Kurumsal Bazda Üretilen Mali Tablolarda “Gelirler” Hesabı İçinde Yer Alan Tapu Harçları Gelirlerinin Gerçek Durumu Göstermemesi (Sayıştay)

BULGU: Kurumsal Bazda Üretilen Mali Tablolarda “Gelirler” Hesabı İçinde Yer Alan Tapu Harçları Gelirlerinin Gerçek Durumu Göstermemesi

2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Genel Bütçeli İdareler ve Tesisleri

Tapu ve Kadastro Bilgi Sistemi (TAKBİS) kayıtlarına göre tahsil edilen Tapu Harçları gelirlerinin faaliyet sonuçları tablosu verileri ile karşılaştırıldığında gerçek durumu göstermediği tespit edilmiştir.

Kamu mali yönetiminin genel çerçevesini belirleyen, 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nda kamu hesaplarının muhasebeleştirilmesi usulü düzenlenmiş ve mali raporların düzenlenmesine imkân verecek bir muhasebe sistemi kurulması öngörülmüştür.

Bu doğrultuda, 23.12.2014 tarihli ve 29214 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Genel Yönetim Muhasebe Yönetmeliği’nin 310’uncu maddesinde “(1) Kendi adına ekonomik varlık edinebilen, yükümlülük üstlenebilen, diğer kamu idareleri veya üçüncü şahıslarla ekonomik ilişkilere girebilen kapsama dâhil her kamu idaresi bir kurumsal birimdir. (2) Kapsama dâhil her kurumsal birim bir mali raporlama birimidir” denilmiş ve 311’inci maddesinde mali tabloların belirlenen standartlara uygun olarak hazırlanmasından mali hizmetler birim yöneticileri ve üst yöneticiler sorumlu tutulmuştur. 313’üncü maddesinde ise mali raporlamada her bir kamu idaresi itibarıyla düzenlenecek temel mali tablolar, genel bütçeli idareler için bilanço ve faaliyet sonuçları tablosu olarak sayılmıştır.

Aynı Yönetmelik’in “Faaliyet sonuçları tablosu ilkeleri” başlıklı 6’ncı maddesinde;

“ (1) Genel yönetim muhasebesinde faaliyet sonuçları tablosu ilkelerinin uygulaması aşağıda açıklanmıştır:

a) Kamu idarelerinin faaliyetlerine ilişkin gelir ve gider işlemleri, tahakkuk esasına dayalı olarak gelir ve gider hesaplarında izlenir. Gelir ve gider hesapları, bütçe ile ilgili olsun veya olmasın, genel kabul görmüş muhasebe ilkeleri gereği tahakkuk eden her türlü gelir ve giderin kaydına mahsustur.

b) Gerçekleşmemiş gelir veya giderler gerçekleşmiş gibi ya da gerçekleşenler gerçek tutarından farklı gösterilemez. Belli bir dönem ya da dönemlerin gerçeğe uygun faaliyet sonuçlarını göstermek için, dönem ya da dönemlerin başında ve sonunda hesap kesimi işlemleri yapılır…” hükümleri yer almaktadır.

Bu kapsamda, Genel Müdürlüğün 2024 yılı için aylık ve hesap dönemi sonunda üretilerek denetime sunulan defter ve mali tabloları incelenmiş ancak tapu harçlarının gerçek durumu yansıtmadığı görülmüştür.

Şöyle ki; TAKBİS kayıtlarına göre, 2024 yılında tapu müdürlüklerinde yapılan işlemlere ait 96.130.684.730,00 TL tutarında harç geliri tahsil edilmiştir. Genel Müdürlüğün 2024 yılı gelirlerin ekonomik sınıflandırması tablosunda yer alan harçların toplam tutarı ise 4.939.071.890,13 TL’dir. Dolayısıyla, Genel Müdürlüğün mali tablosunda yer alan harçların toplam tutarı, tahsil edilen tapu harçları tutarının yaklaşık % 5’i oranındadır.

Uygulamada, tapu müdürlüklerinde yapılan işlemlere ilişkin harç tutarları vergi daireleri tarafından gerçekleştirilen, düzeltme, ret ve iade işlemleri ve bunlara ilişkin muhasebe hizmetlerinin yürütüldüğü Vergi Daireleri Tam Otomasyon Projesi (VEDOP) sistemine herhangi bir kurumsal kod kullanılmadan kaydedilmektedir. VEDOP sisteminde yer alan tapu harçlarına ilişkin tahakkuk, tahsilat vb kayıtlar Genel Müdürlük tarafından görülememekte olup, Genel Müdürlüğün defter ve mali tablolarında da yer almamaktadır.

27.12.2014 tarih ve 29218 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliği’nin 8’inci maddesinin son fıkrasında genel bütçe kapsamındaki kamu idarelerinin hesap planında yer verilen tüm hesaplara kayıt yapılırken kurumsal kod kullanılması zorunludur.” denilmektedir. Ayrıca, Hazine ve Maliye Bakanlığı Muhasebat Genel Müdürlüğünün 27.04.2015 tarihli Genel Yazısı’nda da Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliği kapsamında kurumsal bazda mali tabloların oluşturulabilmesi için, genel bütçe kapsamındaki kamu idarelerinin hesap planında yer alan tüm hesaplara kayıt yapılırken kurumsal kod kullanılması ve bu çerçevede tahsil edilen gelirlerin ilgili kamu idaresinin kurumsal koduyla muhasebeleştirilmesi gerektiği kamu idarelerine hatırlatılmıştır. Hazine ve Maliye Bakanlığı Muhasebat Genel Müdürlüğünün 21.10.2024 tarihli Genel Yazısı’nda aynı husus tekrar belirtilmiştir.

2017, 2018, 2019, 2020, 2021, 2022 ve 2023 yılları Sayıştay Denetim Raporunda da mali tabloların gelirler hesabı içinde yer alan tapu harç gelirlerinin gerçek durumu göstermediği belirtilmiş ancak, kurumsal kod kullanılmadan muhasebeleştirilen tapu harçları Genel Müdürlüğün mali tablolarına yansıtılmamıştır. Bu nedenle de 600-Gelirler Hesabı olması gerekenden 91.191.612.839,87 TL daha düşük görünmektedir.

Kamu idaresi cevabında; konuyla ilgili olarak Gelir İdaresi Başkanlığı ve Muhasebat Genel Müdürlüğü ile yıllar itibarıyla yazışmalar yapıldığı, söz konusu yazışmalarda, güncellemeler nedeniyle ilgili cetvelde değişiklik yapılması ihtiyacının hasıl olduğunun belirtildiği, değişiklik yapılan cetvel ile bütçe gelirleri hesabının yardımcı hesap kodları itibarıyla yapılan tahsilatın karşılarında belirtilen idarelerin kurumsal koduna gelir kaydedilerek muhasebeleştirilmesinin gerektiği, Gelir İdaresi Başkanlığınca ilgili idarelerin kurumsal kodunu kullanarak muhasebeleştirilmesine ilişkin yazılım çalışmaları tamamlanıncaya kadar bu tahsilatı kendi kurumsal koduyla muhasebeleştirebileceğinin ifade edildiği bu nedenle de tapu harcı gelirlerinin İdare kurumsal koduyla değil de Gelir İdaresi Başkanlığının (GİB) kurumsal koduyla muhasebeleştirilmesinin artık bir hata olarak görülmemesi gerektiği belirtilmiştir.

Hal böyle olmakla birlikte, bu çalışmaların, henüz tamamlanmamış olması nedeniyle, 2024 yılı mali tablolarında oluşan hata henüz düzeltilememiştir.

Sonuç olarak, bu durum 2024 yılı mali tablolarında 600-Gelirler Hesabının belirtilen tutar kadar noksan görünmesine sebep olmaktadır.