Kurumun Karşı Karşıya Olduğu Hukuki İhtilafların Sayısındaki Artışın Bütçe İmkanları Açısından Risk Oluşturması (Sayıştay)

BULGU: Kurumun Karşı Karşıya Olduğu Hukuki İhtilafların Sayısındaki Artışın Bütçe İmkanları Açısından Risk Oluşturması

2022 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Özel Bütçeli İdare

Kurumun görev sahasının geniş olması ve görev sahası ile ilgili konularda ruhsat iptali ve idari para cezası gibi müeyyideleri tesis etme yetkisi de eklenince hukuki ihtilaflara muhatap olan/olabilecek hatalı iş ve işlemlerinin sayısının oldukça fazla olması nedeniyle dava/tahkim dosyaların sayı ve davaya konu miktar yönüyle önemli boyutlara ulaştığı görülmüştür.
9 Temmuz 2018 tarih ve 30473 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 703 sayılı Kanun Hükmünde Kararname’nin 118’inci maddesi ile MİGEM (Maden İşleri Genel Müdürlüğü) ve PİGM (Petrol İşleri Genel Müdürlüğü) kaldırılmış ve bu iki Genel Müdürlük birleştirilerek bu Genel Müdürlüklerin görev, yetki ve sorumluluklarına haiz Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü (MAPEG) kurulmuştur. 15 Temmuz 2018 tarih ve 30479 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 4 No.lu Bakanlıklara Bağlı, İlgili, İlişkili Kurum ve Kuruluşlar ile Diğer Kurum ve Kuruluşların Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ile MAPEG’in teşkilat, görev, yetki ve sorumlulukları düzenlenmiştir. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı’nın bağlı kuruluşu olan MAPEG’in kurulumu 7 Aralık 2018 tarihi itibariyle tamamlanmıştır.
Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü (MAPEG), 4 No.lu Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ile Türkiye Cumhuriyeti Devleti’nin hüküm ve tasarrufu altında olan maden ve petrol kaynaklarının, milli menfaatlere uygun olarak aranmasını, işletilmesini, geliştirilmesini, üretilmesini, kaynakların ülke yararına kullanılmasını sağlamak, temel ilke ve politikaların belirlenmesine yönelik çalışmalar yapmak, bilimsel, teknik ve idari çalışmaları yapmak, düzenlemek, desteklemek, koordine etmek ve denetlemek üzere kurulmuştur.
Kurumun görev sahasının bu kadar geniş olması ve görev sahası ile ilgili konularda ruhsat iptali ve idari para cezası gibi müeyyideleri tesis etme görev ve yetkisi de eklenince hukuki ihtilaflara muhatap olan/olabilecek iş ve işlemlerinin sayısı da artmaktadır.
2021 yılı denetimleri neticesinde düzenlenen Sayıştay Denetim Raporunda “ihale edilmemesi gereken sahaların kurumca maden sahası olarak ihaleye konu edilmesi ve ek mali külfete katlanılması” bulgu konusu olarak yer almış ve ödeme miktarlarının yüksek olduğu sadece 6 dosyada ihale edilmemesi gereken alanların ihale edilmesi ve akabinde bu sahalara ilişkin ruhsat iptallerinin neticesinde daha önce tahsil edilen 31.891.000,00 TL ihale bedeli, 106.487.366,54 TL faiz ve hukuki dosya masrafı ile birlikte toplam 130.853.840,67 TL olarak iade edilmek zorunda kalındığı tespitine yer verilmiştir. Bu şekilde mahkeme kararlarında vurgulanan ilgili konudaki hizmet kusuru neticesinde katlanılan hukuki dosya masraflarının 2021 yılı bütçesine oranı %26,36 ve toplam iade edilen tutarın 2021 yılı bütçesine oranı %32,39 olarak gerçekleşmiştir.
2022 yılı denetimlerinde ise konu tüm dava dosyalarını kapsayacak şekilde taranmıştır. Yapılan denetimlerde,
– Aşağıdaki tabloda görüleceği üzere derdest dosya sayısının kurum hukuk müşavirliğinde görevli avukat sayısı (21) ile kıyaslandığında durumun önemli boyutta olduğu,
Tablo 4: MAPEG Hukuk Müşavirliği Derdest Dosya Bilgileri

– 31.12.2022 yıl sonu itibariyle ödenen hukuki masrafların dağılımının aşağıdaki gibi olduğu,
Tablo 5: 2022 Yılı Hukuki Dosya Masraf Ödemeleri

– 2022 yılında ödemesi yapılan (2016-2022 yılları arasında tesis edilen) idari para cezalarına dair 217 adet ödeme emri belgeleri detayı incelendiğinde ödeme emri mahkeme kararlarından 196 adedinin Kurum aleyhine, 21 adedinin kısmen aleyhe kısmen lehe sonuçlandığı, bu davaların 22 tanesinde Kurum avukatları tarafından dava karar duruşmasına katılım olmadığı veya savunma verilmediği şeklinde ifadeler olduğu,
– Kurumda hukuki ihtilaf konusu edilmiş davalarda “yargı süreci devam eden” dava dosyalarının içeriğine dair birimlerden tablolar (Hukuk Müşavirliği-Yargı Süreci Devam Eden Davalara İlişkin Bilgi Formu) doldurulması istenmiş olup ilgili tablolarda “davaya esas tutarın” yazılması istenmesine rağmen denetim ekibine gönderilen toplam 5880 adet dava dosyasından 2849 adedinde davaya esas tutarın girilmediği, bunlara ilişkin dava dosyaları ile ilgili tablolarda açıklama yapılmadığı, bu yönüyle Kurum tarafından istenen verilerin eksik içerikle teslim edildiği,
– Eksik veriler konusunda açıklama yapılmamasından hareketle Kurumda hukuk dosyalarının arşivlenmesi ve kontrolünde etkin bir dosyalama sisteminin bulunmadığı,
– 5880 adet dava dosyasından (2849 adedinde davaya esas tutarın girilmemesine rağmen) “davaya esas tutarı” girilen 3031 adet dava dosyasında davaya konu edilen toplam tutarın 1.875.171.976,60 TL olduğu,
– 5880 adet dava dosyasından 1279 adedinin ruhsat iptali ile ilgili olduğu,
– 2022 yılı itibariyle Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü – Yargı Süreci Tamamlanan ve Aleyhte Sonuçlandığından İdareye Ödeme Yükümlülüğü Getirmiş Adli/İdari Davalara İlişkin Bilgi Formu düzenlenerek yine Kurumdan bu çerçevede bilgiler talep edilmiş olup tarafımıza gönderilen söz konusu form verilerine göre, dosya bilgisi girilen 555 adet dava ile ilgili tabloda “Ödeme Yükümlülüğü (Ana Para / Hukuki Masraflar / Faiz / Toplam Ödenen Tutar)” sütununda istenen verilerden 9 adet satırda verinin eksik olduğu, geri kalan dosyalarda ödenmesi gereken toplam tutarın 13.803.651,53 TL olarak girildiği, söz konusu formda “İdari Dava ise İdareye Tebliğinden İtibaren Kaç Gün Sonra Ödendi?” sorusu yöneltilen ilgili sütunda 30-235 gün arasında değişen 14 adet dosya olduğu, bu yönüyle de muhatabına yapılan geri ödemelerin gecikmeli gerçekleştiği,
– Diğer taraftan Kurumun muhatap olduğu hukuki ihtilafların takibi için yapılan hukuki hizmet alımları ile yargılama giderleri için de 31.12.2022 tarihine kadar 46.848.424,83 TL’lik ödeme gerçekleştirildiği,
Tespit edilmiştir.
Kurumun geniş faaliyet alanı ve bu faaliyet alanı ile ilgili mevzuatta yer alan müeyyide tesis etme yetkisi çerçevesinde yapmış olduğu işlemler hukuk devleti olma ilkesi gereği yargısal denetime tabi tutulmaktadır. Yukarıda yer alan verilerden hareketle yargısal denetime tabi bu kadar geniş faaliyet alanı da göz önüne alındığında ruhsat iptalleri ve idari para cezası düzenleme konuları başta olmak üzere Kurumun ivedilikle hukuki alt yapısını ve kapasitesini güçlendirmesi, tesis edilecek iş ve işlemlerin muhatabına tebliği öncesi hukukilik açıdan kalite ve iç kontrol sistemlerinin geliştirilmesi ve her şeyden önemlisi hukuki ihtilaflarda kamunun zararına sebep olabilecek her türlü işlem ve eylemden kaçınılmasının uygun olacağı, hukuk müşavirliğinde etkin bir dosyalama ve arşiv yönetimi yanında dosyalardaki eksik verilerin bir an önce tamamlanması, hukuk dosyalarının hazırlanacak özet ve detay icmal listeleri ile takibinin daha etkin yapılması gerektiği değerlendirilmektedir.