BULGU: Maddi Duran Varlıklara İlişkin Amortisman İşlemlerinin Hatalı Gerçekleştirilmesi
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – İl Özel İdaresi
İl Özel İdaresinin bazı varlıkları için amortisman ve tükenme payı ayrılmadığı, bazıları için de tutarından fazla amortisman ve tükenme payı ayrıldığı görülmüştür.
Amortisman ve Tükenme Payları konulu 47 Sıra Numaralı Muhasebat Genel Müdürlüğü Genel Tebliği’nde, genel yönetim kapsamındaki kamu idarelerinin duran varlıklarından hangilerinin amortisman ve tükenme payına tabi tutulacağı, buna ilişkin usul ve esaslar ile uygulanacak amortisman ve tükenme payının süre, yöntem ve oranları belirlenmiştir.
Belirtilen Genel Tebliğ’in “Amortisman ve tükenme payına tabi tutulan varlıkların değeri” başlıklı 4’üncü maddesinde, duran varlıkların amortisman ve tükenme payına tabi değerlerinin maliyet bedeli olduğu, maliyet bedelinin ise, bir varlığın satın alınması, üretilmesi veya değerinin artırılması için yapılan harcamalar veya verilen kıymetlerin toplamından oluştuğu açıklanmıştır.
Aynı Genel Tebliğ’in “Amortisman ve tükenme payı ayırma yöntemi” başlıklı 5’inci maddesinde, duran varlıklar için amortisman ve tükenme payı ayrılmasında normal amortisman yönteminin uygulanacağı, bu yönteme göre varlıklar için amortisman ve tükenme payı, varlığın yararlanma süresine göre Genel Tebliğ Eki-1’de yer alan Amortisman ve Tükenme Payı Süre ve Oranları Listesinde belirlenen oranlarda her yıl eşit olarak ayrılacağı izah edilmiştir. Anılan Genel Tebliğ’in “Amortisman ve tükenme payının muhasebeleştirilmesi” başlıklı 8’inci maddesinde ise ayrılan amortisman ve tükenme paylarının 630-Giderler Hesabına borç, ilgisine göre 257-Birikmiş Amortismanlar Hesabı, 268-Birikmiş Amortismanlar Hesabı veya 299- Birikmiş Amortismanlar hesabına alacak kaydedileceği belirtildikten sonra, Genel Tebliğ’in “Amortismana tabi duran varlıkların deftere kaydedilmesi” başlıklı 9’uncu maddesinde, amortismana tabi her bir varlığın Duran Varlıklar Amortisman Defterine kayıt usulleri detaylı bir şekilde anlatılmıştır.
Kamu idaresinin mülkiyetindeki varlıkların amortisman ve tükenme payı süre ve oranları ise Genel Tebliğ’e ekli Amortisman ve Tükenme Payı Süre ve Oranları Listesinde gösterilmiştir. Sözü edilen Genel Tebliğ hükümleri birlikte değerlendirildiğinde, bir varlığın amortismanının ancak varlığın maliyet bedeli kadar olabileceği ve varlığın maliyet bedeline ulaşıncaya kadar her yıl amortisman ve tükenme payının ayrılması gerektiği anlaşılmaktadır.
Ancak İl Özel İdaresinin varlık hesapları ile amortisman hesapları çapraz incelendiğinde 251-Yeraltı ve Yerüstü Düzenleri Hesabı alt kodlarında 374.062.354,72 TL, 252-Binalar Hesabı alt kodlarında 254.645.552,38 TL, 253-Tesis Makine ve Cihazlar Hesabı alt kodlarında 102.573.046,47 TL, 254 -Taşıtlar Hesabı alt kodlarında 86.287.830,79 TL, 255-Demirbaşlar Hesabı alt kodlarında 363.123.155,44 TL varlık değeri bulunmasına rağmen bunlar için amortisman ayrılmadığı görülmüştür.
Bu itibarla, İl özel İdaresi tarafından varlıklar için amortisman ayrılmaması 2024 yılı bilançosunda 257-Birikmiş Amortismanlar Hesabında hataya neden olunduğu tespit edilmiştir.
Kamu İdaresi, muhasebe kayıtlarının İçişleri Bakanlığı E-İçişleri Analitik Muhasebe Sistemi üzerinden yapılmakta olduğunu, Amortisman işlemlerine ilişkin bu modülde işlem gerçekleştirilemediğini, Modül sorununu hakkında İçişleri Bakanlığı Bilgi İşlem Dairesi Başkanlığına mail ile bilgi verildiğini, modül sorunu çözümlendiğinde gerekli işlemlerin yapılacağını bildirmiştir.
Sonuç olarak, İdare tarafından gerekli kayıtlarının mevzuat hükümleri doğrultusunda yapılması ve varlıklarının gerçek durumuna uygun olarak mali tablolarda yer almasının sağlanması gerekmektedir.