| ÖZET: 2022 yılı Sayıştay Denetim Raporları, kamu kurumlarının ihale ile gerçekleştirdikleri işlerin yüklenicileri hakkında gerekli bilgilerin zamanında bildirilmediğini ve bu sürecin manuel olarak takip edildiğini ortaya koymuştur. 5510 sayılı Kanun’un 90. maddesi uyarınca, ihale bilgileri 15 gün içinde Kuruma bildirilmelidir. Zamanında bildirim yapılmaması durumunda idari para cezası uygulanması öngörülmektedir. Elektronik Kamu Alımları Platformu (EKAP) üzerinden bu bilgilerin daha etkin bir şekilde yönetilmesi gerektiği vurgulanmaktadır. |
BULGU: Kurumların İhale ile Gerçekleştirdikleri İşler Hakkındaki Bilginin Kurum Memurları Aracılığıyla Manuel Olarak Takip Edilmesi
2022 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Sosyal Güvenlik Kurumları
Kurumların ihaleyle yaptığı işlerin yüklenicileri hakkında Kuruma verilecek bilgilerin zamanında verilip verilmediğinin takibi ve zamanında verilmediyse idari para cezasının kesilmesi işlemlerinin il müdürlüklerinde Kurum personeli aracılığıyla manuel olarak takip edildiği görülmüştür.
Kanun’un ‘Prim ve İdari Para Cezası Borçlarının Hakedişlerden Mahsubu, Ödenmesi ve İlişiksizlik Belgesinin Aranması’ başlıklı 90’ıncı maddesinin birinci fıkrası uyarınca; Kamu idareleri ile döner sermayeli kuruluşlar ve 5411 sayılı Bankacılık Kanunu kapsamındaki kuruluşlar, kanunla kurulan kurum ve kuruluşların ihale yolu ile yaptırdıkları her türlü işleri üstlenenleri ve bunların adreslerini 15 gün içinde Kuruma bildirmesi gerekmektedir. Aynı maddenin devamında; işverenlerin hakedişlerinin Kuruma idari para cezası, prim ve prime ilişkin borçlarının olmaması kaydıyla ödeneceği, kesin teminatların Kuruma borcu bulunmaması halinde işverene ödeneceği ve Kuruma borcu bulunmasına rağmen hakedişin ödenmesi veya teminatın iade edilmesi halinde sorumlulara genel hükümlere göre idari ve cezai işlem uygulanacağı hüküm altına alınmıştır.
5510 sayılı Kanun’un 102’nci maddesinin birinci fıkrasının g bendinde, Kanun’un 90’ıncı maddesinin birinci fıkrasında belirtilen yükümlülükleri yerine getirmeyen kurum ve kuruluşlar ile tüzel kişilere aylık asgari ücret tutarında idari para cezası uygulanacağı şeklinde düzenleme yapılmıştır. Yani, kanun koyucu 90’ıncı maddede sayılan kamu kurum ve kuruluşları ile tüzel kişilerin ihaleyle yaptığı işlerin Kuruma bildirilmesine önem vererek bu yükümlülüğün yerine getirilmemesi halinde sorumlulara idari para cezası kesilmesini öngörmüştür. Ayrıca, kamu kurum ve kuruluşları ile tüzel kişilerden alınan bu bilgiler sayesinde hakedişlerden kesilme veya teminatın paraya çevrilmesi yöntemleriyle Kurum alacaklarının tahsilinde yöntemler genişletilerek tahsilatların garanti altına alınması amaçlanmıştır.
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu kapsamındaki idarelerin, bu Kanuna göre yapacakları ihalelerin kısmen veya tamamen Elektronik Kamu Alımları Platformu üzerinden gerçekleştirilmesinin sağlanması amacıyla Elektronik İhale Uygulama Yönetmeliği yayımlanmıştır. Kamu İhale Kanunu’nun kapsamı incelendiğinde ise 5510 sayılı Kanun’un 90’ıncı maddesinde sayılan kamu kurum ve kuruluşları ile tüzel kişiliklerin bu Kanun kapsamında ihalelerini gerçekleştirmesi gerektiği sonucuna ulaşılmaktadır. 4734 sayılı Kanun uyarınca gerçekleştirilen ihalelere ilişkin tüm süreçler ve bilgiler ise Kamu İhale Kurumu tarafından oluşturulmuş Elektronik Kamu Alımları Platformuna(EKAP) yüklenmektedir.
Yukarıda açıklanan mevzuat hükümleri uyarınca, kamu kurum ve kuruluşları ile tüzel kişilerin 5510 sayılı Kanun’un 90’ıncı maddesinde belirtilen bilgilerin ihale gerçekleştirildikten sonra il müdürlüklerinde bulunan birimlere bildirmesi gerekmektedir. İl müdürlükleriyle yapılan görüşmelerde, maddede sayılan idarelerin ihale bilgilerini Kuruma zamanında verip vermediğinin tespitine yönelik sistematik bir denetimin olmadığı sonucuna ulaşılmıştır. Eğer maddede sayılan idareler Kuruma bildirimde bulunmazsa bu durumun tespiti ancak yüklenicinin ihale konusu işle ilgili Kuruma başvurması halinde Kurum personelinin durumu fark etmesiyle mümkündür.
Aynı zamanda, Kuruma olan borçların ilgili kamu kurum ve kuruluşlar ile tüzel kişiliklerin düzenleyecekleri hakedişlerden veya ellerinde bulunan kesin teminatlardan kesilmesi için yüklenicinin Kuruma borcunun olduğuna ilişkin belgenin ilgili idareye gitmesi gerekmektedir. Denetimler sırasında, bu süreçte Kurumdan alınması gereken ‘borcu yoktur belgesi’ alınmadan hakediş ödenmesi veya teminatın iade edilmesi nedeniyle Kurum alacağının tahsil edilemediği durumlarla karşılaşılmıştır. Kurum tarafından sorumlu kamu görevlilerine idari ve cezai işlem uygulanması amacıyla yargı yoluna gidilmiş olsa da yüksek meblağlı Kurum alacaklarının bu yolla tahsil edilmesinin pek mümkün olmadığı düşünülmektedir.
Sosyal Güvenlik Kurumu, kamu kurum ve kuruluşları ile tüzel kişiliklerin ihale ile yaptırdıkları işlere ilişkin Kanun’da belirtilen bilgilere EKAP üzerinden kolaylıkla ulaşılabilecek olmakla birlikte Kurumun ihtiyacı olabilecek daha fazla bilgiye de erişim sağlanabilir. Ayrıca, 90’ıncı maddenin birinci fıkrası uyarınca yükümlülüklerini yerine getirmeyen idarelerde kolaylıkla EKAP’tan alınan bilgilerle tespit edilerek idari para cezalarının otomatik olarak kesilmesi sağlanabilir. Aynı zamanda, ihale bilgilerinin alınması sonucunda Kuruma borcu olan yüklenicilerin ilgili idarelere önceden bildirilmesi sistemi geliştirilerek yükleniciler tarafından idarelere sunulan borcu yoktur belgesi nedeniyle yaşanabilecek hatalarında önüne geçilebileceği değerlendirilmektedir.
İdarelerin ihalelerine ilişkin tam ve doğru bilgilerin EKAP üzerinden alınarak Kanun’un 90’ıncı maddesinde belirtilen hükümlerin daha verimli bir şekilde gerçekleştirilmesi ve idari para cezalarının otomatik olarak kesilmesi işlemlerinin daha etkili bir şekilde yerine getirileceği veyahut kamu idareleri tarafından Kuruma bu kapsamda bildirim yapmalarına gerek kalmayacağı düşünülmektedir.