|
ÖZET: Kurumca verilen borçlardan alacakların raporlanmasında yaşanan eksiklikler, 2021 yılı Sayıştay Denetim Raporları çerçevesinde ortaya konmuştur. Ağaçlandırma ve Orman Köylüleri Kalkınma Fonları kapsamında geçmiş yıllarda kullandırılan kredilere ilişkin alacakların kaynakları ve dayanakları yeterince belirlenememiştir. Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliği’nde bu alacakların niteliği tanımlanmış olmasına rağmen, Tarım ve Orman Bakanlığı’nın 2021 bilançosunda 132 ve 232 hesapları incelendiğinde, 132 hesabında 2019’dan beri hareket görmeyen 4.813.606,21 TL’lik bir borç bakiyesi tespit edilmiştir. Ayrıca, 232 hesabındaki 94.083.517,53 TL alacakla ilgili detaylı bilgilere ulaşılamamıştır.
Sayıştay’ın önceki raporlarında, bu alacakların Orman Genel Müdürlüğü tarafından takip edilmesi gerektiği belirtilmiş olsa da, mevcut araştırmalar neticesinde yeterli bilgi edinilememiştir. Alacakların kaynağı, 6831 sayılı Orman Kanunu ve 2924 sayılı Orman Köylülerinin Kalkınmalarının Desteklenmesi Hakkında Kanun çerçevesinde kullandırılan kredilerden kaynaklandığı anlaşılmaktadır. Ancak, tasfiye edilen fonlardan doğan alacakların detaylarına ilişkin bilgi eksiklikleri devam etmektedir. Sonuç olarak, 132 ve 232 No.lu hesaplarda yer alan toplam 98.897.123,74 TL alacağın kaynağı ve dayanakları tam olarak belirlenememiştir. Bu alacakların takip ve tahsilat süreçlerinin sağlıklı bir şekilde yürütülebilmesi için, tasfiye edilen fonların yönetiminden sorumlu idarelerin kredi alacaklarının doğru tutarlarını tespit etmesi, tahsilat kayıtlarının düzeltilmesi ve bu süreçte sorumlu olan yetkililerin belirlenerek gerekli yaptırımların uygulanması gerekmektedir. |
BULGU: Kurumca Verilen Borçlardan Alacakların Tam ve Doğru Olarak Raporlanmaması
2021 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Genel Bütçeli İdareler ve Tesisleri
Tasfiye edilen fonlar (Ağaçlandırma Fonu ve Orman Köylüleri Kalkınma Fonu) kapsamında geçmiş yıllarda kullandırılan kredilerden kaynaklı alacakların kaynağı ve dayanakları yeterince tespit edilememiştir.
Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliği’nde 132 ve 232 Kurumca Verilen Borçlardan Alacaklar Hesabı vadelerine göre ayrıma tabi tutulmak suretiyle bu hesapların niteliği açıkça belirtilerek;
“Kurumca verilen borçlardan alacaklar hesabının; yılı bütçe kanunu veya ilgili mevzuatına dayanılarak vadesi bir yıl veya faaliyet dönemiyle sınırlı olmak üzere, nakit olarak veya özel tertip iç borçlanma senedi ihracı suretiyle ikrazen verilen borçlardan kaynaklanan alacaklar, anaparaya eklenen faiz, masraf ve kur farkları, ikraz anlaşmasına dayanmayan teşvik uygulamaları çerçevesinde verilen krediler, duran varlıklar ana hesap grubu içindeki kurumca verilen borçlardan alacaklar hesabında kayıtlı alacaklardan dönem sonunda vadesi bir yılın altına inmiş olanlar, alacağın borçlusu ve döviz cinsi değiştirilen tutarlar, alacağı etkileyen diğer işlemler sonucu oluşan tutarlar ile bu alacaklara karşılık nakden veya mahsuben yapılan tahsilatlar, terkin veya tecil edilen tutarlar ve terkin veya tecilin iptalinden doğan tutarların izlenmesi için kullanılacağı” ifade edilmiştir.
Bu çerçevede, Tarım ve Orman Bakanlığı 2021 yılı bilançosunda kayıtlı 132 ve 232 Kurumca Verilen Borçlardan Alacaklar hesapları ayrı ayrı incelenmiş;
132 Kurumca Verilen Borçlardan Alacaklar Hesabının 2019 yılından bu yana hareket görmeden 4.813.606,21 TL borç bakiye verdiği, söz konusu tutarın Ankara İl Defterdarlık Muhasebe Müdürlüğü nezdindeki kayıtlarda Tarım ve Orman Bakanlığı Strateji Geliştirme Başkanlığı adına tutulduğu,
232 Kurumca Verilen Borçlardan Alacaklar Hesabındaki 04.12.2019 tarihinde Tarım ve Orman Bakanlığı bilançosuna devredilen 94.083.517,53 TL alacaktan;
-22.226,00 TL’sinin Bursa Defterdarlık Muhasebe Müdürlüğü nezdinde Strateji Geliştirme Başkanlığı adına,
-94.061.291,53 TL’sinin Tarım ve Orman Bakanlığı Merkez Muhasebe Müdürlüğü nezdinde Strateji Geliştirme Başkanlığı adına kayıtlı olduğu görülmüştür.
Hesap ayrıntısı ve mahiyetinin tespiti amacıyla Tarım ve Orman Bakanlığı Strateji Geliştirme Başkanlığından Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliği’ne göre tutulması gereken Borçlular Defteri ve ayrıntılarının talep edilmesi üzerine, gelen cevabi yazıda söz konusu hesaba ilişkin yardımcı defterin olmadığı, hesapların kayıtlı olduğu muhasebe müdürlüklerinden alınan şifahi bilgilerde ise hesaplara ait ayrıntılı yardımcı defterler, kayıt, belge vs. bilgisinin kendi birimlerinde bulunmadığı ve adına kayıtlı idari birimlerce takip edilmesi gerektiği belirtilmiştir.
Sayıştayın 2016 ve 2017 yıllarına ilişkin (Mülga) Orman ve Su İşleri Bakanlığı Düzenlilik Denetim Raporları’nda, “söz konusu alacakların devir işlemlerinin yapılarak Orman Genel Müdürlüğünce takip edilmesi gerektiği” vurgulanmış ise de hali hazırda yapılan araştırmada ilgili alacakların ayrıntılarına ilişkin yeterli bilgiye ulaşılamadığından alacakların mahiyeti, devri ve tahsilatları hususunda olumlu gelişme yaşanmamıştır.
Alacakların mahiyeti ve doğuş kaynaklarının tespiti amacıyla yapılan ayrıntılı araştırmada; esasen 6831 sayılı Orman Kanunu ve 2924 sayılı Orman Köylülerinin Kalkınmalarının Desteklenmesi Hakkında Kanun hükümleri neticesinde oluşturulmuş “Ağaçlandırma Fonu” ile “Orman Köylüleri Kalkınma Fonu” kapsamında gerçek veya tüzel kişilere kullandırılan kredilerden kaynakladığı; belirtilen fonların, 21.02.2001 tarihli ve 4629 sayılı Bazı Fonların Tasfiyesi Hakkında Kanun’da yer alan hükümlere istinaden; 6831 sayılı Orman Kanunu’nun 64’üncü maddesi ve ek 3’üncü maddesi ile 2924 sayılı Orman Köylülerinin Kalkınmalarının Desteklenmesi Hakkında Kanun’un 18 ve 19’uncu maddeleri ile 14’üncü maddesinin ikinci fıkrasının, 01.01.2002 tarihinden itibaren geçerli olmak üzere yürürlükten kaldırıldığı görülmüştür.
4629 sayılı Kanun’un Geçici 1’inci maddesinde;
“Yürürlükten kaldırılan fonlardan kullandırılan kredilerin geri dönüşleri, ilgili mevzuat çerçevesindeki esas ve usuller dahilinde bağlı bulundukları kurumlar tarafından vade tarihleri itibariyle tahsil edilir ve ilgili kurumun merkez saymanlığı hesabına yatırılır. Yatırılan bu miktarları gerektiğinde bütçeye gelir veya özel gelir, aynı amaçla kullanılmak üzere ilgili kurum bütçelerinde mevcut tertiplere ödenek veya açılacak tertiplere özel ödenek olarak kaydetmeye Maliye Bakanı yetkilidir. Özel ödeneklerden kullanılmayan miktarlar ertesi yıl bütçesine devren gelir ve ödenek kaydedilebilir. Zorunlu hallerde, kullandırılan kredilerin geri dönüşüne İlişkin vade ve faiz şartlarında değişiklik yapmaya, tahsili imkansız hale gelenleri terkin etmeye Maliye Bakanlığının görüşü üzerine ilgili kurumlar yetkilidir.” hükmüne yer verilerek, yürürlükten kaldırılan fonlardan kullandırılan kredilerin tahsil ve takibine ilişkin hususlar açıklanmıştır. Ancak, tasfiye edilmiş fonlardan kaynaklandığı değerlendirilen alacakların ayrıntısına (kimden, ne tutarda, hangi vadelerde, anapara, faiz vb. şartlara) ilişkin yeterli bilgiye gerek idari birimlerden ve gerekse muhasebe birimlerinde ulaşılamamıştır.
Nitekim tasfiye edilen fonlar (Ağaçlandırma Fonu ve Orman Köylüleri Kalkınma Fonu) kapsamında geçmiş yıllarda kullandırılan kredilerin Hazine ve Maliye Bakanlığının 04.07.2019 tarih ve 196842 sayılı yazılı talimatı ile Mülga Orman ve Su İşleri Bakanlığı Orman Genel Müdürlüğü ve gerek görülmesi halinde diğer kurum ve kuruluş personelinin katılımıyla Defterdarlık bünyesinde ortak bir komisyon tarafından incelenmesi çalışmalarına dayalı olarak Orman Genel Müdürlüğü Bölge Müdürlüklerinden kredilerin bakiye bilgilerinin yer aldığı tablo düzenlenmiş ise de, söz konusu tabloda kayıtlı kredilerin bakiyelerine ilişkin tutarların Bakanlığın 2021 yılı finansal tablolarına yansıtılan 132 ve 232 Kurumca Verilen Borçlardan Alacak Hesaplarıyla mutabakatının sağlanamadığı görülmüştür.
Sonuç olarak; 132 ve 232 No.lu hesaplarda yer alan ve (Mülga) Orman ve Su İşleri Bakanlığından, Tarım ve Orman Bakanlığı kayıtlarına devredilen toplam 98.897.123,74 TL alacağın;
-Ağaçlandırma Fonu ile Orman Köylüleri Kalkınma Fonu’ndan gerçek ve tüzel kişilere kullandırılan kredilerden kaynaklandığı,
-Söz konusu kredilerin mahiyetlerine ilişkin yardımcı defter, kayıt, tahsilat vs, bilgilerine tam olarak ulaşılamadığı,
-Dolayısıyla, söz konusu alacakların takip ve tahsilinin sağlıklı bir şekilde yapıldığına ilişkin yeterli bir kanaate varılamamıştır.
Yaklaşık 20 yıldan beri takip ve tahsili usulüne uygun olarak gerçekleştirilemeyen kredilerden olan alacakların kaynağının ve dayanaklarının tespit edilebilmesi için;
-Tasfiye edilen fonların (Ağaçlandırma Fonu ve Orman Köylüleri Kalkınma Fonu) yönetiminden sorumlu olan idareler nezdinde tasfiyeye/devre esas bilanço ve kredi dosyalarından hareketle kredi alacaklarının tam ve doğru tutarlarının tespit edilmesi,
-Şayet varsa; tahsilata ilişkin kayıtların tevsik edici belgelerle düzeltilerek gerçek kredi tutarlarının tespit edilerek kayıtlarının düzeltilmesi,
-2002 yılından beri alacakların takipsiz kalmasına yol açan yetkili ve görevlilerin sorumluklarının belirlenerek gerekli yaptırımların uygulanması, gerekmektedir.