Kurumun Muhasebe İşlemlerinin Farklı Birimler Tarafından Yürütülmesi ve Mali Tablolarının Konsolide Edilmemesi (Sayıştay)

BULGU: Kurumun Muhasebe İşlemlerinin Farklı Birimler Tarafından Yürütülmesi ve Mali Tablolarının Konsolide Edilmemesi

2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Diğer Kamu İdareleri

Tarım ve Kırsal Kalkınmayı Destekleme Kurumunun varlık ve yükümlülükleri ile yıllık faaliyet sonuçları tüm işlemleri içerecek şekilde muhasebeleştirilmediği ve raporlanmadığı, bunun yerine cari bütçe ve IPARD bütçesi olmak üzere iki ayrı muhasebe sistemi ile muhasebeleştirildiği, Sayıştay’a verilen mali tabloların ise sadece cari bütçe işlemlerine ilişkin varlık ve yükümlülükleri ile faaliyet sonuçlarını içerdiği, IPARD bütçesine ilişkin varlık ve yükümlülükler ile faaliyet sonuçlarını içermediği tespit edilmiştir.

15.07.2018 tarihli ve 30479 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 4 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin Tarım ve Kırsal Kalkınmayı Destekleme Kurumu ile ilgili hükümleri içeren 35’inci bölümünde yer alan;

“Gelir ve giderler ile yönetilecek hesaplar” başlıklı 503’üncü maddesinde; Kurumun gelirlerinin, genel bütçeden Bakanlık bütçesine bu amaçla konulacak ödenek, Avrupa Birliği ve diğer uluslararası fonlardan sağlanacak kaynaklar ve diğer gelirler olarak, Kurumun giderlerinin ise proje ve destekleme giderleri, tanıtım ve eğitim giderleri, taşınır ve taşınmaz mal ile hizmet alım giderleri, yönetim ve personel giderleri, görevlerle ilgili diğer giderler olarak belirlendiği, Kurum bütçesinin malî yıl itibarıyla Kurum tarafından hazırlanarak ve Bakan onayıyla yürürlüğe gireceği ifade edilmektedir.

Anılan bölümün;

“Hizmet birimlerinin görevleri” başlıklı 496’ncı maddesinde; Kurumun hizmet birimlerine ve görevlerine yer verilmiş, söz konusu birimler arasında bulunan;

Finansman Genel Koordinatörlüğünün bünyesinde bulunan Muhasebe Koordinatörlüğünün görevleri; uygulamayla ilgili muhasebe işlemlerini gerçekleştirmek, yapılan sözleşmelerde Kurum adına doğan yükümlülükleri ve gerçekleştirilen ödemeleri veri tabanına kayıt etmek, ödemelere ilişkin kayıtların üçer aylık ve yıllık raporlarını hazırlamak, ilgili birimlere iletmek, ödemelerle ilgili hesap ve belgeleri iç ve dış denetime hazır bulundurmak, başkan tarafından faaliyet alanlarıyla ilgili verilecek diğer görevleri yerine getirmek,

Personel ve Destek Hizmetleri Genel Koordinatörlüğünün bünyesinde bulunan Personel İşleri Koordinatörlüğünün görevleri ise , Kurumun insan kaynakları politikası ve planlaması konusunda çalışmalar yapmak ve Başkana tekliflerde bulunmak, Kurum personelinin atama, istihdam, eğitim, nakil, sicil, terfi, görevlendirme, ücret, emeklilik ve benzeri özlük işlemlerini yürütmek, Kurumun ihtiyacı olan her türlü mal ve hizmet satın alma, kiralama, bakım, onarım, temizlik, araç gereç malzeme temini, aydınlatma, ısıtma, su, haberleşme, sağlık ve benzeri her türlü, idarî ve malî hizmetleri yürütmek, genel evrak, arşiv ve dokümantasyon faaliyetlerini düzenlemek ve yürütmek, Kurum personelinin yurt içi ve yurt dışında yapacağı çalışmaları organize etmek, Kurumun basın, yayın ve halkla ilişkiler görevlerini yürütmek, Kurumda sivil savunma ile ilgili hizmetleri yürütmek, Başkan tarafından faaliyet alanlarıyla ilgili verilecek diğer görevleri yerine getirmek,

olarak sıralanmıştır.

Söz konusu Kararname hükümleri uyarınca Kurumun tüm gelir ve giderlerinin tek bir bütçede toplanarak mali tablolarının da buna göre düzenlenmesi, ayrıca tüm muhasebe işlemlerinin ise Muhasebe Koordinatörlüğü tarafından yerine getirilmesi gerektiği anlaşılmaktadır.

Ancak uygulamada, Personel İşleri Koordinatörlüğü bünyesinde yer alan Bütçe ve Muhasebe Ünitesinin, Kurumun cari bütçesinin hazırlığı ve takibi, harcama birimlerinin ödeneklerinin tahsisi ve takibi, muhasebeye ilişkin, merkez harcama birimlerinin cari bütçeye ilişkin tüm muhasebe kayıtları ve takibi, ödemeler, banka işlemleri, vergi ve SGK ödemeleri ve cari bütçenin kullanımı, İl Koordinatörlüklerinin cari muhasebe işlemlerinin gözetim ve denetim işlemlerini yerine getirmekte olduğu, anılan Ünitenin Kurumun cari bütçesine ilişkin muhasebeleştirme ve raporlama (mali tablolarını) işlemlerini yürüttüğü,

Finansman Genel Koordinatörlüğü bünyesindeki Muhasebe Koordinatörlüğü’nün ise IPARD kapsamındaki iş ve işlemlerin muhasebeleştirilmesi ve raporlama işlemlerini yürüttüğü, Diğer taraftan bütçenin herhangi bir ayrıma (cari bütçe-IPARD bütçesi) tabi tutulmaksızın Bakan onayıyla yürürlüğe girmesi gerekirken yalnızca cari bütçe için onay alınarak söz konusu bütçenin yürürlüğe girdiği, IPARD kaynakları (kamu katkısı dahil) için ise Bakan onayı alınmaksızın yürürlüğe konulduğu,

anlaşılmıştır.

Yukarıda yer verilen 4 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin 496’ncı maddesi uyarınca Kurumun muhasebe işlemlerinin yürütülmesi Muhasebe Koordinatörlüğünün görevleri arasında olup, Personel İşleri Koordinatörlüğünün muhasebeleştirmeye ilişkin herhangi bir görevi bulunmamaktadır.

Uygulamaların Tarım ve Kırsal Kalkınmayı Destekleme Kurumu Cari Bütçe ve Muhasebe İşlemleri Yönergesine göre yürütüldüğü, Yönergede ise yalnızca cari bütçe ve buna ilişkin mali tablolara yönelik usul ve esasların belirlendiği, Avrupa Birliği ve diğer uluslararası fonlardan sağlanacak kaynaklar ile eş finansman bütçesi ile ilgili iş ve işlemlerin bu Yönerge kapsamı dışında tutulacağına ilişkin hükümlere yer verildiği anlaşılmış olup, bahse konu Yönergenin, kapsam yönünden, 4 sayılı Kararnamenin 496’ncı ve 503’üncü maddelerinin birlikte değerlendirilmesi neticesinde anılan maddelerde iki ayrı bütçe ve mali raporlamaya yer verilmediği göz önünde bulundurulduğunda Kararnameye uygun şekilde düzenlenmediği görülmektedir.

Kurumun tüm varlıklarını, yabancı kaynaklarını ve öz kaynaklarını konsolide şekilde gösteren bilançoya, yine Kurumun elde ettiği gelirleri, yaptığı giderleri, mali ve mali olmayan varlıkların yönetimi ile yükümlülüklerine ilişkin işlemlerinden kaynaklanan gelir ve giderleri gösteren faaliyet sonuçları tablosuna IPARD kapsamında düzenlenen bilanço ve gelir tablosu sonuçlarının yansıtılmadığı anlaşılmaktadır.

Anılan Kararnamede Kurumun gelirlerinin, genel bütçeden Bakanlık bütçesine bu amaçla konulacak ödenek, Avrupa Birliği ve diğer uluslararası fonlardan sağlanacak kaynaklar ve diğer gelirler olarak, Kurumun giderlerinin ise proje ve destekleme giderleri, tanıtım ve eğitim giderleri, taşınır ve taşınmaz mal ile hizmet alım giderleri, yönetim ve personel giderleri, görevlerle ilgili diğer giderler olarak belirlendiği göz önüne alındığında, Kurumun, hesap ve kayıt düzeninde saydamlık, hesap verilebilirlik ve işlemlerinin kayıt dışında kalmasının önlenmesi amacıyla Kararname gereği;

– Bütçelerin (cari bütçe-IPARD bütçesi) tamamını içerecek şekilde Bakan onayı alınmak suretiyle yürürlüğe konulması,

– Kurum cari bütçesine ilişkin hazırlanan bilanço ve faaliyet sonuçları tablosu ile IPARD kapsamında hazırlanan bilanço ve gelir tablosunun konsolide edilerek Sayıştay’a verilmesi,

-Kurumun tüm muhasebe işlemlerinin ise Muhasebe Koordinatörlüğü tarafından yürütülmesi, teşkilat yapısının Kararnameye uygun olarak düzenlenmesi,

– Tarım ve Kırsal Kalkınmayı Destekleme Kurumu Cari Bütçe ve Muhasebe İşlemleri Yönergesinin de bu doğrultuda düzenlenmesi,

gerekmektedir.