|
ÖZET: 2021 yılı Sayıştay Denetim Raporları, kurumsal bazda üretilen mali tablolarda “Gelirler” hesabı içinde yer alan tapu harçlarının gerçek durumu yansıtmadığını ortaya koymuştur. Tapu ve Kadastro Bilgi Sistemi (TAKBİS) kayıtlarına göre, 2021 yılında tapu müdürlüklerinden tahsil edilen harç geliri 24.319.817.314,00 TL iken, Genel Müdürlüğün mali tablolarındaki harç toplamı yalnızca 1.258.308.878,25 TL olarak kaydedilmiştir. Bu durum, tahsil edilen tapu harçlarının yalnızca %5.17’sinin mali tablolarda yer aldığını göstermektedir.
Mali raporlamada, kamu idarelerinin gelir ve gider işlemleri tahakkuk esasına dayalı olarak izlenmeli ve gerçek tutarları yansıtmalıdır. Ancak, tapu harçları vergi daireleri tarafından kaydedilirken kurumsal kod kullanılmadığı için, bu gelirlerin Genel Müdürlüğün mali tablolarında görünmemesi söz konusu olmaktadır. Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliği gereğince, tüm hesaplara kayıt yapılırken kurumsal kod kullanılması zorunludur ve bu durum, geçmiş yıllarda da Sayıştay denetim raporlarında vurgulanmıştır. Sonuç olarak, tapu harçlarının mali tablolarda doğru bir şekilde yer alabilmesi için, TAKBİS kayıtları ile Faaliyet Sonuçları Tablosu verilerinin uyumlu hale getirilmesi gerekmektedir. Bu, kamu mali yönetiminin şeffaflığı ve hesap verebilirliği açısından kritik bir öneme sahiptir. |
BULGU: Kurumsal Bazda Üretilen Mali Tablolarda “Gelirler” Hesabı İçinde Yer Alan Tapu Harçları Gelirlerinin Gerçek Durumu Göstermemesi
2021 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Genel Bütçeli İdareler ve Tesisleri
Tapu ve Kadastro Bilgi Sistemi (TAKBİS) kayıtlarına göre tahsil edilen Tapu Harçları gelirlerinin Faaliyet Sonuçları Tablosu verileri ile karşılaştırıldığında gerçek durumu göstermediği tespit edilmiştir.
Kamu mali yönetiminin genel çerçevesini belirleyen, 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nda kamu hesaplarının muhasebeleştirilmesi usulü düzenlenmiş, kamu idaresi itibarıyle mali raporların düzenlenmesine imkân verecek bir muhasebe sistemi kurulması öngörülmüştür.
Bu doğrultuda, 01.01.2015 tarihinde yürürlüğe giren Genel Yönetim Muhasebe Yönetmeliği’nin 310’uncu maddesinde “(1)Kendi adına ekonomik varlık edinebilen, yükümlülük üstlenebilen, diğer kamu idareleri veya üçüncü şahıslarla ekonomik ilişkilere girebilen kapsama dâhil her kamu idaresi bir kurumsal birimdir. (2) Kapsama dâhil her kurumsal birim bir mali raporlama birimidir” denilmiş ve 311’inci maddesinde de mali tabloların belirlenen standartlara uygun olarak hazırlanmasından mali hizmetler birim yöneticileri ve üst yöneticiler sorumlu tutulmuştur. 313’üncü maddesine göre ise mali raporlamada her bir kamu idaresi itibariyle düzenlenecek temel mali tablolar, genel bütçeli idareler için bilanço ve faaliyet sonuçları tablosu olarak sayılmıştır.
Aynı Yönetmelik’in “Faaliyet sonuçları tablosu ilkeleri” başlıklı 6’ncı maddesinde;
“(1) Genel yönetim muhasebesinde faaliyet sonuçları tablosu ilkelerinin uygulaması aşağıda açıklanmıştır:
a) Kamu idarelerinin faaliyetlerine ilişkin gelir ve gider işlemleri, tahakkuk esasına dayalı olarak gelir ve gider hesaplarında izlenir. Gelir ve gider hesapları, bütçe ile ilgili olsun veya olmasın, genel kabul görmüş muhasebe ilkeleri gereği tahakkuk eden her türlü gelir ve giderin kaydına mahsustur.
b) Gerçekleşmemiş gelir veya giderler gerçekleşmiş gibi ya da gerçekleşenler gerçek tutarından farklı gösterilemez. Belli bir dönem ya da dönemlerin gerçeğe uygun faaliyet sonuçlarını göstermek için, dönem ya da dönemlerin başında ve sonunda hesap kesimi işlemleri yapılır… ” hükümleri yer almaktadır.
Bu kapsamda, Genel Müdürlüğün 2021 yılı için aylık olarak ve hesap dönemi sonunda üretilen ve denetime sunulan defter ve mali tabloları (birleştirilmiş veriler defteri, bilanço, faaliyet sonuçları tablosu) incelenmiş ve bu defter ve mali tablolarda tapu harçlarının gerçek durumu yansıtmadığı görülmüştür.
TAKBİS kayıtlarına göre, 2021 yılında tapu müdürlüklerinde yapılan işlemlere ait 24.319.817.314,00 TL tutarında harç geliri tahsil edilmiştir. Genel Müdürlüğün 2021 yılı gelirlerin ekonomik sınıflandırması tablosunda yer alan harçların toplam tutarı ise 1.258.308.878,25 TL’dir. Dolayısıyla, Genel Müdürlüğün mali tablosunda yer alan harçların toplam tutarı, tahsil edilen tapu harçları tutarının yaklaşık %5.17’i oranındadır.
Uygulamada, tapu müdürlüklerinde yapılan işlemlere ilişkin harç tutarları vergi daireleri tarafından gerçekleştirilen, düzeltme, ret ve iade işlemleri ve bunlara ilişkin muhasebe hizmetlerinin yürütüldüğü Vergi Daireleri Tam Otomasyon Projesi (VEDOP) sistemine herhangi bir kurumsal kod kullanılmadan kaydedilmektedir. VEDOP sisteminde yer alan tapu harçlarına ilişkin tahakkuk, tahsilat vb kayıtlar Genel Müdürlük tarafından görülememekte olup, Genel Müdürlüğün defter ve mali tablolarında yer almamaktadır.
Hâlbuki, Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliği’nin 8’inci maddesinin son fıkrasında “… genel bütçe kapsamındaki kamu idarelerinin hesap planında yer verilen tüm hesaplara kayıt yapılırken kurumsal kod kullanılması zorunludur.” denilmektedir. Ayrıca, Hazine ve Maliye Bakanlığı Muhasebat Genel Müdürlüğünün 27.04.2015 tarihli Genel Yazısı’nda da Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliği kapsamında kurumsal bazda mali tabloların oluşturulabilmesi için, genel bütçe kapsamındaki kamu idarelerinin hesap planında yer alan tüm hesaplara kayıt yapılırken kurumsal kod kullanılması ve bu çerçevede tahsil edilen gelirlerin ilgili kamu idaresinin kurumsal koduyla muhasebeleştirilmesi gerektiği kamu idarelerine hatırlatılmıştır.
2016, 2017, 2018, 2019 ve 2020 yılları Sayıştay Denetim Raporunda da mali tablolarda gelirler hesabı içinde yer alan tapu harç gelirlerinin gerçek durumu göstermediği belirtilmiş olmasına rağmen, kurumsal kod kullanılmadan muhasebeleştirilen tapu harçları Genel Müdürlüğün mali tablolarına yansıtılmamakta ve 600-Gelirler Hesabı ve 800-Bütçe Gelirleri Hesabı olması gerekenden daha düşük görünmektedir.
Bu itibarla, TAKBİS kayıtlarına göre tahsil edilen Tapu Harçları gelirlerinin Faaliyet Sonuçları Tablosu verileri ile uyumlu hale getirilmesi gerekmektedir.