| ÖZET: 2022 yılı Sayıştay Denetim Raporları’na göre, Sosyal Güvenlik Kurumu’nun alımlarında Kamu İhale Mevzuatı’na aykırı uygulamalar tespit edilmiştir. Doğrudan temin alımları EKAP’a kaydedilmemiş, hatalı yaklaşık maliyet hesaplamaları yapılmış, hakediş raporları usulsüz düzenlenmiş ve kısmi kabul işlemleri sözleşmelere aykırı olarak gerçekleştirilmiştir. Ayrıca, all risk sigorta poliçelerinde muafiyet oranları, belirlenen azami oranların üzerinde belirlenmiştir. |
BULGU: Kurum Tarafından Yapılan Alımlarda Hatalı Uygulamaların Bulunması
2022 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Sosyal Güvenlik Kurumları
Kurum tarafından 2022 yılında ihale ve doğrudan temin yoluyla yapılan alımlarda Kamu İhale Mevzuatına aykırı olarak aşağıda yer verilen işlemlerin tesis edildiği görülmüştür.
Doğrudan Temin Yoluyla Yapılan Alımların EKAP’a Kaydedilmemesi
Kurum tarafından 2022 yılında 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 22’nci maddesinin birinci fıkrasının (d) bendi kapsamında doğrudan temin yoluyla yapılan bazı alımların Elektronik Kamu Alımları Platformuna (EKAP) kaydedilmediği görülmüştür.
Kamu İhale Genel Tebliği’nin 30.9.2’nci maddesinde; doğrudan temin yoluyla yapılan alımların takip eden ayın onuncu gününe kadar “Doğrudan Temin Kayıt Formu” doldurularak EKAP üzerinde kayıt altına alınacağı hükmü bulunmaktadır.
Yapılan incelemede; Kurumun doğrudan temin yoluyla yaptığı bazı alımların EKAP sistemine kaydedilmediği tespit edilmiştir.
Doğrudan temin yoluyla gerçekleştirilen alımlar için Kamu İhale Genel Tebliği’nin yukarıda yer verilen hükmü doğrultusunda işlem tesis edilmesi gerekmektedir.
Hizmet Alımı İhalelerinde Hatalı Yaklaşık Maliyet Hesaplanması
Kurum tarafından 2022 yılında gerçekleştirilen bazı hizmet alımı ihaleleri için hatalı yaklaşık maliyet oluşturulduğu görülmüştür.
Hizmet Alımları İhaleleri Uygulama Yönetmeliği’nin yaklaşık maliyetin hesaplanması ve güncellenmesi başlıklı 9’uncu maddesinin üçüncü fıkrasında; hizmetin gerçekleştirilmesi için gerekli olan iş kalemlerine veya iş gruplarına ilişkin miktarların tespit edilen fiyatlarla çarpımı sonucu bulunan tutarların toplanması ile elde edilen genel toplam tutarın, sözleşme giderleri ve genel giderler ile KDV hariç olarak belirleneceği hüküm altına alınmıştır. Aynı fıkranın devamında; bulunan bu tutara işin niteliği dikkate alınarak %7 oranını geçmemek üzere yüklenici kârı ekleneceği, bu tutarın kâr hariç belirlenen genel toplam tutar üzerinden hesaplanan sözleşme giderleri ve genel giderler ile toplanarak yaklaşık maliyetin hesaplanacağı hükmüne yer verilmiştir.
Yukarıda yer verilen mevzuat hükmünden de anlaşılacağı üzere yaklaşık maliyet; hizmetin gerçekleştirilmesi için gerekli olan iş kalemlerine veya iş gruplarına ilişkin miktarların tespit edilen fiyatlarla çarpımı sonucu bulunan tutarların toplanması ile elde edilen genel toplam tutar, genel toplam tutar üzerinden %7 oranını geçmemek üzere uygulanacak oran ile bulunan yüklenici karı ve genel toplam tutar üzerinden belirlenecek sözleşme giderleri ve genel giderler toplamından oluşmaktadır. Dolayısıyla firma karı ile sözleşme giderleri ve genel giderler genel toplam tutar üzerinden hesaplanmalıdır. Genel toplam tutarın bileşenlerinden birisi olan fiyatın; personel çalıştırılması öngörülen ihalelerde personele yapılacak brüt ödemelerle SGK işveren payının toplamı esas alınarak belirlenmesi ve yüklenici karının belirlenen bu tutar üzerinden hesaplanması gerekmektedir.
Yapılan incelemede; Kurum tarafından 2022 yılında gerçekleştirilen şoförlü araç kiralama hizmet alımı işlerinde şoförler için yaklaşık maliyet hesaplanırken firma karının sadece şoförlere yapılacak brüt ödemeler üzerinden belirlendiği, şoförler için öngörülen SGK işveren payının hesaplamaya dahil edilmediği ve bu suretle yaklaşık maliyetin olması gerekenden daha düşük tutarda belirlendiği tespit edilmiştir.
Yaklaşık maliyet; sınır değer tespiti, ihale ilan süreleri, alım yöntemi, ihale usulü gibi birçok konuda belirleyici rol oynamaktadır. İhale süreçlerinin mevzuata uygun yürütülmesi için yaklaşık maliyetin doğru tespit edilmesi gerekmektedir.
Hizmet Alımlarına İlişkin Hakediş Raporlarının Hizmet İşleri Genel Şartnamesine Aykırı Düzenlenmesi
Kurum tarafından gerçekleştirilen bazı hizmet alımlarına ilişkin hakediş raporlarının Hizmet İşleri Genel Şartnamesi’nde belirtilen usullere göre düzenlenmediği görülmüştür.
Kurum tarafından gerçekleştirilen hizmet alımlarına ilişkin sözleşmelerin 12’nci maddesinde, sözleşme bedelinin birer aylık dönemler halinde Hizmet İşleri Genel Şartnamesi’nin hakediş ödemeleri başlıklı 42’nci maddesinin (a) bendi hükümlerine göre ödeneceği hüküm altına alınmıştır.
Hizmet İşleri Genel Şartnamesi’nin 42’nci maddesinin (a) bendinde hizmet alımı sözleşmelerine ait hakediş raporlarının düzenlenmesine ilişkin hükümlere yer verilmiştir. Söz konusu maddede; işe başlamadan itibaren meydana getirilen işlerin, kontrol teşkilatı tarafından yüklenici veya vekili ile birlikte hesaplanacağı ve bulunan miktarların, teklif edilen birim fiyatlarla çarpılmak suretiyle sözleşmedeki esaslara uygun olarak hakediş raporuna geçirileceği hüküm altına alınmıştır. Aynı maddenin devamında; her hakediş tutarına, eğer sözleşmede öngörülmüşse eklenecek miktarların dâhil edileceği, bulunan miktardan bir önceki hakediş tutarının çıkarılarak bulunan miktara ilgili mevzuata göre hesaplanacak Katma Değer Vergisinin (KDV) ekleneceği hükmüne yer verilmiştir.
Yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerinden de anlaşılacağı üzere; kontrol teşkilatınca hakediş raporu düzenlenirken her hakedişte işe başlama tarihinden itibaren gerçekleştirilen tüm işlerin yüklenici veya vekili ile birlikte hesaplanması, bulunan miktarların teklif edilen birim fiyatlarla çarpılması suretiyle sözleşme kapsamında yapılan tüm işlerin hakediş raporuna geçirilmesi ve bu sayede ilgili hakediş itibarıyla sözleşme kapsamında yapılan bütün işlerin hakediş raporunda yer almasının sağlanması gerekmektedir.
Yapılan incelemede; Kurum tarafından 2022 yılında ihalesi yapılarak sözleşmesi imzalanan şoförlü araç kiralama hizmet alımı işlerinin hakediş raporlarında sadece hakedişin yapıldığı aya ait tutarlara yer verildiği, ilgili hakediş itibarıyla sözleşme kapsamında gerçekleştirilen tüm işlere ilişkin tutarlara yer verilmediği tespit edilmiştir.
Sözleşmeler kapsamında yapılacak ödeme miktarının tespiti bakımından gerekli olan hakediş raporlarının Hizmet İşleri Genel Şartnamesi’nde belirtilen hükümler çerçevesinde düzenlenmesi gerekmektedir.
Hizmet Alımı İşleri Sözleşmelerinde Kısmi Kabul Yapılmayacağı Belirtilmesine Rağmen Kısmi Kabul Yapılması
Kurum tarafından ihale edilerek sözleşmesi yapılan ve bahsi geçen sözleşmelerde kısmi kabul yapılmayacağına dair hüküm bulunan hizmet alımlarında kısmi kabul yapıldığı görülmüştür.
Hizmet Alımlarına Ait Tip Sözleşme’nin teslim, muayene ve kabul işlemlerine ilişkin şartları düzenleyen 20’nci maddesine ilişkin dipnotlarda; ihale konusu işte kısmi kabul yapılacağı öngörülüyorsa bu maddede kısmi kabul yapılacağının yazılacağı ve işin hangi kısımlarının hangi tarihlerde tamamlanacağının belirtileceği açıklamasına yer verilmiştir. Aynı dipnotlarda ihale konusu iş için kısmi kabul öngörülmüyorsa bu iş için kısmi kabul yapılmayacağının bu maddede yazılacağı açıklamasına yer verilmiştir. Hizmet Alımları Muayene ve Kabul Yönetmeliği’nin 11’inci maddesinde ise; kabul tutanağının yetkili makam tarafından onaylandıktan sonra geçerli olacağı ve kabul işleminin tamamlanmış sayılacağı hükmü yer almaktadır. Aynı maddenin devamında; kabul tutanağının yetkili makam tarafından onaylanmasından sonra yüklenicinin sözleşme konusu işten dolayı idareye karşı herhangi bir sorumluluğunun kalmayacağı, ancak 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu’nun 13 ve 34’üncü madde hükümleri ile Hizmet İşleri Genel Şartnamesi’nin 13’üncü maddesindeki gizlilikle ilgili hükümlerin saklı olduğu düzenlemesine yer verilmiştir.
Yukarıda yer verilen Hizmet Alımlarına Ait Tip Sözleşme hükmünden de anlaşılacağı üzere; ihale konusu iş için kısmi kabul yapılacağı öngörülüyorsa sözleşmede hem kısmi kabul yapılacağının hem de işin hangi kısımların hangi tarihte tamamlanacağının hüküm altına alınması gerekmektedir.
Yapılan incelemede; 2022 yılında ihalesi yapılan ve sözleşmeye bağlanan hizmet alımı işlerinin sözleşmelerinde kısmi kabul yapılmayacağı belirtilmesine rağmen her hakediş itibarıyla sözleşme konusu işlerin tamamlanan kısımları için kısmi kabul yapıldığı tespit edilmiştir.
Yapılan bu hatalı uygulamanın; yüklenicilerin sorumluluğunu ortadan kaldırması nedeniyle sözleşme hükümlerine aykırı bir uygulamanın sonradan tespiti halinde Kurumun zarara uğramasına sebebiyet vereceği değerlendirilmektedir. Ayrıca kabul işlemlerinin sözleşme hükümleri çerçevesinde gerçekleştirilmesi gerekmektedir.
Yapım İşlerine Ait All Risk Sigorta Poliçelerinde Yapım İşleri Genel Şartnamesinde Belirtilen Azami Oranların Üzerinde Muafiyet Oranlarına Yer Verilmesi
Kurum tarafından ihale edilen yapım işlerine ait all risk sigorta poliçelerinde yer verilen muafiyet oranlarının Yapım İşleri Genel Şartnamesi’nde belirtilen azami oranların üzerinde olduğu görülmüştür.
Yapım işlerine ait sözleşmelerin 17.1’inci maddesinde işin, iş yerinin korunması ve sigortalanması hususu düzenlenmiştir. Söz konusu maddede yüklenicilerin; işyerlerindeki her türlü araç, malzeme, ihzarat, iş ve hizmet makineleri, taşıtlar, tesisler ile sözleşme konusu iş için işe başlama tarihinden geçici kabul tarihine kadar geçen süre içinde oluşabilecek deprem, su baskını, toprak kayması, fırtına, yangın gibi doğal afetler ile hırsızlık, sabotaj gibi risklere karşı all risk sigorta yaptırma zorunluluğu hüküm altına alınmıştır. All risk sigortaya ilişkin düzenlemelere ise Yapım İşleri Genel Şartnamesi’nde yer verilmiş olup bahsi geçen maddede yaptırılacak olan all risk sigortaların Yapım İşleri Genel Şartnamesi’ndeki hükümler çerçevesinde yaptırılması gerektiği düzenlenmiştir.
Yapım İşleri Genel Şartnamesi’nin 9’uncu maddesinin üçüncü fıkrasında; kıymetlerin sigortalanmasında tüm riskler için azami %2 oranını geçmemek üzere muafiyet oranına yer verilebileceği hüküm altına alınmıştır.
Yapılan incelemede; Kurumca ihale edilen yapım işlerine ilişkin all risk sigorta poliçelerinde yangın, hırsızlık, üçüncü şahıs hukuki sorumluluk, doğal afetler (deprem, yanardağ püskürmesi, sel, yer kayması, toprak çökmesi hariç) ve bakım teminatları için %10 muafiyet oranına yer verildiği tespit edilmiştir.
All risk sigorta poliçelerinde Yapım İşleri Genel Şartnamesi’nde belirtilen uygulanabilecek azami muafiyet oranlarının üzerinde oranlar belirlenmiş olması yüklenicinin sorumluluğunu ortadan kaldırmamakla birlikte karşılaşacağı riski artırmaktadır. All risk sigorta poliçelerinin yukarıda yer verilen mevzuat hükmü çerçevesinde yapılması gerekmektedir.