|
ÖZET: 2024 yılı Sayıştay denetim raporları, Büyükşehir İlçe Belediyesi bünyesindeki maddi duran varlıkların amortisman işlemlerinde önemli hatalar olduğunu ortaya koymuştur. Bazı varlıklar için amortisman ayrılmadığı, diğerlerinde ise kayıtlı değerlerinden fazla amortisman uygulandığı tespit edilmiştir. Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği, bir yıldan fazla kullanılabilen ve yıpranmaya maruz kalan maddi duran varlıklar için amortisman ayrılmasını zorunlu kılmaktadır. Ayrıca, bu varlıkların amortisman tutarlarının 257 Birikmiş Amortismanlar hesabında uygun kodlarla izlenmesi gerektiği belirtilmiştir.
Denetim sonuçları, bazı maddi duran varlıklar için amortisman ayrılmadığını ve bazıları için ise kayıtlı değerlerinden fazla amortisman ayrıldığını göstermektedir. Bu durum, 2024 yılı mali tablolarında 257 Birikmiş Amortismanlar ve 630 Giderler hesapları açısından hatalı bilgi oluşmasına neden olmuştur. Kamu idaresi, tespit edilen bu hatalarla ilgili gerekli düzeltici işlemleri yapacağını bildirmiştir. Sonuç olarak, maddi duran varlıkların amortisman işlemlerindeki eksiklikler ve hatalar, mali raporlama açısından önemli sorunlar yaratmaktadır. Bu durumun düzeltilmesi, mali şeffaflık ve hesap verebilirlik açısından kritik bir öneme sahiptir. |
BULGU: Maddi Duran Varlıkların Amortisman İşlemlerinde Hatalar Bulunması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir İlçe Belediyesi
Belediye bünyesinde bulunan maddi duran varlıkların bir kısmı için amortisman ayrılmamış, bir kısmı için ise kayıtlı değerinden fazla amortisman ayrıldığı görülmüştür.
Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’nin 25 Maddi duran varlıklar hesap grubu ile ilgili “Hesap grubuna ilişkin işlemler” başlıklı 187’nci maddesinde; bir yıldan fazla kullanılabilen ve yıpranmaya, aşınmaya veya kıymetten düşmeye maruz kalan maddi duran varlıklar için amortisman ayrılacağı ifade edilmiştir.
Aynı Yönetmelik’in 257 Birikmiş amortismanlar hesabı ile ilgili “Hesabın niteliği” başlıklı 202’nci maddesinde; “Bu hesap, maddi duran varlık bedellerinin ekonomik ömrü içerisinde giderleştirilmesi ve hesaben yok edilmesini izlemek için kullanılır.” denilmektedir.
Ayrıca Yönetmelik’in “Hesabın işleyişi” başlıklı 203’üncü maddesinde; maddi duran varlıklar için ayrılan amortisman tutarlarının yılsonunda 257 Birikmiş amortismanlar hesabına alacak, 630 Giderler hesabına borç kaydedileceği belirtilmiştir.
Diğer yandan Yönetmelik’in “Detaylı hesap planları” başlıklı 46’ncı maddesi uyarınca hazırlanan Mahalli İdareler Detaylı Hesap Planına göre, maddi duran varlıklar için ayrılan amortisman tutarlarının 257 Birikmiş amortismanlar hesabında farklı kodlarda izlenmesi gerekmektedir.
Kamu idarelerinin duran varlıklarından hangilerinin amortisman ve tükenme payına tabi tutulacağının, buna ilişkin usul ve esaslar ile uygulanacak amortisman ve tükenme payının süre, yöntem ve oranlarının belirlenmesi amacıyla 47 Sıra Numaralı Amortisman ve Tükenme Paylarına İlişkin Tebliğ yayımlanmıştır.
Tebliğ’in “Amortisman ve tükenme payına tabi duran varlıklar” başlıklı 3’üncü maddesinde; genel yönetim kapsamındaki kamu idarelerinde muhasebe sistemine dâhil edilen maddi duran varlıklardan; arazi ve arsaların, yapım aşamasındaki sabit varlıkların, varlıkları elde edilmesi için verilen avans ve krediler ile tarihi yapıların, tarihi veya sanat değeri olan demirbaşların amortismana tabi olmadığı açıklanmıştır.
Aynı Tebliğ’in “Amortisman ve tükenme payı ayırma yöntemi” başlıklı 5’inci maddesinde;
“Duran varlıklar için amortisman ve tükenme payı ayrılmasında normal amortisman yöntemi uygulanır. Bu yönteme göre varlıklar için amortisman ve tükenme payı, varlığın yararlanma süresine göre Ek-1’de yer alan Amortisman ve Tükenme Payı Süre ve Oranları Listesinde belirlenen oranlarda her yıl eşit olarak ayrılır.” hükmüne yer verilmiştir.
Yukarıda belirtilen mevzuat hükümlerine göre; bir yıldan fazla kullanılabilen ve yıpranmaya, aşınmaya veya kıymetten düşmeye maruz kalan maddi duran varlıklar için ayrılan amortisman tutarlarının 257 Birikmiş amortismanlar hesabında farklı kodlarda izlenmesi ve 630 Giderler hesabına borç kaydedilmesi gerekmektedir.
İdarenin hesap ve işlemlerinin incelenmesi neticesinde; detaylarına aşağıdaki tablolarda yer verilen maddi duran varlıklardan bir kısmı için amortisman ayrılmadığı, bir kısmı için ise kayıtlı değerinden fazla amortisman ayrıldığı tespit edilmiştir.
Tablo 8: Amortisman Ayrılmamış Maddi Duran Varlıklar
| Hesap Kodu Tüm Düzeyler |
Hes Ad | Varlıkların Toplam Değeri | Amortismanların Toplam Değeri |
Fark |
| 251.xx.03.00. | TANIMSIZ | 134.862,60 | 0,00 | 134.862,60 |
| 251.xx.06.03. | Üst Geçitler | 75.455,10 | 0,00 | 75.455,10 |
| 251.xx.99.00. | Diğer Yeraltı ve Yerüstü Düzenleri | 187.562,24 | 0,00 | 187.562,24 |
| 252.xx.99.. | Diğer Binalar | 1.267.782,64 | 0,00 | 1.267.782,64 |
| 252.xx.xx.03.99 | Diğer | 504.000,00 | 0,00 | 504.000,00 |
| 252.xx.xx.04.04 | Misafirhaneler | 119.000,00 | 0,00 | 119.000,00 |
| 252.xx.xx.04.08 | Sinema, Tiyatro ve Opera vb. Salonları ve Stüdyoları | 427.685,49 | 0,00 | 427.685,49 |
| 252.xx.xx.04.09 | Sergi ve Fuar Alanları | 1.151.908,01 | 0,00 | 1.151.908,01 |
| 252.xx.xx.04.99 | Diğer | 530.799,05 | 0,00 | 530.799,05 |
| 252.xx.xx.07.99 | Diğer Binalar | 40.000,00 | 0,00 | 40.000,00 |
| 252.xx.xx.09.05 | Dükkan ve İşyeri | 22.067.889,16 | 0,00 | 22.067.889,16 |
| 252.xx.xx.09.99 | Diğer | 504.774,00 | 0,00 | 504.774,00 |
| 252.xx.xx.10.99 | Diğer | 126.814,10 | 0,00 | 126.814,10 |
| 252.xx.xx.12.02 | Atölyeler | 61.220,76 | 0,00 | 61.220,76 |
| 252.xx.xx.99.00 | TANIMSIZ | 8.850,00 | 0,00 | 8.850,00 |
| 253.02.09.. | Ayırma, Sınıflandırma Makineleri | 7.350,00 | 0,00 | 7.350,00 |
| 253.03.08.. | Spor Amaçlı Kullanılan Cihaz ve Aletler | 104.890,00 | 0,00 | 104.890,00 |
| 255.01.04.. | Seyahat, Muhafaza ve Taşıma Amaçlı Demirbaş Niteliğindeki Taşınırlar | 24.111,98 | 0,00 | 24.111,98 |
| 255.02.03.. | Teksir ve Çoğaltma Makineleri | 40.634,97 | 0,00 | 40.634,97 |
| 255.03.05.. | Seminer ve Sunum Amaçlı Ürünler | 5.917,58 | 0,00 | 5.917,58 |
| 255.08.01.. | Eğitim Mobilyaları ve Donanımları | 8.000,00 | 0,00 | 8.000,00 |
| 255.09.02.. | Salon Sporlarında Kullanılan Demirbaşlar | 1.878,00 | 0,00 | 1.878,00 |
| 255.11.02.. | Duvarda Sergilenen Süs Eşyaları | 14.160,00 | 0,00 | 14.160,00 |
| 255.11.03.. | Masa ve Sehpalarda Sergilenen Süs Eşyaları | 20.968,00 | 0,00 | 20.968,00 |
| 255.12.01.. | Yemek, Servis ve Çatal-Bıçak Takımları | 4.950,14 | 0,00 | 4.950,14 |
| 255.12.02.. | Büro Malzemeleri | 31.905,00 | 0,00 | 31.905,00 |
Tablo 9: Kayıtlı Değerinden Fazla Amortisman Ayrılmış Maddi Duran Varlıklar
| Hesap Kodu Tüm Düzeyler |
Hes Ad | Varlıkların Toplam Değeri | Amortismanların Toplam Değeri |
Fark |
| 251.xx.03.00. | Su İsale Hatları | 0,00 | 305.414,04 | -305.414,04 |
| 251.xx.04.00. | Kanalizasyon Hatları | 0,00 | 354.117,03 | -354.117,03 |
| 251.xx.06.02. | Alt Geçitler | 0,00 | 5.397,25 | -5.397,25 |
| 251.xx.18.00. | Şamandıra, Dolfen ve Platformlar | 0,00 | 10.780,00 | -10.780,00 |
| 251.xx.99.99. | Diğer Yeraltı ve Yerüstü Düzenleri | 0,00 | 10.738,00 | -10.738,00 |
| 252.xx.xx.06.06 | Kültür ve Eğlence Merkezleri | 23.234,20 | 42.548,00 | -19.313,80 |
| 252.xx.xx.07.01 | Kamu Konutları | 0,00 | 262.765,80 | -262.765,80 |
| 252.xx.xx.09.01 | Alışveriş ve İş Merkezleri | 11.801,51 | 1.164.041,56 | -1.152.240,05 |
| 253.03.06.. | Araştırma ve Üretim Amaçlı Cihazları ve Aletleri | 57.275,98 | 61.471,68 | -4.195,70 |
| 254.01.07.. | Motorsuz Kara Araçları | 19.860,02 | 26.372,00 | -6.511,98 |
| 255.10.01.. | Güvenlik ve Korunma Amaçlı Araçlar | 98.163,60 | 104.416,02 | -6.252,42 |
Kamu idaresince, bulguda tespit edilen hususlara ilişkin olarak gerekli işlemlerin yapılacağı belirtilmiştir.
Sonuç itibarıyla, maddi duran varlıklardan bir kısmı için amortisman ayrılmaması, bir kısmı için ise kayıtlı değerinden fazla amortisman ayrılması nedeniyle 2024 yılı mali tablolarında; 257 Birikmiş amortismanlar hesabı ve 630 Giderler hesabı açısından hatalı bilgi oluşmuştur.