|
ÖZET: Kurumlar, arşiv araştırması ve güvenlik soruşturması süreçlerini tamamlamadan işçi istihdamı yapmamaları gerektiğini belirten Sayıştay denetim raporlarına göre, 2024 yılı itibarıyla Silvan Belediyesi, 31.03.2024-31.12.2024 tarihleri arasında 48 işçi alımı gerçekleştirmiştir. Ancak, bu alımlar, ilgili personelin arşiv araştırması sonuçları beklenmeden gerçekleştirilmiştir. 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararname ve 7315 sayılı Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Kanunu’na göre, işe alım öncesinde arşiv araştırması yapılması zorunludur.
Arşiv araştırması, kişinin adli sicil kaydı, kolluk kuvvetleri tarafından aranıp aranmadığı gibi bilgileri içermekte ve bu süreç, ilgili kurumlarla yapılan resmi yazışmalarla yürütülmektedir. Diyarbakır Valiliği İdare ve Denetim Müdürlüğü ile yapılan yazışmalar sonucunda, bazı işçiler için uygunluk yazısı alınmış, ancak diğerleri için sonuç beklenmeden işe başlatılmıştır. Bu durum, mevzuatta belirtilen ön şartların ihlaline yol açmıştır. Sonuç olarak, kamu kurumlarının personel alım süreçlerinde arşiv araştırması ve güvenlik soruşturması gibi yasal gerekliliklere uyması elzemdir. Aksi takdirde, hukuki sorunlar ve telafisi imkânsız sonuçlar doğabilir. İlgili mevzuat ve yargı kararları doğrultusunda, bu süreçlerin titizlikle yürütülmesi gerekmektedir. |
BULGU: Kurumca Arşiv Araştırması ve Güvenlik Soruşturması Süreçleri Tamamlanmadan İşçi İstihdamı Yapılması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir İlçe Belediyesi
Belediyece statüsü veya çalıştırma şekline bağlı olmaksızın ilk defa veya yeniden memuriyete yahut kamu görevine atanacaklar hakkında işe başlatmadan önce ilgili personelin istihdam edilmesinin ön şartlarından birisi olan arşiv araştırması sonuçları beklenilmeden iş akitlerinin başlatıldığı tespit edilmiştir.
375 sayılı Kanun Hükmünde Kararname’nin Ek 20’nci maddesinin üçüncü fıkrasına dayanılarak çıkarılan İl Özel İdareleri, Belediyeler ve Bağlı Kuruluşları ile Bunların Üyesi Olduğu Mahalli İdare Birliklerinin Personel Çalıştırılmasına Dayalı Hizmetlerinin Gördürülmesine İlişkin Usul ve Esasların 4’üncü maddesinde;
“Şirket personelinde aranacak şartlar
1) Şirketlerde işe alınacaklarda;
3) Affa uğramış olsa bile devletin güvenliğine karşı suçlardan, Anayasal düzene ve bu düzenin işleyişine karşı suçlardan mahkûm olmamak,
6) Güvenlik soruşturması ve/veya arşiv araştırması yapılmış olmak,
şartları aranır.” denilmektedir.
7315 sayılı Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Kanunu’nun Hakkında güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması yapılacaklar başlıklı 3’üncü maddesinde;
“(1) Arşiv araştırması, statüsü veya çalıştırma şekline bağlı olmaksızın ilk defa veya yeniden memuriyete yahut kamu görevine atanacaklar hakkında yapılır.”
Aynı Kanun’un 4’üncü maddesinde;
“(1) Arşiv araştırması;
Kişinin adli sicil kaydının,
Kişinin kolluk kuvvetleri tarafından hâlen aranıp aranmadığının,
Kişi hakkında herhangi bir tahdit olup olmadığının,
ç) Kişi hakkında kesinleşmiş mahkeme kararları ve 4/12/2004 tarihli ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanununun 171 inci maddesinin beşinci ve 231 inci maddesinin onüçüncü fıkraları kapsamında alınan kararlar ile kişi hakkında devam eden veya sonuçlanmış olan soruşturma ya da kovuşturmalar kapsamındaki olguların,
Hakkında kamu görevinden çıkarılma ya da kesinleşmiş memurluktan çıkarma cezası olup olmadığının,
mevcut kayıtlardan tespit edilmesidir.”
Yine aynı Kanun’un Değerlendirme Komisyonu başlıklı 7’nci maddesinde;
“1) Yaptırılan güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması sonucunda elde edilen verilerin değerlendirilmesi amacıyla Değerlendirme Komisyonu kurulur. Değerlendirme Komisyonu; Cumhurbaşkanlığında İdari İşler Başkanının görevlendireceği bir üst kademe yöneticisinin, Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığında genel sekreter yardımcısının, bakanlıklarda bakan yardımcısının, diğer kamu kurum ve kuruluşlarında en üst yöneticinin görevlendireceği bir üst kademe yöneticisinin, üniversitelerde rektör yardımcısının, valiliklerde vali yardımcısının başkanlığında, teftiş/denetim, personel ve hukuk birimleri ile uygun görülecek diğer birimlerden birer üyenin katılımıyla başkan dahil en az beş kişiden ve tek sayıda olacak şekilde oluşturulur. Milli güvenlik açısından stratejik önemi haiz birim, proje, tesis ve hizmetlerde istihdam edilecekler hakkındaki değerlendirme, ilgili bakanlık ya da kamu kurumları bünyesindeki Değerlendirme Komisyonunca yapılır.
(2) Memuriyet veya kamu görevlerine uygunluğunun değerlendirilmesini sağlayacak yorum içermeyen olgusal veriler, güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması yapmakla görevli birimlerce ilgili kurum ve kuruluş bünyesinde kurulan Değerlendirme Komisyonuna iletilir.
(3) Değerlendirme Komisyonu kendisine iletilen verilere ilişkin nesnel ve gerekçeli değerlendirmelerini yazılı olarak atamaya yetkili amire sunar. Mahkemeler tarafından istenildiğinde bu bilgiler sunulur.” denilmektedir.
7315 sayılı Kanun 17/04/2021 tarihinde Resmi Gazete’de yayımlanmak suretiyle yürürlüğe konulduğu, Kanun’un 13’üncü maddesinin sekizinci fıkrası ile 4045 sayılı Kanun’un yürürlükten kaldırıldığı ve 14. maddesiyle, 4045 sayılı Kanun’a yapılan atıfların bu Kanun’a yapılmış sayılacağı dikkate alındığında, 7315 sayılı Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Kanunu’nda öngörülen temel ilkelere, usul ve esaslara uygun olarak şirket personeli hakkında güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması ile ilgili olarak bir değerlendirme yapılması gerekmektedir.
İl Özel İdareleri, Belediyeler ve Bağlı Kuruluşları ile Bunların Üyesi Olduğu Mahalli İdare Birliklerinin Personel Çalıştırılmasına Dayalı Hizmetlerinin Gördürülmesine İlişkin Usul ve Esaslar’ın 4’üncü maddesinde personelin işe başlatılması ön koşullardan birisi olan Güvenlik soruşturması ve/veya arşiv araştırması yapılmış olmak şartının yerine getirilmesi süreçleri hukuki olarak tamamlanmadan Silvan Belediyesi 31.03.2024-31.12.2024 tarihleri arasında işçi statüsünde istihdam edilmek üzere 48 işçi alımı yapmıştır.
İşçiler işe başlatılmadan önce arşiv araştırması için Diyarbakır Valiliği İdare ve Denetim Müdürlüğü ile resmi yazışma yapılmış cevap yazısının gelmesi için Arşiv Araştırması yönetmeliğinin 11-7/a maddesi hükmünde yer alan arşiv araştırma sonuçları en geç 30 gün iş günü içinde talep edilen kuruma bildirilir hükmü gereği sonrası belediye arşiv araştırması ile ilgili olarak cevap beklenildiğine ilişkin Diyarbakır Valiliği İdare ve Denetim Müdürlüğü ile tekrar yazıştıktan sonra 9 işçi için uygun yazısı gelmiş kalan işçiler için nihai cevap gelmeden işçiler fiilen işe başlatılmışlardır.
İlgili mevzuatta açıklandığı üzere statüsü veya çalıştırma şekline bağlı olmaksızın ilk defa veya yeniden memuriyete yahut kamu görevine atanacaklar hakkında işe başlatmadan önce ilgili personelin istihdam edilmesinin ön şartlarından birisi olan arşiv araştırmasının mutlaka yapılması gerekmektedir. Arşiv Araştırması Yönetmeliğinin 11-7/a maddesi hükmünde yer alan arşiv araştırma sonuçları en geç 30 gün işgünü içinde talep edilen kuruma bildirilir hükmünü ve süre içerisinde araştırma sonuçlarının belediyeye ulaşmamış olmaması bu ön şartı ortadan kaldırıcı mahiyette olmayıp idareler arasında bilgi akışında süre yönünden bir düzen getirmeyi amaçlamaktadır. Arşiv araştırması sonucunun süre geçtikten sonra gelmesinin arşiv araştırması yapılması ön şartını takdire dayalı olarak ortadan kaldırması mümkün değildir. Bu tarz bir yorum ve tesis edilen idari işlem ileride idare ve şahıslar açısından telafisi imkânsız sonuçlar doğurma riski taşıyabilmektedir.
Kurumlar ilk defa veya yeniden yapılacak atamalarda/işe alımlarda personel arşiv araştırması yapılmasına ilişkin olarak ilgili kurumlarla yazışmaların yapılması, yazışmaların sonuçlarının mutlaka beklenilmesi, komisyonların kurulması ve prosedürlerin uygulanmasına ilişkin usullere uyulması, Arşiv araştırmasına ilişkin prosedürlerin uygulanmasında kanun ve yargı kararları uyarınca getirilmiş olan zorunluluklara değerlendirme komisyonu ve atamaya yetkili amir tarafından uyularak işlem tesis edilmesi gerektiği değerlendirilmektedir.