|
ÖZET: 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları’na göre, Büyükşehir Bağlı İdaresi bünyesindeki maddi duran varlıkların amortisman işlemlerinde önemli hatalar tespit edilmiştir. Bazı varlıklar için amortisman ayrılmadığı, bazıları için ise kayıtlı değerlerinden fazla amortisman kaydedildiği belirlenmiştir. Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’ne göre, bir yıldan fazla kullanılabilen ve yıpranmaya maruz kalan maddi duran varlıklar için amortisman ayrılması gerekmektedir. Ayrıca, bu amortisman tutarlarının 257 Birikmiş Amortismanlar hesabında uygun alt kodlarla izlenmesi ve 630 Giderler hesabına kaydedilmesi gerektiği vurgulanmaktadır.
Denetim bulguları, idarenin hesap ve işlemlerinin incelenmesi sonucunda ortaya çıkmıştır. Amortisman ayrılmayan ve kayıtlı değerinden fazla amortisman ayrılan varlıklar detaylı tablolarla sunulmuştur. Örneğin, kütüphane mobilyaları ve spor demirbaşları gibi varlıklar için hiç amortisman ayrılmamışken, boru hatları ve sulama kanalları gibi bazı varlıklar için ise aşırı amortisman kaydedilmiştir. Kamu idaresi, bu hatalara yönelik düzeltme işlemleri yaptığını belirtse de, 2025 yılında yapılan düzeltmelerin 2024 yılı mali tablolarındaki hataları gidermediği ifade edilmiştir. Sonuç olarak, maddi duran varlıklarla ilgili yapılan hatalar, 2024 yılı mali tablolarında 257 Birikmiş Amortismanlar ve 630 Giderler hesapları açısından yanıltıcı bilgiler oluşturmuştur. Bu durum, idarenin mali raporlamasında güvenilirliği zedelemektedir. |
BULGU: Maddi Duran Varlıkların Amortisman İşlemlerinde Hatalar Bulunması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Bağlı İdaresi
İdare bünyesinde bulunan maddi duran varlıklardan bir kısmı için amortisman ayrılmamış, bir kısmı için ise kayıtlı değerinden fazla amortisman ayrıldığı görülmüştür.
Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’nin 25 Maddi duran varlıklar hesap grubu ile ilgili “Hesap grubuna ilişkin işlemler” başlıklı 187’nci maddesinde; bir yıldan fazla kullanılabilen ve yıpranmaya, aşınmaya veya kıymetten düşmeye maruz kalan maddi duran varlıklar için amortisman ayrılacağı ifade edilmiştir.
Aynı Yönetmelik’in 257 Birikmiş amortismanlar hesabı ile ilgili “Hesabın niteliği” başlıklı 202’nci maddesinde; “Bu hesap, maddi duran varlık bedellerinin ekonomik ömrü içerisinde giderleştirilmesi ve hesaben yok edilmesini izlemek için kullanılır.” denilmektedir.
Ayrıca Yönetmelik’in “Hesabın işleyişi” başlıklı 203’üncü maddesinde; maddi duran varlıklar için ayrılan amortisman tutarlarının yılsonunda 257 Birikmiş amortismanlar hesabına alacak, 630 Giderler hesabına borç kaydedileceği belirtilmiştir.
Diğer yandan Yönetmelik’in “Detaylı hesap planları” başlıklı 46’ncı maddesi uyarınca hazırlanan Mahalli İdareler Detaylı Hesap Planına göre, maddi duran varlıklar için ayrılan amortisman tutarlarının 257 Birikmiş amortismanlar hesabında farklı alt kodlarda izlenmesi gerekmektedir.
Kamu idarelerinin duran varlıklarından hangilerinin amortisman ve tükenme payına tabi tutulacağının, buna ilişkin usul ve esaslar ile uygulanacak amortisman ve tükenme payının süre, yöntem ve oranlarının belirlenmesi amacıyla “47 Sıra Numaralı Amortisman ve Tükenme Paylarına İlişkin Tebliğ” yayımlanmıştır.
Tebliğ’in “Amortisman ve tükenme payına tabi duran varlıklar” başlıklı 3’üncü maddesinde; genel yönetim kapsamındaki kamu idarelerinde muhasebe sistemine dâhil edilen maddi duran varlıklardan; arazi ve arsaların, yapım aşamasındaki sabit varlıkların, varlıkları elde edilmesi için verilen avans ve krediler ile tarihi yapıların, tarihi veya sanat değeri olan demirbaşların amortismana tabi olmadığı açıklanmıştır.
Aynı Tebliğ’in “Amortisman ve tükenme payı ayırma yöntemi” başlıklı 5’inci maddesinde;
“Duran varlıklar için amortisman ve tükenme payı ayrılmasında normal amortisman yöntemi uygulanır. Bu yönteme göre varlıklar için amortisman ve tükenme payı, varlığın yararlanma süresine göre Ek-1’de yer alan Amortisman ve Tükenme Payı Süre ve Oranları Listesinde belirlenen oranlarda her yıl eşit olarak ayrılır.” hükmüne yer verilmiştir.
Yukarıda belirtilen mevzuat hükümlerine göre; bir yıldan fazla kullanılabilen ve yıpranmaya, aşınmaya veya kıymetten düşmeye maruz kalan maddi duran varlıklar için ayrılan amortisman tutarlarının 257 Birikmiş amortismanlar hesabında farklı alt kodlarda izlenmesi ve 630 Giderler hesabına borç kaydedilmesi gerekmektedir.
İdarenin hesap ve işlemlerinin incelenmesi neticesinde; detaylarına aşağıdaki tablolarda yer verilen maddi duran varlıklardan bir kısmı için amortisman ayrılmadığı, bir kısmı için ise kayıtlı değerinden fazla amortisman ayrıldığı tespit edilmiştir.
Tablo 8: Amortisman Ayrılmamış Maddi Duran Varlıklar
| Hesap Kodu Tüm Düzeyler | Hesabın Adı | Varlıkların Toplam Değeri | Amortismanların Toplam Değeri |
Fark |
| 255.07.01.. | Kütüphane Mobilyaları | 0,50 | 0,00 | 0,50 |
| 255.09.02.. | Salon Sporlarında Kullanılan Demirbaşlar | 325,00 | 0,00 | 325,00 |
| 255.09.03.. | Saha Sporlarında Kullanılan Demirbaşlar | 30.000,00 | 0,00 | 30.000,00 |
| 255.11.01.. | Vitrinde Sergilenen Süs Eşyaları | 2.976,00 | 0,00 | 2.976,00 |
Tablo 9: Kayıtlı Değerinden Fazla Amortisman Ayrılmış Maddi Duran Varlıklar
| Hesap Kodu Tüm Düzeyler | Hesabın Adı | Varlıkların Toplam Değeri | Amortismanların Toplam Değeri |
Fark |
| 251.xx.01.00. | Boru Hatları | 31.768,22 | 3.109.535,84 | -3.077.767,62 |
| 251.xx.08.00. | Sulama Kanalları | 0,00 | 26.750,00 | -26.750,00 |
| 251.xx.99.00. | Diğer Yeraltı ve Yerüstü Düzenleri | 31.457.575,22 | 131.929.202,48 | -100.471.627,26 |
| 252.xx.xx.02.01 | Ana Okulları | 0,00 | 59.243,80 | -59.243,80 |
| 252.xx.xx.03.99 | Diğer | 0,00 | 5.000,00 | -5.000,00 |
| 252.xx.xx.04.99 | Diğer | 0,00 | 245,00 | -245,00 |
| 252.xx.xx.05.99 | Diğer | 0,00 | 4.804,00 | -4.804,00 |
| 253.02.02.. | İnşaat Makineleri ve Aletleri | 508.110,82 | 799.591,79 | -291.480,97 |
| 253.02.09.. | Ayırma, Sınıflandırma Makineleri | 171.173,00 | 186.245,33 | -15.072,33 |
| 253.03.02.. | Beslenme, Gıda ve Mutfak Cihaz ve Aletleri | 1.486.636,39 | 1.493.906,62 | -7.270,23 |
| 253.03.04.. | Ölçüm, Tartı, Çizim Cihazları ve Aletleri | 1.194.351,94 | 3.160.502,02 | -1.966.150,08 |
| 255.01.01.. | Döşeme Demirbaşları | 24.009,50 | 33.890,16 | -9.880,66 |
| 255.01.05.. | Hastanede Kullanılan Demirbaş Niteliğindeki Taşınırlar | 98.300,00 | 103.965,00 | -5.665,00 |
| 255.03.01.. | Büro Mobilyaları | 6.233.232,19 | 6.499.234,45 | -266.002,26 |
| 255.03.03.. | Kafeterya ve Yemekhane Mobilyaları | 36.835,00 | 60.212,00 | -23.377,00 |
| 255.10.02.. | Kontrol ve Güvenlik Sistemleri | 12.940.903,66 | 16.872.463,06 | -3.931.559,40 |
Kamu idaresince, bulguda tespit edilen hususlara ilişkin düzeltme işlemlerinin yapıldığı belirtilmiştir. Ancak, bulgu konusu hususa yönelik 2025 yılında yapılan kayıtların 2024 yılı dönem sonu mali tablolarındaki hatayı düzeltici bir etkisi bulunmamaktadır.
Sonuç itibarıyla, maddi duran varlıklardan bir kısmı için amortisman ayrılmaması, bir kısmı için ise kayıtlı değerinden fazla amortisman ayrılması nedeniyle 2024 yılı mali tablolarında; 257 Birikmiş amortismanlar hesabı ve 630 Giderler hesabı açısından hatalı bilgi oluşmuştur.