| ÖZET: 2022 yılı Sayıştay Denetim Raporları’na göre, İl Özel İdaresi’nin hesaplarında bazı maddi duran varlıklar için yıl sonlarında amortisman ayrılmadığı tespit edilmiştir. Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’ne göre, amortismana tabi varlıklar için gerekli amortisman süreleri ve hesaplama yöntemleri belirlenmiştir. İncelemeler, ayrılması gereken amortisman tutarlarının dikkate alınmadığını göstermektedir. |
BULGU: Maddi Duran Varlıkların Bir Kısmı İçin Amortisman Ayrılmaması
2022 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – İl Özel İdaresi
İdare hesabında yapılan incelemede bazı duran varlıklar için yıl sonlarında amortisman ayrılmadığı tespit edilmiştir.
Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’nin 25 Maddi Duran Varlıklar hesap grubu ile ilgili ” Hesap grubuna ilişkin işlemler” başlıklı 187’nci maddesinin (ç) bendinde, amortismana tabi varlıkların neler olduğu, bunlara ilişkin uygulanacak amortisman süre, yöntem ve oranlarına ilişkin esas ve usullerin Maliye Bakanlığınca belirleneceği, ayrılan amortismanların nasıl muhasebeleştirileceği ve varlıkların amortisman hesaplanmasına esas alınacak değerinin nasıl tespit edileceği ile ilgili hususlar hüküm altına alınmıştır.
Maddi duran varlık bedellerinin ekonomik ömrü içerisinde giderleştirilmesi ve hesaben yok edilmesini izlemek için kullanılan 257-Birikmiş Amortismanlar Hesabı da aynı Yönetmelik’in 202 ve 203’üncü maddelerinde açıklanmıştır. Buna göre Maddi duran varlıklar hesapları için ayrılan amortisman tutarları yılsonunda bu hesaba alacak, 630-Giderler Hesabına borç kaydedilmelidir.
Muhasebat Genel Müdürlüğü 47 sıra No.lu Genel Tebliği’nin “Amortisman ve Tükenme Payı Süre ve Oranları” başlıklı 6’ncı maddesinde; “Amortisman ve tükenme payı süresi, duran varlıkların aktife girdiği yıldan başlar. Bu sürenin yıl olarak hesaplanması için “1” rakamı bu Tebliğ ekinde belirtilen, varlığın yararlanma süresine göre belirlenmiş orana bölünür. (Örnek: 1/0,20 = 5 yıl; 1/0,025 = 40 yıl)” denilmektedir.
İdare hesaplarında yapılan incelemede, yıl içerisinde 258 nolu Yapılmakta Olan Yatırımlar Hesabından ilgili hesaplara aktarılan yatırımlar olduğu gibi doğrudan demirbaş alımları veya bağışları da olduğu, ancak 257 nolu hesabın önceki yıldan devreden tutarı 19.906.394,11 TL iken yıl sonunda sadece 1.529.28 TL artarak 19.907.923,39 TL’ye çıktığı Birleştirilmiş Veriler Defterinden (BVD) görülmüştür. Oysa yıl içerisinde sadece 253 hesabında yer alan mal alımlarının tutarı dahi 538.186,20 TL olup bunların tebliğin ekine göre 5 yıllık amortismana tabi tutulması halinde ayrılması gereken amortisman tutarı 107.637,24 TL’ye ulaşmaktadır. Gerek 253 nolu hesapta başka bir açıklama ile gerekse diğer duran varlıklar hesaplarında yeni edinilen taşınmazların ve demirbaşların toplam değerinin örnek olarak seçilen rakamı çok çok aştığı ancak buna rağmen bunlar için amortisman ayrılmadığı anlaşılmaktadır.
Yukarıdaki mevzuat hükümlerine göre maddi duran varlıklar için amortisman ayrılması gerekmektedir.