Kuruma Ait Bahçelerin Kiralanmasında Hatalı Uygulamaların Bulunması (Sayıştay)

BULGU: Kuruma Ait Bahçelerin Kiralanmasında Hatalı Uygulamaların Bulunması

2023 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Üniversite ve Üniversite Döner Sermayesi

İhaleye Çıkılmadan Bahçe Kiralamasının Yapılması
Üniversitenin mülkiyetinde olan ve üzerinde meyve, sebze bulunan bahçelerin kullanım hakkı devredildiği halde üzerindeki ürünlerin satışı gibi değerlendirilerek ihale edilmeksizin satış protokolü ile işlem yapıldığı anlaşılmıştır.
04.08.1984 tarihli ve 18479 nolu Resmi Gazetede yayımlanan Döner Sermayeli Kuruluşlar İhale Yönetmelik’in 29’uncu maddesinde ihale usulleri belirtilmiş olup, alım ,satım, hizmet kiraya verme işlerinin bu ihale usullerine göre yapılacağı belirtilmiştir.
Aynı Yönetmelik’in 63’üncü maddesinde ise “Kuruluşların ürettikleri mal ve hizmetlerin satışında bu Yönetmelik’in 29 uncu maddesindeki ihale usullerinin uygulanması mecburi değildir.” hükmü yer almaktadır.
“Çukurova Ünversitesi Döner Sermaye İşletmesi Turunçgil,Nar ,Avakado,Pikan ve Elma Bahçeleri Ürün Satış İşi” ne ilişkin Satış Protokolünde; protokol konusu işin sadece üniversite tarafından üretilen mal ve hizmet satışı olmaması, bahçelerin bakım,onarım ve işletme giderlerine ilişkin hükümlerin de yer alması ve ayrıca protokolün 3 yıllık süreyi kapsaması nedeniyle söz konusu işin Yönetmeliğin 63’üncü maddesinde yer alan mal ve hizmet satışı olarak değerlendirilmesi mümkün değildir. Protokol hükümlerine göre yapılan iş bir kiralama işlemidir. Taşınmaz niteliğindeki bahçelerin kiralanmasının ise ihale ile yapılması gerekmektedir.
Bahsedilen Yönetmelik’in “Hüküm bulunmayan haller” başlıklı 70’inci maddesinde; Bu Yönetmelikte hüküm bulunmayan durumlarda 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu ile bu Kanuna göre çıkarılan tüzük ve yönetmelik hükümlerinin uygulanacağ belirtilmekte ve 2886 sayılı Devlet İhale Kanununun 36’ncı maddesinde ise; “Bu Kanunun 1′ inci maddesinde yazılı işlere ilişkin ihalelerde, tekliflerin gizli olarak verilmesini sağlayan kapalı teklif usulü esastır “denilmektedir.
Döner Sermayeli Kuruluşlar İhale Yönetmelik’ hükümleri ile 2886 sayılı Kanun hükümleri birlikte değerlendirildiğinde ihalede açıklık ve rekabetin sağlanmasının, Kanun’un temel ilke ve prensiplerinden olduğu ve bu ilke ve prensibin gereği olarak, Kanun’un 36’ncı maddesi hükmünde yer alan kapalı teklif usulünün “esas” usul, diğer usullerin ise belirli şartlar dâhilinde uygulanacak istisnai usuller mahiyetinde olduğu anlaşılmaktadır.
Açıklanan nedenlerle; Üniversitenin mülkiyetindeki bahçelerin kiraya verilmesinde, ihalede açıklık ve rekabetin sağlanması amacıyla 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu’nda esas usul olan “kapalı teklif usulü” ile ihaleye çıkılması gerektiği değerlendirilmektedir.
Tahmin Edilen Bedelin Tespitine İlişkin Dayanaklarının Eklenmemesi
Çukurova Üniversitesi Ziraat Fakültesi Döner Sermaye İşletmesinin İdarenin mülkiyetinde bulunan bahçenin kiralanması işinde , tahmin edilen bedelin hesaplanmasına teşkil eden dayanakların gösterilmediği tespit edimiştir.
04.08.1984 tarihli ve 18479 nolu Resmi Gazetede yayımlanan Döner Sermayeli Kuruluşlar İhale Yönetmeliği’nin “Tahmin Edilen Bedelin Tesbiti” başlıklı 7’nci maddesinde; tahmin edilen bedelin hesabında kullanılacak fiyatların , işin özelliğine göre belediye, ticaret odası, sanayi odası, borsa gibi kuruluşlardan veya bilirkişilerden soruşturulacağı , tahmin edilen bedelin, dayanaklarının da eklendiği bir hesap tutanağında gösterileceği ve asıl evrak arasında saklanacağı ve gerektiğinde ihale komisyonlarınca tahkik ettirileceği belirtilmiştir.
Bu hükümlere göre, İşletme, Ürün/Hasılat Kiralamasına ilişkin tahmin edilen bedeli dayanakları ile birlikte bir hesap tutanağında göstererek asıl evrak arasında saklanması gerekmektedir.
Buna göre , söz konusu ürün kiralamasına ilişkin işlerde tahmin edilen bedel tespitinin dayanaklarının gösterilmesi gerekmekte olup, aksine hareket edilmesi sonucu mevzuat gerekliliği yerine getirilmemiştir.
Üst Yöneticiden İzin Alınmadan Kredili Satış Yapılması
Çukurova Üniversitesi Ziraat Fakültesi Döner Sermaye İşletmesi tarafından üniversite mülkiyetinde bulunan bahçe kiralama işinde; Kuruluşun bağlı bulunduğu idarenin birinci derecedeki ita amirince izin verilecek mal ve hizmetler için üst yöneticiden izin alınmadan kredili satış yapıldığı görülmüştür.
Döner Sermayeli Kuruluşlar İhale Yönetmeliğinin “Kuruluşlarca Üretilen Mal ve Hizmetlerin Satış İşlemleri Usul ve Bedel Tespiti” kısmının 63’üncü maddesinde;
“Kuruluşların ürettikleri mal ve hizmetlerin satışında bu Yönetmeliğin 29 uncu maddesindeki ihale usullerinin uygulanması mecburi değildir.
Üretilen mal ve hizmetler maliyet bedelinin altında olmamak kaydıyla kuruluşlar tarafından tespit edilecek bedelle ticari usullere göre satılır.
Sipariş alınarak yapılacak mal ve hizmet satışında sipariş bedelinin en az % 10’u peşin, geri kalanı işin tesliminde alınır.
Kuruluşun bağlı bulunduğu idarenin birinci derecedeki ita amirince izin verilecek mal ve hizmetler için kredili satış yapılması mümkündür. Bu takdirde, siparişle birlikte işin bedelinin % 10’u peşin alınır, mal veya hizmetin tesliminde işin bedelinin % 25’i ödenmiş olmak kaydıyla kalan bedel 12 ayı geçmemek üzere eşit miktarlarda takside bağlanabilir.”
hükmü yer almaktadır.
Yukarıda belirtilen mevzuat uyarınca; Üniversite Döner Sermaye İşletmesinin kredili mal ve hizmet satışları için üst yöneticiden izin almak zorunluluğu bulunmakta iken bahçe bakımı dahil olmak üzere bahçe üzerinde bulunan ürünler ile üniversite mülkiyetinde bulunan meyve ve zeytin ağaçlarının üst yöneticiden izin alınmadan üç yıllık sözleşme ile kredili satışının yapılması suretiyle mevzuata aykırı hareket edilmiştir.
İhale İle Yaptırılması Gereken İşlerin Yüklenicilerinin Sosyal Güvenlik Kurumuna Zamanında Bildirilmemesi
Çukurova Üniversitesi Ziraat Fakültesi Döner Sermaye İşletmesi tarafından, 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu’nun 1’inci maddesinin ikinci fıkrasına göre hazırlanan “Döner Sermayeli Kuruluşlar İhale Yönetmeliği”nin 29’uncu maddesi uyarınca ihale edilmesi ve buna göre sözleşmesi imzalanması gereken işler için gerekli olan bilgiler mevzuatta belirtilen süre içerisinde Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığına zamanında bildirilmemiştir.
5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun “Prim ve idari para cezası borçlarının hakedişlerden mahsubu, ödenmesi ve ilişiksizlik belgesinin aranması” başlıklı 90’ıncı maddesinin birinci fıkrasında; “Kamu idareleri ile döner sermayeli kuruluşlar ve 5411 sayılı Bankacılık Kanunu kapsamındaki kuruluşlar, kanunla kurulan kurum ve kuruluşlar, ihale yolu ile yaptırdıkları her türlü işleri üstlenenleri ve bunların adreslerini onbeş gün içinde Kuruma bildirmekle yükümlüdür.” denilmektedir.
Aynı Kanun’un “Kurumca verilecek idari para cezaları” başlıklı 102’nci maddesinin (g) bendinde; 90’ıncı maddenin birinci fıkrasında belirtilen yükümlülükleri yerine getirmeyen kurum ve kuruluşlar ile tüzel kişilere, aylık asgari ücret tutarında idari para cezası uygulanacağı belirtilmiştir.
İşletmenin, ihale suretiyle yaptırdığı işleri üstlenenleri, bunların adreslerini, sözleşmenin imzalanma tarihini ve sözleşmeye göre işe başlama tarihini, Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığına bildirmemesi veya sözleşmenin imzalandığı tarihi takip eden 15 günlük süre geçirildikten sonra bildirmesi halinde, Kanun’un ilgili maddesi uyarınca, 16 yaşından büyük işçiler için belirlenmiş olan aylık asgari ücret tutarında idari para cezası ile karşı karşıya kalacağı açıktır.
Buna göre, Döner Sermayeli Kuruluşlar İhale Yönetmelik hükümlerine göre ihale edilmesi gereken bahçe üstündeki ürünlerin satışının, Döner Sermayeli Kuruluşlar İhale Yönetmelik’in 29’uncu maddesi kapsamında ihale ile yapılması gereken iş olduğundan, İdarenin ihale suretiyle yaptırılan işleri üstlenenleri Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığına mevzuatta belirtilen 15 günlük süre içerisinde bildirmesi gerekmektedir.
Açıklanan nedenlerle, Döner Sermaye İşletmesi tarafından Devlet İhale Kanunu mevzuatına göre yapılan her türlü satış işlerinden dolayı bu işleri yapan işveren tarafından gerekli bildirimlerin yapılıp yapılmadığı hususunda Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığınca değerlendirme yapılabilmesi ve kurumun idari para cezası ile muhatap olmaması için bildirim yükümlülüğünü zamanında yerine getirmesi gerektiği değerlendirilmektedir.
Kamu İdaresi cevabında, idarenin özellikle yüksek işçi maaş yükü nedeniyle bahçelere düzenli olarak bakabilecek ekonomik gücü olmamasından dolayı hem üretim hem de araştırma ve uygulama yaptığı meyve bahçelerini bakamaz duruma gelindiği, bu şekildeki satışta don, dolu, kuraklık, yüksek sıcaklık, pazarda arz-talep dengesinin bozuk olması gibi tüm risklerin alıcıya ait olduğunu dolayısıyla bu riskler nedeniyle oluşan zararların maliyetine katlanılmadığı gibi nedenlerle bu yöntemle meyve satışı şeklinde “bahçe bakımlı satış” yaparak, sahip olduğu bahçelere hiçbir gider yapmadan gelir elde etme yoluna gidildiğini ,yaklaşık 10-12 yıldır bir yıllık, 2 yıllık veya 3 yıllık olarak meyve bahçelerini bakımlı (kabala) olarak tahmini verim üzerinden satış yapmak zorunda kalındığını, ancak ihalede açıklık ve rekabetin sağlanması amacıyla 2024 yılı bakımlı ürün satış protokollerinin iptal edildiğini ve bulguda yer alan diğer tespitlere katılındığı ve tespitler doğrultusunda uygulama yapılacağı belirtilmiştir.
Buna göre, Ziraat Fakültesi tarafından ihale edilen bahçe üstündeki ürünlerin satışının, Döner Sermayeli Kuruluşlar İhale Yönetmelik’in 29’uncu maddesi kapsamında yapılması, tahmin edilen bedelin tespitine ilişkin dayanaklarının gösterilmesi, kredili satışlarda üst yöneticiden izin alınması ve ihale suretiyle yaptırılan işleri üstlenenlerin zamanında Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığına bildirilmesi gerekmektedir.