Kurumun vadesi geçmiş takipli alacaklarının muhasebeleştirilmesi (Sayıştay)

Kurumun mevzuatı gereğince tahakkuk ettirilen faaliyet alacaklarından takibe alınan tutarlar ile bunlardan yapılan tahsilat, tecil ve terkinleri için  121  Gelirlerden Takipli Alacaklar Hesabının kullanılması gerekmektedir. 

5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanununun Muhasebe Sistemi başlıklı 49′ uncu maddesinde;

“Muhasebe sistemi; karar, kontrol ve hesap verme süreçlerinin etkili çalışmasını sağlayacak ve malî raporların düzenlenmesi ile kesin hesabın çıkarılmasına temel olacak şekilde kurulur ve yürütülür. Kamu hesapları, kamu idarelerinin gelir, gider ve varlıkları ile malî sonuç doğuran ve öz kaynağın artmasına veya azalmasına neden olan her türlü işlemlerle garantilerin ve yükümlülüklerin belirlenmiş bir düzen içinde hesaplara kaydedilerek, yönetim ve denetim yetkilileriyle kamuoyuna gerekli bilgilerin sağlanması amacıyla tutulur.

………. ” denilmektedir.

Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’nin 121 Gelirlerden Takipli Alacaklar Hesabı’na ilişkin işlemlerin yer aldığı 85, 86 ve 87 nci maddeleri şu şekildedir:

“(1) Bu hesap, mevzuatı gereğince tahakkuk ettirilen faaliyet alacaklarından takibe alınan tutarlar ile bunlardan yapılan tahsilat, tecil ve terkinlerin izlenmesi için kullanılır. Hesaba ilişkin işlemler

 (1) Gelirlerden takipli alacaklar hesabına ilişkin işlemler aşağıda gösterilmiştir. a) Takibe alma işlemleri

İlgili servislerce muhasebe servisine bildirilen takibe alınmış alacaklar, düzenlenecek muhasebe işlem fişi ile gelirlerden takipli alacaklar hesabına borç, ilgisine göre Gelirlerden Alacaklar Hesabı veya gelirlerden tecilli ve tehirli alacaklar hesabına alacak kaydedilerek takip kayıtları yapılır. İlgili servislerce takibe alma işlemi gün sonuna kadar muhasebeye bildirilir. 

1. Takipli alacakların terkin işlemleri

Bu hesapta kayıtlı tutarlardan terkin edilenlere ilişkin düzeltme ve iade belgeleri muhasebeye gönderildiğinde, her bir düzeltme ve iade belgesi için düzenlenecek muhasebe işlem fişiyle veya düzeltme ve iade belgelerinin ekli olduğu günlük icmal listesine göre düzenlenecek muhasebe işlem fişiyle yevmiye kayıtlarına kaydedilir ve terkin edilen tutarlar kayıtlardan çıkarılır.

1. Takipli alacaklardan yapılan tahsilat

Bu hesapta kayıtlı tutarlardan, kasa hesabı, banka hesabı veya ilgili diğer hesaplara borç, takipli alacaklar hesabına alacak yazılmak suretiyle tahsil edilen gelirler, gelir yansıtma hesabına borç, bütçe gelirleri hesabına alacak kaydedilir. Hesabın işleyişi

 (1) Gelirlerden takipli alacaklar hesabına ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir. a) Borç

• – Takibe alınan alacaklar bu hesaba borç, ilgisine göre 120-Gelirlerden Alacaklar Hesabı veya 122-Gelirlerden Tecilli ve Tehirli Alacaklar Hesabı ya da 222-Gelirlerden Tecilli ve Tehirli Alacaklar Hesabına alacak kaydedilir.
• – Gelirlerden Alacaklar Hesabında kayıtlı tutarlardan mali yıl sonuna kadar tahsili gerekenlerden tahsil edilemeyen tutarlar, mali yıl sonunda bu hesaba borç, 120-Gelirlerden Alacaklar Hesabına alacak kaydedilir. b) Alacak
• – Bu hesapta kayıtlı alacaklardan, nakden veya mahsuben yapılan tahsilat bir taraftan bu hesaba alacak, ilgili hesaplara borç; diğer taraftan 800- Bütçe Gelirleri Hesabına alacak 805-Gelir Yansıtma Hesabına borç kaydedilir.
• – Bu hesapta kayıtlı tutarlardan, yılı içinde takibe alınanlardan yılı içinde yapılan terkin ve tenziller bu hesaba alacak, 600-Gelirler Hesabına borç kaydedilir.
• – Bu hesapta kayıtlı tutarlardan, önceki yıllarda takibe alınanlardan yapılan terkin ve tenziller bu hesaba alacak, 630-Giderler Hesabına borç kaydedilir.
• – Takipli alacaklardan tecil ve tehir edilen tutarlar, bu hesaba alacak, vadesine göre 122Gelirlerden Tecilli ve Tehirli Alacaklar Hesabı veya 222-Gelirlerden Tecilli ve Tehirli Alacaklar Hesabına borç kaydedilir.”

Kocaeli Büyükşehir Belediyesi Su ve Kanalizasyon İdaresi’nde tahakkuk ettirilip tahsil edilemeyen tüm alacaklar 120 Gelirlerden Alacaklar Hesabında izlenmektedir. 31.12.2013 tarihi itibariyle vadesi geçtiği halde tahsil edilmeyen ve 120 Gelirlerden Alacaklar Hesabında kayıtlı tutar 40.798.114,38-TL’dir. Kurumun takibe alınan alacakları ile takibe alınan alacaklardan tecil ve tehir edilen tutarlar tam olarak tespit edilememektedir. Bu husus, mali tablolarda 120 Gelirlerden Alacaklar Hesabının 40.798.114,38-TL fazla ve 121  Gelirlerden Takipli Alacaklar Hesabının aynı tutar kadar eksik gözükmesine yol açmıştır.

 Kamu idaresi cevabında: 121 Hesabın kullanımı çalışması mevcut E-Kurum sisteminde merkezi denetim veri tutarlılığı ve veriye erişim performansı konularında sakıncalar doğuracağından yeni yazılımın devreye alınması ile bu hesabın işlerliği sağlanacaktır.

 Sonuç olarak: 2014 yılı denetimlerinde bu hususta yapılan uygulamalar yeniden değerlendirilecektir.