|
ÖZET: 2022 yılı Sayıştay Denetim Raporları, İl Belediyesi İdaresi’nin maddi duran varlıklarıyla ilgili önemli bulgular ortaya koymuştur. Denetim sonucunda, bazı varlıklar için hiç amortisman ayrılmadığı, bazıları için ise kayıtlı değerlerinden fazla amortisman ayrıldığı tespit edilmiştir. Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’nin ilgili maddeleri, amortismana tabi varlıkların tanımını ve bu varlıklar için uygulanacak amortisman süreleri, yöntemleri ve oranlarını belirlemektedir. Ayrıca, amortismanların nasıl muhasebeleştirileceği ve hesaplamaların nasıl yapılacağı da düzenlenmiştir.
İdarenin 2021 yılı sonu itibarıyla bazı maddi duran varlıklar için amortisman ayırmadığı, diğerlerinde ise kayıtlı değerlerinden daha fazla amortisman ayrıldığı gözlemlenmiştir. Örneğin, boru hatları, köprüler ve yollar gibi varlıklar için toplam değerleri üzerinden hiç amortisman ayrılmamıştır. Diğer yandan, bazı varlıklar için ise kaydedilen amortisman tutarları, varlıkların kayıtlı değerlerinin çok üzerinde olmuştur. Denetim bulguları doğrultusunda, İdare’nin hesaplar üzerinde gerekli kontrolleri yaparak uyumsuzlukları 2023 yılı içerisinde gidereceği belirtilmiştir. Ancak, 2022 yılı itibarıyla herhangi bir düzeltici işlem yapılmadığı için, İdare’nin bilançosunda yer alan 257-Birikmiş Amortismanlar Hesabı doğru bilgi sunmamaktadır. Maddi duran varlıkların amortisman değerleri ile kayıtlı değerleri arasındaki uyumsuzluğun acilen çözülmesi gerekmektedir. |
BULGU: Maddi Duran Varlıkların Bir Kısmı İçin Amortisman Ayrılmaması ve Amortismana Tabi Maddi Varlığın Kayıtlı Değerinden Fazla Amortisman Ayrılması
2022 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – İl Belediyesi
İdare tarafından maddi duran varlık grubunda kayıtlı bazı varlıklar için hiç amortisman ayrılmadığı, bazı varlıklar için ise varlığın kayıtlı değerinden fazla amortisman ayrıldığı görülmüştür.
Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’nin 25-Maddi Duran Varlıklar hesap grubuna ilişkin olan “Hesap grubuna ilişkin işlemler” başlıklı 187’nci maddesinin ikinci fıkrasının (ç) bendinde; amortismana tabi varlıkların neler olduğu, bunlara ilişkin uygulanacak amortisman süre, yöntem ve oranlarına ilişkin esas ve usullerin Hazine ve Maliye Bakanlığınca belirleneceği, ayrılan amortismanların nasıl muhasebeleştirileceği ve varlıkların amortisman hesaplanmasına esas alınacak değerinin nasıl tespit edileceği düzenlenmiştir.
Maddi duran varlık bedellerinin ekonomik ömrü içerisinde giderleştirilmesi ve hesaben yok edilmesini izlemek için kullanılan 257-Birikmiş Amortismanlar Hesabı da aynı Yönetmelik’in 202’nci ve 203’üncü maddelerinde açıklanmıştır.
Amortisman ve tükenme payı ayrılmasına ilişkin usul ve esaslar ile, uygulanacak amortisman ve tükenme payının süre, yöntem ve oranlarının neler olacağı ise 04.11.2015 tarihli ve 29522 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan “Amortisman ve Tükenme Payları” başlıklı 47 sıra numaralı Muhasebat Genel Müdürlüğü Genel Tebliği’nde açıklanmıştır.
Mezkur düzenlemelere göre; duran varlıkların amortisman ve tükenme payına tabi değerlerinin maliyet bedeli olacağı, bir varlık için yapılan harcamaların, kayıtlı değerine ilave edilmesi halinde, amortisman hesaplamasının varlığın yeni değeri üzerinden yapılacağı, duran varlıklar için amortisman ve tükenme payı ayrılmasında normal amortisman yönteminin uygulanacağı, varlıklar için amortisman ve tükenme payının belirlenen oranlarda her yıl eşit olarak ayrılacağı hüküm altına alınmıştır.
Yapılan incelemede; İdarenin maddi duran varlık grubunda kayıtlı bulunmasına rağmen 2021 yılı sonu itibariyle bazı varlıklar için hiç amortisman ayrılmadığı, bazı varlıklar için ise kayıtlı değerinden daha fazla amortisman ayrıldığı tespit edilmiştir.
Aşağıda yer verilen tablolarda bu duruma ilişkin örnekler yer almaktadır:
Tablo 9: Amortisman Ayrılmamış Maddi Varlıklar
| Hesap kodu | Hesap Adı | Varlıkların Toplam Değeri (TL) | Amortismanların Toplam Değeri (TL) | Fark (TL) |
| 251 | Boru Hatları | 1.723.378,37 | 0,00 | 1.723.378,37 |
| 251 | Köprüler | 607.305,94 | 0,00 | 607.305,94 |
| 251 | Yollar | 30.958.986,80 | 0,00 | 30.958.986,80 |
| 251 | Yolcu Terminalleri (Otogarlar) | 2.852.268,12 | 0,00 | 2.852.268,12 |
| 251 | Meydanlar | 14.656.111,86 | 0,00 | 14.656.111,86 |
| 251 | Mesire Yerleri | 1.404.566,67 | 0,00 | 1.404.566,67 |
| 251 | Rekreasyon Alanları | 11.576.081,56 | 0,00 | 11.576.081,56 |
| 251 | Otoparklar | 5.182.341,99 | 0,00 | 5.182.341,99 |
| 251 | Pazar Yeri | 24.428.919,00 | 0,00 | 24.428.919,00 |
| 251 | Genel Mezarlıklar | 14.047.403,38 | 0,00 | 14.047.403,38 |
| 252 | Umuma Ait Binalar | 383.030,96 | 0,00 | 383.030,96 |
| 252 | Diğer Yeraltı ve Yerüstü Düzenleri | 136.811.319,80 | 0,00 | 136.811.319,80 |
| 252 | Düğün, Tören ve Konferans Salonları | 1.393.231,76 | 0,00 | 1.393.231,76 |
| 252 | Hayvan Barınakları | 166.009,68 | 0,00 | 166.009,68 |
| 252 | Spor Sahaları | 5.285.593,32 | 0,00 | 5.285.593,32 |
| 252 | Diğer Binalar | 1.963.099,42 | 0,00 | 1.963.099,42 |
Tablo 10: Kayıtlı Değerinden Fazla Amortisman Ayrılmış Varlıklar
| Hesap kodu | Hesap Adı | Varlıkların Toplam Değeri (TL) | Amortismanların Toplam Değeri (TL) | Fark (TL) |
| 255 | Doğa Sporlarında Kullanılan Demirbaşlar | 8.100,00 | 628.654,33 | -620.554,33 |
| 255 | Aydınlatma Cihazları | 3.700,00 | 12.072,40 | -8.372,40 |
| 253 | Diğer Tesis ve Sistemler | 0,00 | 536.580,54 | -536.580,54 |
| 253 | İletişim/Haberleşme Tesisleri | 0,00 | 565.478,57 | -565.478,57 |
| 253 | Tıbbi ve Biyolojik Amaçlı Kullanılan Cihazlar ve Aletler | 55.951,97 | 107.281,12 | -51.329,15 |
| 253 | Ayırma, Sınıflandırma Makineleri | 3.921,60 | 52.038,00 | -48.116,40 |
Yukarıda yer alan denetim tespiti üzerine İdare tarafından; hesaplar içerisinde gerekli kontrollerin yapılarak, uyumsuzluğun 2023 yılı içerisinde giderileceği ifade edilmiştir.
Sonuç olarak, 2022 yılı içerisinde herhangi bir düzeltici işlem yapılmadığından, İdarenin 2022 yılı bilançosunda 257- Birikmiş Amortismanlar Hesabının doğru bilgi vermemektedir. Gerekli çalışmaların yapılarak maddi duran varlıkların amortisman değerleri ile kayıtlı değeri arasındaki uyumsuzluğun giderilmesi gerekmektedir.