlar alındıktan sonra yürütülmesi gerekmektedir.
Yapılan incelemede; MARSU Genel Müdürlüğü tarafından yeraltı suyunun temini amacıyla açılan ve kullanılan sondaj kuyularının, DSİ Genel Müdürlüğünden alınması gereken arama belgesi ruhsatına başvurulmaksızın açıldığı ve ilgili kurumdan kullanma belgesi ruhsatı alınmaksızın faaliyete alındığı anlaşılmıştır.
İdare bulgu konusu hususlara katılmış olup; halihazırda faaliyette olan sondaj kuyularına ilişkin DSİ Genel Müdürlüğüne kullanma belgesi ruhsatı başvurularının yapılarak kuyuların ruhsatlarının alınmasının sağlanacağı, söz konusu kuyulardan çekilebilecek maksimum su miktarlarının tespit edilmesinin ve açılacak kuyuların arama belgesi ruhsatlarının yine ilgili idareden talep edileceği ifade edilmiştir.
Sonuç olarak; idarece faaliyette olan sondaj kuyularına ilişkin DSİ Genel Müdürlüğüne kullanma belgesi ruhsatı başvurusu yapılarak kuyuların ruhsatlarının alınması, söz konusu kuyulardan çekilebilecek maksimum su miktarlarının tespit edilmesinin yine ilgili kurumdan talep edilmesi, idarece ilerleyen süreçte açılması planlanan sondaj kuyuları için de öncelikle ilgili kuruma arama belgesi ruhsatı başvurusunda bulunulması, kuyu açılması iş ve işlemlerine ancak belge alındıktan sonra başlanması gerekmektedir.