|
ÖZET: Kurumda ön mali kontrol işlemlerinin eksikliği, 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları’nda belirlenmiştir. Büyükşehir İlçe Belediyesi’nin harcama ve muhasebe birimleri, 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun öngördüğü ön mali kontrol süreçlerini yerine getirmemiştir. Bu kanunun 57. ve 58. maddeleri, kamu idarelerinin mali yönetim ve kontrol sistemlerinin nasıl işlemesi gerektiğini ve ön mali kontrolün kapsamını net bir şekilde tanımlamaktadır. Ön mali kontrol, harcama birimlerinde gerçekleştirilen işlemlerle birlikte mali hizmetler birimi tarafından yapılan denetimleri içermektedir.
İç Kontrol ve Ön Mali Kontrole İlişkin Usul ve Esaslar, harcama birimlerinde süreç kontrolünün nasıl yapılması gerektiğini belirtmektedir. Her bir işlem, önceki işlemlerin kontrolünü içerecek şekilde tasarlanmalı ve uygulanmalıdır. Ayrıca, ödeme emri belgeleri üzerinde ön mali kontrol yapılması ve bu kontrollerin uygun bulunması durumunda belgeler üzerinde gerekli şerhlerin düşülmesi gerekmektedir. Ancak, denetim sonucunda, sözleşme tasarıları ve ödemelerin ön mali kontrole tabi tutulmadan gerçekleştirilmesinin mevzuata aykırı olduğu tespit edilmiştir. Sonuç olarak, harcama ve muhasebe birimlerinin, ön mali kontrol işlemlerini ilgili mevzuat çerçevesinde eksiksiz bir şekilde yerine getirmesi gerekmektedir. İdare, bu konudaki eksikliklerin giderilmesi için gerekli önlemleri alacağını belirtmiştir. |
BULGU: Kurumda Ön Malî Kontrole İlişkin İşlemlerin Yapılmaması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir İlçe Belediyesi
Belediye harcama birimi ve muhasebe birimi tarafından yerine getirilmesi gereken ön mali kontrol işlemlerinin yapılmadığı görülmüştür.
5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun 57’inci maddesinde; kamu idarelerinin malî yönetim ve kontrol sistemlerinin; harcama birimleri, muhasebe ve malî hizmetler ile ön malî kontrol ve iç denetimden oluşacağı; 58’inci maddesinde; ön malî kontrolün harcama birimlerinde işlemlerin gerçekleştirilmesi aşamasında yapılan kontroller ile malî hizmetler birimi tarafından yapılan kontrolleri kapsadığı, ön malî kontrol sürecinin, malî karar ve işlemlerin hazırlanması, yüklenmeye girişilmesi, iş ve işlemlerin gerçekleştirilmesi ve belgelendirilmesinden oluştuğu; kamu idarelerinde ön malî kontrol görevinin, yönetim sorumluluğu çerçevesinde yürütüleceği, harcama birimlerinde işlemlerin gerçekleştirilmesi aşamasında yapılacak asgarî kontrollerde, malî hizmetler birimi tarafından ön malî kontrole tâbi tutulacak malî karar ve işlemlerin usûl ve esasları ile ön malî kontrole ilişkin standart ve yöntemlerin Maliye Bakanlığınca belirleneceği, kamu idarelerinin, bu standart ve yöntemlere aykırı olmamak şartıyla bu konuda düzenleme yapabileceği belirtilmiştir. İç Kontrol ve Ön Malî Kontrole İlişkin Usul ve Esasların “Ön malî kontrol süreci” başlıklı 12’nci maddesinde;
“… Harcama birimlerinde süreç kontrolü yapılır. Süreç kontrolünde, her bir işlem daha önceki işlemlerin kontrolünü içerecek şekilde tasarlanır ve uygulanır. Malî işlemlerin yürütülmesinde görev alanlar, yapacakları işlemden önceki işlemleri de kontrol ederler. Süreç kontrolünü sağlamak amacıyla malî işlemlerin süreç akış şeması hazırlanır ve üst yöneticinin onayı ile yürürlüğe konulur.
Harcama yetkilileri, yardımcıları veya hiyerarşik olarak kendisine en yakın üst kademe yöneticileri arasından bir veya daha fazla sayıda gerçekleştirme görevlisini ödeme emri belgesi düzenlemekle görevlendirir. Ödeme emri belgesini düzenlemekle görevlendirilen gerçekleştirme görevlileri, ödeme emri belgesi ve eki belgeler üzerinde ön malî kontrol yaparlar. Bu gerçekleştirme görevlileri tarafından yapılan kontrol sonucunda, ödeme emri belgesi üzerine ” Kontrol edilmiş ve uygun görülmüştür” şerhi düşülerek imzalanır. .” hükmü, “Kontrol usulü” başlıklı 13’üncü maddesinde ise;
“Harcama birimlerinde ve malî hizmetler biriminde yapılan kontrol sonucunda, malî karar ve işlemin uygun görülmesi halinde, dayanak belgenin üzerine “Kontrol edilmiş ve uygun görülmüştür” şerhi düşülür veya yazılı görüş düzenlenir.
Malî karar ve işlemin uygun görülmemesi halinde ise nedenleri açıkça belirtilen bir görüş yazısı yazılarak kontrole tâbi karar ve işlem belgeleri eklenmek suretiyle ilgili birimine gönderilir.
Malî hizmetler birimince, Usul ve Esasların 17 (Taahhüt evrakı ve sözleşme tasarıları) ve 26 ncı (Yurtdışı kira katkısı) maddeleri uyarınca yapılan kontrollerde yazılı görüş düzenlenmesi zorunludur. Bu yazıda, yapılan kontrol sonucunda malî karar ve işlemin uygun görülüp görülmediği, uygun görülmemişse nedenleri açıkça belirtilir. Mevzuatına uygun olarak giderilebilecek nitelikte eksiklikleri bulunan malî karar ve işlemlerde, bu eksiklikler ve nasıl düzeltilebileceği hususları belirtilmek ve bunların düzeltilmesi kaydıyla işlemin uygun görüldüğü şeklinde yazılı görüş düzenlenebilir.” hükümleri yer almaktadır.
İlgili Esasların 14’üncü maddesinde ise; Malî hizmetler biriminde ön malî kontrol yetkisinin malî hizmetler birimi yöneticisine ait olduğu, kontrol sonucunda düzenlenen yazılı görüş ve kontrol şerhlerinin malî hizmetler birimi yöneticisi tarafından imzalanacağı, malî hizmetler birimi yöneticisinin, bu yetkisinin sınırlarını açıkça belirtmek şartıyla yazılı olarak yardımcısına veya birimin iç kontrol alt birim yöneticisine devredebileceği, malî hizmetler birimi yöneticisinin harcama yetkilisi olması durumunda ön malî kontrol görevinin, iç kontrol alt birim yöneticisi tarafından yürütüleceği, malî hizmetler biriminin ön malî kontrolüne tâbi malî karar ve işlemlerin kontrolünün, birimin iç kontrol alt birimi tarafından yerine getirileceği, harcama birimlerinde ödeme emri belgesi ve eki belgeler üzerinde ön malî kontrol görevinin, ödeme emri belgesi düzenlemekle görevlendirilen gerçekleştirme görevlisi tarafından yerine getirileceği, ifade edilmiştir.
Belediyenin harcama birimleri tarafından ön mali kontrol işlemlerinin yapılması ve gerçekleştirme görevlileri tarafından, ödeme emri belgesi üzerine “Kontrol edilmiş ve uygun görülmüştür” şerhinin düşülerek imzalanması gerekmektedir. Kurumda sözleşme tasarıları ve ödemelerin ön mali kontrole tabi tutulmadan yapılmasının mevzuata uygun olmadığı değerlendirilmektedir.
Yukarıda yer alan denetim tespiti üzerine, İdare tarafından bundan sonraki süreçte söz konusu hususla ilgili gerekli özenin gösterileceği ifade edilmiştir.
Sonuç olarak, harcama birimi ve muhasebe birimi tarafından yerine getirilmesi gereken ön mali kontrol işlemlerinin ilgili mevzuat hükümlerine uygun şekilde yerine getirilmesi gerekmektedir.