BULGU: Kuruma Ait Arsanın İşgalinden Dolayı Ecrimisil Alınmaması, Tahliyesinin ve Kira İhalesinin Yapılmaması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – İl Özel İdaresi
Kuruma ait bir arsanın izinsiz kullanılarak işgal edildiği, ancak işgalin sonlandırılmadığı, işgalden dolayı ecrimisil alınmadığı ve kira ihalesinin yapılmadığı görülmüştür.
Ecrimisil diğer bir deyişle haksız işgal tazminatı, bir malın veya taşınmazın sahibinin izni ve rızası olmaksızın bir başka kimse tarafından kullanılması sonucu oluşan zararın tazminidir. Mülkiyetin sahibi olan İdare, taşınmazı izinsiz kullanan kişiye karşı geriye dönük olarak haksız işgal tazminatı isteyebilir.
4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun 995’inci maddesine göre ecrimisil, kötü niyetli zilyedin ödemekle yükümlü bulunduğu bir tazminattır. Anılan madde metninde;
“Madde 995- İyiniyetli olmayan zilyet, geri vermekle yükümlü olduğu şeyi haksız alıkoymuş olması yüzünden hak sahibine verdiği zararlar ve elde ettiği veya elde etmeyi ihmal eylediği ürünler karşılığında tazminat ödemek zorundadır.
İyiniyetli olmayan zilyet, yaptığı giderlerden ancak hak sahibi için de zorunlu olanların tazmin edilmesini isteyebilir” denilmektedir.
5302 sayılı İl Özel İdaresi Kanunu’nun “İl özel idaresinin yetkileri ve imtiyazları” başlıklı 7’nci maddesinin (h) bendinde;
“İl özel idaresinin mallarına karşı suç işleyenler Devlet malına karşı suç işlemiş sayılır. 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu’nun 75 inci maddesi hükümleri il özel idaresi taşınmazları hakkında da uygulanır” denilmektedir.
2886 sayılı Kanun’un “Ecrimisil ve Tahliye” başlıklı 75’inci maddesinde, ecrimisil alınmasının ve tahliyenin usul ve şartları düzenlenmiştir. Buna göre;
“Madde 75 – Devletin özel mülkiyetinde veya hüküm ve tasarrufu altında bulunan taşınmaz malları, özel bütçeli idarelerin mülkiyetinde bulunan taşınmaz mallar ve Vakıflar Genel Müdürlüğü ile idare ve temsil ettiği mazbut vakıflara ait taşınmaz malların, gerçek ve tüzelkişilerce işgali üzerine, fuzuli şagilden, bu Kanunun 9 uncu maddesindeki yerlerden sorulmak suretiyle, idareden taşınmaz ve değerleme konusunda işin ehli veya uzmanı üç kişiden oluşan komisyonca tespit tarihinden geriye doğru beş yılı geçmemek üzere tespit ve takdir edilecek ecrimisil istenir.
Ecrimisil talep edilebilmesi için, idarelerin işgalden dolayı bir zarara uğramış olması gerekmez ve fuzuli şagilin kusuru aranmaz.
Ecrimisile itiraz edilmemesi halinde yüzde yirmi, peşin ödenmesi halinde ise ayrıca yüzde onbeş indirim uygulanır. Ecrimisil fuzuli şagil tarafından rızaen ödenmez ise, 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun hükümlerine göre tahsil olunur.
Kira sözleşmesinin bitim tarihinden itibaren, işgalin devam etmesi halinde, sözleşmede hüküm varsa ona göre hareket edilir. Aksi halde ecrimisil alınır.
İşgal edilen taşınmaz mal, idarenin talebi üzerine, bulunduğu yer mülkiye amirince en geç 15 gün içinde tahliye ettirilerek, idareye teslim edilir.” denilmektedir
5302 sayılı İl Özel İdaresi Kanunu’nun “Valinin görev ve yetkileri” başlıklı 30’uncu maddesinde;
“Madde 30- Valinin görev ve yetkileri şunlardır
a) İl özel idaresi teşkilâtının en üst amiri olarak il özel idaresi teşkilâtını sevk ve idare etmek, il özel idaresinin hak ve menfaatlerini korumak.
İl özel idaresinin taşınır ve taşınmaz mallarını idare etmek.
İl özel idaresinin gelir ve alacaklarını takip ve tahsil etmek.”
Anılan Kanunun “İl özel idaresi teşkilâtı” başlıklı 35’inci maddesinde;
“Madde 35- Genel sekreter, il özel idaresi hizmetlerini vali adına ve onun emirleri yönünde, mevzuat hükümlerine, il genel meclisi ve il encümeni kararlarına, il özel idaresinin amaç ve politikalarına, stratejik plan ve yıllık çalışma programına göre düzenler ve yürütür. Bu amaçla il özel idaresi kuruluşlarına gereken emirleri verir ve bunların uygulanmasını gözetir ve sağlar.
Genel sekreter yukarıda belirtilen hizmetlerin yürütülmesinden valiye karşı sorumludur.” denilmektedir.
Hazine Taşınmazlarının İdaresi Hakkında Yönetmelik’in 4’üncü maddesinin (d) bendinde ecrimisil, Hazine taşınmazının, İdarenin izni dışında gerçek veya tüzel kişilerce işgal veya tasarruf edilmesi sebebiyle, İdarenin bir zarara uğrayıp uğramadığına veya işgalcinin kusurlu olup olmadığına bakılmaksızın İdarece talep edilen tazminattır şeklinde yer almıştır.
Yönetmelik’e göre işgalcinin kusurunun olup olmaması önemli değildir. Ayrıca malın sahibinin bu malın işgalinden dolayı herhangi bir zarara uğramış olması da gerekmemektedir. O malın haksız olarak işgal edilmiş olması ecrimisil için yeterlidir.
Kuruma ait Murgul ilçesi, Damar Köyü, Güngören mevkiinde 137 ada, 107 parselde bulunan 39.125,35 m2 ve 137 ada, 83 parselde bulunan 4.617,98 m2 arsa niteliğindeki taşınmazların ETİ Bakır A.Ş. tarafından izinsiz kullanıldığı İdarece tespit edilmiştir. İdare tarafından 11.09.2024 tarih ve 52205 sayılı yazıyla ecrimisil tespiti yapılması öngörülmüştür. Ancak, denetim dönemi sonuna kadar işgalin halen devam ettiği, İdare tarafından işgalciden ecrimisilin alınmadığı, işgalcinin tahliye ettirilmediği ve arsalar için herhangi bir kira ihalesinin de yapılmadığı görülmüştür.
İl özel idaresinin hak ve menfaatlerini korumak, taşınır ve taşınmaz mallarını idare etmek, idarenin gelir ve alacaklarını takip ve tahsil etmek, idarenin üst yöneticisi olan valiye verilmiş bir sorumluluktur. Genel sekreter, il özel idaresi hizmetlerini vali adına düzenler ve yürütür, gereken emirleri verir ve bunların uygulanmasını gözetir ve sağlar.
İdare cevabında 06.03.2025 tarihli Ecrimisil Tespit ve Takdir Komisyonu raporuna istinaden 14.03.2025 tarihinde 2.462.560,69 TL tutarındaki ecrimisil bedeli firma tarafından yasal süresi içerisinde peşin ve ihtirazi şekilde yatırıldığından %15 indirim uygulanarak 2.093.177,14 TL olarak tahsil edilmiştir. Mali Hizmetler Müdürlüğü tarafından söz konusu taşınmaza ilişkin işgalin sonlandırılması için konu Hukuk Müşavirliğine bildirilmiştir denilmiştir.
Arsayı işgal eden işgalcinin arsadan tahliyesinin sağlanması ve gerekiyorsa kira ihalesinin yapılması gerekmektedir.