|
ÖZET: 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları, büyükşehir olmayan ilçe belediyelerinde maddi duran varlıkların amortisman işlemlerinde bazı hatalar tespit etmiştir. İncelemeler sonucunda, bazı varlıklar için amortisman ayrılmadığı, diğerlerinde ise kayıtlı değerlerinden fazla amortisman kaydedildiği belirlenmiştir. Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’ne göre, bir yıldan fazla kullanılabilen ve yıpranmaya maruz kalan maddi duran varlıklar için amortisman ayrılması zorunludur. Ayrıca, bu varlıkların muhasebe sistemine dahil edilmesi ve amortisman süreleri ile yöntemleri Maliye Bakanlığı tarafından belirlenmektedir.
Yapılan denetimlerde, amortisman ayrılmayan varlıkların toplam değeri 176.547.218,63 TL olarak tespit edilmiştir. Bunun yanı sıra, birikmiş amortismanlar hesabında yer alan fazla kayıt tutarının 82.539.054,45 TL olduğu görülmüştür. Bu durum, 2024 yılı bilançosunda maddi duran varlıkların net değerlerinin fazla, amortisman giderlerinin ise eksik gösterilmesine yol açmıştır. Kamu idaresi, bu hataların farkında olduğunu ve düzeltme işlemlerinin gerçekleştirileceğini ifade etmiştir. Sonuç olarak, maddi duran varlıklar için envanter çalışmalarının yapılması ve ilgili mevzuat çerçevesinde amortisman ayrılması büyük önem taşımaktadır. Bu süreç, mali raporlamaların doğruluğunu sağlamak ve kamu kaynaklarının etkin yönetimini desteklemek açısından kritik bir adımdır. |
BULGU: Maddi Duran Varlıklar Amortisman İşlemlerinde Hatalar Bulunması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Olmayan İl Kapsamında Yer Alan İlçe Belediyesi
Belediyenin amortismana tabi bazı maddi duran varlıkları için amortisman ayrılmadığı, bazı maddi duran varlıklar için kayıtlı değerinden fazla amortisman ayrıldığı görülmüştür.
27.05.2016 tarih ve Mükerrer 29724 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’nin 25 Maddi Duran Varlıklar Hesap Grubuna ilişkin 187’nci maddesinin (ç) bendinde bir yıldan fazla kullanılabilen ve yıpranmaya, aşınmaya veya kıymetten düşmeye maruz kalan maddi duran varlıklar için amortisman ayrılacağı; bu Yönetmelik kapsamındaki kamu idarelerince muhasebe sistemine dahil edilen maddi duran varlıklardan hangilerinin amortismana tabi tutulacağı ve bunlara ilişkin uygulanacak amortisman süre, yöntem ve oranları ile ilgili olarak Maliye Bakanlığınca belirlenen esas ve usullerin uygulanacağı belirtilmiş; “Tutulacak Diğer Defterler” başlıklı 18’inci bölümünün 491’inci maddesinde ise Duran Varlıklar Amortisman Defteri mahalli idareler tarafından tutulacak defterler arasında sayılmıştır.
Maddi duran varlık bedellerinin ekonomik ömrü içerisinde giderleştirilmesi için kullanılan 257 Birikmiş Amortismanlar Hesabı da aynı Yönetmelik’in 202’nci ve 203’üncü maddelerinde açıklanmıştır.
Amortisman ve tükenme payı ayrılmasına ilişkin usul ve esaslar ile uygulanacak amortisman ve tükenme payının süre, yöntem ve oranlarının neler olacağı ise 04.11.2015 tarih ve 29522 sayılı Resmi Gazete’ de yayımlanan “Amortisman ve Tükenme Payları” başlıklı 47 sıra numaralı Muhasebat Genel Müdürlüğü Genel Tebliği ile belirlenmiş olup Tebliğ’in 9’uncu maddesinde amortismana tabi her bir varlığın Tebliğ eklerinde (Ek-2) yer alan Duran Varlıklar Amortisman Defterine kaydedileceği belirtilmiştir.
Yapılan incelemeler neticesinde aşağıdaki tabloda gösterildiği üzere; Duran varlıklar için amortisman ayrılmayan, kayıtlı değerlerinden fazla amortisman ayırılan taşınırlar bulunduğu tespit edilmiştir.
Tablo 8: Amortisman Ayrılmayan Duran Varlıklar
| Hesap Adı | Hesap Kodu | Varlıkların Kayıtlı Değeri (TL) | Ayrılan Amortisman (TL) |
| 251.xx.03×00. | Su İsale Hatları | 12.344.038,61 | 0,00 |
| 251.xx.04.00. | Kanalizasyon Hatları | 43.230.632,63 | 0,00 |
| 251.xx09.01. | Su Kuyuları | 3.622.817,00 | 0,00 |
| 251.xx.20.01. | Meydanlar | 1.854.420,58 | 0,00 |
| 251.xx.20.02. | Parklar ve Yeşil Alanlar | 4.696.829,37 | 0,00 |
| 251.xx.99.00. | Diğer Yeraltı ve Yerüstü Düzenleri | 64.780.061,46 | 0,00 |
| 252.xx.xx.01.01 | Hizmet Binaları | 39.320.199,78 | 0,00 |
| 252.xx.xx.01.99 | Diğer | 1.264.555,30 | 0,00 |
| 252.xx.xx.04.05 | Halk Eğitim Merkezi | 985.727,31 | 0,00 |
| 252.xx.xx.04.10 | Müzeler,Sanat Galerileri | 240.182,23 | 0,00 |
| 252.xx.xx.05.01 | Spor Salonları | 2.346.640,57 | 0,00 |
| 252.xx.xx.06.06 | Kültür ve Eğlence Merkezleri | 1.861.113,79 | 0,00 |
| Amortisman Ayrılmayan Varlıkların Kayıtlı Değeri | Amortisman Ayrılmayan Varlıkların Kayıtlı Değeri | 176.547.218,63 | 0,00 |
Tablo 9: Birikmiş Amortismanlar Hesabındaki Fazla Kayıtlar
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Varlıkların Kayıtlı Değeri (TL) | Amortismanların Toplam Değeri | Fark |
| 252.xx.xx.07.01 | Kamu Konutları | 1.609.518,00 | 83.828.154,28 | -82.218.636,28 |
| 253.02.08.. | Etiketleme ve Numaralandırma Makineleri |
0,00 | 4.469,25 | -4.469,25 |
| 253.03.07.. | Müzik Aletleri ve Aksesuarları | 103.497,80 | 104.921,69 | -1.423,89 |
| 253.03.08.. | Spor Amaçlı Kullanılan Cihaz ve Aletler | 0,00 | 8.260,00 | -8.260,00 |
| 254.01.06.. | Mopet ve Motosikletler | 0,00 | 16.622,18 | -16.622,18 |
| 255.01.02.. | Temsil ve Tören Demirbaşlan | 57.179,40 | 58.034,90 | -855,50 |
| 255.01.04.. | Seyahat, Muhafaza ve Taşıma Amaçlı Demirbaş Niteliğindeki Taşınırlar | 0,00 | 129,60 | -129,60 |
| 255.02.02.. | Bigisayar Çevre Birimleri |
1.188.592,41 | 1.252.647,68 | -64.055,27 |
| 255.03,01.. | Büro Mobilyaları | 3.307.121,88 | 3.356.848,60 | -49.726,72 |
| 255.03.03.. | Kafeterya ve Yemekhane Mobilyaları |
6.962,00 | 41.119,00 | -34.157,00 |
| 255.03.05.. | Seminer ve Sunum Amaçlı Ürünler |
0,00 | 3.162,40 | -3.162,40 |
| 255.06.04.. | Güzel Sanat Eserleri | 52.240,00 | 0,00 | -52.240,00 |
| 255.06.08.. | Tabletler | 185.600,60 | 0,00 | -185,600,60 |
| 255.06.08.. | Mühür ve Mühür Baskıları | 6.960,00 | 0,00 | -6.960,00 |
| 255.09.02.. | Salon Sporlarında Kullanılan Demirbaşlar | 0,00 | 2.242,00 | -2.242,00 |
| 255.09.03.. | Saha Sporlarında Kullanılan Demirbaşlar | 840,00 | 6.644,36 | -5.804,36 |
| 255.11.02.. | Duvarda Sergilenen Süs Eşyaları |
102.769,20 | 163.639,20 | -60.870,00 |
| 255.12.01.. | Yemek, Servis ve Çatal-Bıçak Takımları | 0,00 | 9.440,00 | -9.440,00 |
| Birikmiş Amortismanlar Hesabında Yer Alan Fazla Kayıt Tutarı | Birikmiş Amortismanlar Hesabında Yer Alan Fazla Kayıt Tutarı | Birikmiş Amortismanlar Hesabında Yer Alan Fazla Kayıt Tutarı | Birikmiş Amortismanlar Hesabında Yer Alan Fazla Kayıt Tutarı | -82.539.054,45 |
Buna göre 2024 yılı Bilançosunda; Amortismana tabi 176.547.218,63 TL değerindeki varlıklar için amortisman ayrılmaması nedeniyle ayrılması gereken tutarlar kadar 257 Birikmiş Amortismanlar Hesabının eksik, ilgili maddi duran varlıkların net değerlerinin fazla, 2024 yılı Faaliyet Sonuçları Tablosunda da yılı amortisman giderleri 630.13 hesabı itibarıyla eksik gösterilmesine, maddi duran varlıkların kayıtlı değerinden fazla amortisman ayrılması ve muhasebe hesaplarında kayıtlı olmayan varlıklar için amortisman ayrılması nedeniyle 257Birikmiş Amortismanlar Hesabının 82.539.054,45 TL fazla, Faaliyet Sonuçları Tablosunda da amortisman giderleri 630.13 hesabı itibariyle fazla gösterilmesine neden olunmuştur.
Kamu idaresi cevabında, bulgu konusu hususa katıldığını ve hataların düzeltilmesinin sağlanacağını belirtmiştir.
Sonuç olarak duran varlıklara ilişkin olarak ilgili mevzuatları doğrultusunda envanter çalışmalarının yapılması ve amortismana tabi olan varlıklar için amortisman tebliğlerine uygun olarak amortisman ayrılması gerekmektedir.