|
ÖZET: Maddi duran varlıklar için gerçekleştirilen değer artırıcı harcamaların doğrudan giderleştirilmesi, 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları’nda önemli bir bulgu olarak öne çıkmaktadır. Belediyenin mülkiyetinde veya kiracısı olunan taşınmazlara yönelik tadilat ve onarımlar, ilgili duran varlık hesaplarına kaydedilmeden doğrudan gider olarak gösterilmiştir. Bu durum, duran varlıkların amortisman hesaplamalarının, varlıkların güncellenmesi gereken değerleri dikkate almadan yapılmasına yol açmaktadır.
5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu ile ilgili yönetmeliklerde, maddi duran varlıkların değerini artıran harcamaların, bu varlıkların kayıtlı değerine eklenmesi gerektiği belirtilmektedir. Ayrıca, yapılan harcamaların, amortisman hesaplamalarında dikkate alınması gerektiği vurgulanmaktadır. Ancak, incelemeler sonucunda, bazı harcamaların doğrudan temin yöntemiyle parçalara bölünerek gerçekleştirilmesi ve 264 Özel Maliyetler hesabına kaydedilmemesi gibi durumlar tespit edilmiştir. Bu bağlamda, kamu idaresinin, taşınmazlara yönelik değer artırıcı harcamaları doğru bir şekilde kaydetmesi ve mali tabloların güvenilirliğini sağlamak için mevcut mevzuata uygun hareket etmesi gerekmektedir. Böylece, duran varlıkların değeri ile ilgili doğru kayıtların yapılması ve amortisman hesaplamalarının güncel değerler üzerinden gerçekleştirilmesi sağlanacaktır. |
BULGU: Maddi Duran Varlıklar İçin Yapılan Değer Artırıcı Harcamaların Doğrudan Giderleştirilmesi
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Belediyesi
Belediyenin mülkiyetinde olan veya kiracısı olunan taşınmazlara yönelik değer artırıcı nitelikteki tadilat ve onarım harcamalarının ilgili duran varlık hesaplarına kaydedilerek aktifleştirilmediği, doğrudan giderleştirildiği, dolayısıyla duran varlıklara ilişkin amortismanların da bu varlıkların yeniden belirlenmesi gereken değerleri dikkate alınmadan hesaplandığı tespit edilmiştir.
5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’na dayanılarak çıkarılan Genel Yönetim Muhasebe Yönetmeliği’nin 25’inci maddesi ile Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’nin 187’nci maddesinde; maddi duran varlıklar için sonradan yapılan ve o varlığın değerini, kullanım süresini, ürün ve hizmet kalitesini, sağlanan faydayı artıran ve ya üretilen mal veya hizmetlerin üretim maliyetini azaltan her türlü maliyetin, ilgili maddi duran varlığın kayıtlı değerine ilave edileceği ve amortisman hesaplamasında dikkate alınacağı hüküm altına alınmıştır.
264 Özel Maliyetler Hesabına ilişkin olarak Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’nin 212’nci maddesinde; Bu hesabın, kiralanan gayrimenkullerin geliştirilmesi veya ekonomik değerinin sürekli olarak artırılması amacıyla yapılan giderler ile bu gayrimenkullerin kullanılması için yapılıp, kira süresinin sonunda mal sahibine bırakılacak olan varlıkların izlenmesi için kullanılacağı belirtilmiştir.
Konuya ilişkin olarak çıkarılan 47 sıra no.lu “Amortisman ve Tükenme Payları Tebliği”nde duran varlıklardan hangilerinin amortisman ve tükenme payına tabi tutulacağı belirtilmiş olup, Tebliğ’in 4’üncü maddesinde duran varlıkların amortisman ve tükenme payına tabi değerlerinin maliyet bedeli olacağı, maliyet bedelinin ise, bir varlığın satın alınması, üretilmesi veya değerinin artırılması için yapılan harcamalar ve ya verilen kıymetlerin toplamı olacağı, bir varlık için yapılan harcamaların, kayıtlı değerine ilave edilmesi halinde, amortisman hesaplamasının varlığın yeni değeri üzerinden yapılacağı belirtilmiştir.
Anılan Tebliğ’in “Amortisman ve Tükenme Payı Süre ve Oranları” başlıklı 6’ncı maddesinde de dayanıklı taşınırlar için 52.000,00 TL’yi, taşınmazlar için yapılan 114.000,00 TL’yi aşan harcamaların değer artırıcı harcama olarak kabul edileceği ve henüz amortisman ayırma süresini tamamlamamış olan duran varlıklar için yapılan değer artırıcı harcamaların, varlığın maliyet bedeline eklenerek kalan amortisman süresince eşit olarak amortisman ayrılacağı hüküm altına alınmıştır.
Yapılan incelemelerde, Kamu idaresince mülkiyetine sahip olunan veya kiracısı olunan taşınmazlara ilişkin yapılan değer artırıcı nitelikteki harcamalarda, taşınmazın değerine eklenmeyen veya 264 Özel Maliyetler hesabına kaydedilmeyen ve doğrudan giderleştirilen harcamaların bulunduğu, bu harcamaların bazılarının esas itibariyle yapım işi niteliğinde olup parçalara bölünerek çok sayıda doğrudan temin yöntemi ile yapıldığı görülmüştür.
Bu itibarla, taşınmaz hesaplarında kayıtlı maddi duran varlıkların değerini artıran ve tek başına veya farklı doğrudan teminlerin toplamı olarak tutarı 114.000,00 TL’yi aşan harcamaların; mülkiyeti kamu idaresine ait olanlar için ilgili maddi duran varlıkların maliyet bedeline eklenmesi, kiracısı olunanlara ilişkin harcamaların ise 264 Özel Maliyetler hesabına kaydedilmesi, ilgili duran varlıklar için ayrılan amortisman tutarlarının, söz konusu duran varlığın yeni değeri üzerinden hesaplanması Yönetmelik ve Tebliğ hükümleri gereğidir.
Belediyenin mülkiyetinde olan veya kiracısı olunan taşınmazlara yönelik değer artırıcı nitelikteki tadilat ve onarım harcamalarının ilgili duran varlık hesaplarına kaydedilerek aktifleştirilmediği, doğrudan giderleştirildiği, dolayısıyla duran varlıklara ilişkin amortismanların da, bu varlıkların yeniden belirlenmesi gereken değerleri dikkate alınmadan hesaplandığı anlaşılmaktadır.
Kamu idaresi cevabında, bulgu metninde yer alan tespitlere dikkat edileceği belirtilmiştir.
Bu itibarla, mali tabloların tam ve doğru bilgiyi içermesini teminen, taşınmazlar için yapılan değer artırıcı harcamaların, mevcut mevzuat kapsamında ilgili duran varlığın değeri ile ilişkilendirilerek doğru kayıtların yapılması gerekmektedir.