|
ÖZET: 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları, bazı ilçe belediyelerinin maddi duran varlıklarıyla ilgili önemli bulgular ortaya koymuştur. Denetim sonucunda, bazı varlıklar için hiç amortisman ayrılmadığı, diğerlerinde ise kayıtlı değerlerinden fazla amortisman ayrıldığı tespit edilmiştir. Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’nin ilgili maddeleri, amortismana tabi varlıkların tanımını ve bunlara ilişkin hesaplama yöntemlerini belirlemektedir. Bu bağlamda, amortismanların doğru bir şekilde muhasebeleştirilmesi ve varlıkların ekonomik ömrü boyunca giderleştirilmesi gerekmektedir.
Denetim raporunda, amortisman ayrılmayan varlıkların yanı sıra, kayıtlı değerlerinden fazla amortisman ayrılan varlıklar da detaylı bir şekilde listelenmiştir. Bu durum, İdare’nin 2024 yılı bilançosunda 257-Birikmiş Amortismanlar Hesabı’nın güvenilirliğini sorgulanabilir hale getirmektedir. İdare, denetim bulgularına ilişkin olarak, amortisman ayrılmayan varlıklar için gerekli işlemlerin başlatılacağını ve fazla ayrılan amortisman uygulamasına son verileceğini belirtmiştir. Sonuç olarak, bu bulgular, maddi duran varlıkların yönetiminde dikkat edilmesi gereken hususları vurgulamakta ve doğru muhasebe uygulamalarının önemini ortaya koymaktadır. İdare, mevzuata uygun bir şekilde amortisman ayırma işlemlerini gerçekleştireceğini taahhüt etmiştir. |
BULGU: Maddi Duran Varlıkların Bir Kısmı İçin Amortisman Ayrılmaması ve Amortismana Tabi Maddi Varlığın Kayıtlı Değerinden Fazla Amortisman Ayrılması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Olmayan İl Kapsamında Yer Alan İlçe Belediyesi
İdare tarafından maddi duran varlık grubunda kayıtlı bazı varlıklar için hiç amortisman ayrılmadığı, bazı varlıklar için ise varlığın kayıtlı değerinden fazla amortisman ayrıldığı görülmüştür.
Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’nin 25 Maddi Duran Varlıklar hesap grubuna ilişkin olan “Hesap grubuna ilişkin işlemler” başlıklı 187’nci maddesinin ikinci fıkrasının (ç) bendinde; amortismana tabi varlıkların neler olduğu, bunlara ilişkin uygulanacak amortisman süre, yöntem ve oranlarına ilişkin esas ve usullerin Hazine ve Maliye Bakanlığınca belirleneceği, ayrılan amortismanların nasıl muhasebeleştirileceği ve varlıkların amortisman hesaplanmasına esas alınacak değerinin nasıl tespit edileceği düzenlenmiştir.
Maddi duran varlık bedellerinin ekonomik ömrü içerisinde giderleştirilmesi ve hesaben yok edilmesini izlemek için kullanılan 257 Birikmiş Amortismanlar Hesabı da aynı Yönetmelik’in 202’nci ve 203’üncü maddelerinde açıklanmıştır.
Amortisman ve tükenme payı ayrılmasına ilişkin usul ve esaslar ile, uygulanacak amortisman ve tükenme payının süre, yöntem ve oranlarının neler olacağı 04.11.2015 tarihli ve 29522 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan “Amortisman ve Tükenme Payları” başlıklı 47 sıra numaralı Muhasebat Genel Müdürlüğü Genel Tebliği’nde açıklanmıştır.
Mezkûr düzenlemelere göre; duran varlıkların amortisman ve tükenme payına tabi değerlerinin maliyet bedeli olacağı, bir varlık için yapılan harcamaların, kayıtlı değerine ilave edilmesi halinde, amortisman hesaplamasının varlığın yeni değeri üzerinden yapılacağı, duran varlıklar için amortisman ve tükenme payı ayrılmasında normal amortisman yönteminin uygulanacağı, varlıklar için amortisman ve tükenme payının belirlenen oranlarda her yıl eşit olarak ayrılacağı hüküm altına alınmıştır.
Yapılan incelemede, İdarenin maddi duran varlık grubunda kayıtlı bulunmasına rağmen 2024 yılı sonu itibarıyla bazı varlıklar için hiç amortisman ayrılmadığı, bazı varlıklar için ise kayıtlı değerinden daha fazla amortisman ayrıldığı tespit edilmiştir.
Aşağıda yer verilen tablolarda bu duruma ilişkin örnekler yer almaktadır:
Tablo 8: Amortisman Ayrılmamış Maddi Varlıklar Tablosu
| Hesap Kodu Tüm Düzeyler | Hesap Adı | Varlıkların Toplam Değeri (TL) |
Amortismanların Toplam Değeri (TL) |
Fark (TL) |
| 251.xx.09.01.. | Su Kuyuları | 106,88 | 0,00 | 106,88 |
| 251.xx.20.01.. | Meydanlar | 26,72 | 0,00 | 26,72 |
| 251.xx.20.06.. | Pazar Yeri | 16.058,88 | 0,00 | 16.058,88 |
| 252.xx.xx.04.11.. | İbadet Yerleri | 26,72 | 0,00 | 26,72 |
| 252.xx.xx.07.01.. | Kamu Konutları | 10.287.500,00 | 0,00 | 10.287.500,00 |
| 253.01.02.. | Enerji Tesisleri | 1.073.416,87 | 0,00 | 1.073.416,87 |
| 253.03.07.. | Müzik Aletleri ve Aksesuarları |
1.300,00 | 0,00 | 1.300,00 |
| 255.06.04.. | Güzel Sanat Eserleri | 56.217,46 | 0,00 | 56.217,46 |
| 255.07.02.. | Basılı Yayınlar | 60.940,51 | 0,00 | 60.940,51 |
Tablo 9: Kayıtlı Değerinden Fazla Amortisman Ayrılmış Varlıklar Tablosu
| Hesap Kodu Tüm Düzeyler | Hesap Adı | Varlıkların Toplam Değeri (TL) |
Amortismanların Toplam Değeri (TL) |
Fark (TL) |
| 252.xx.99.. | Diğer Binalar | 0,00 | 2.918,40 | -2.918,40 |
| 252.xx.xx.12.03 | İmalathaneler | 0,00 | 4.345,50 | -4.345,50 |
| 253.02.03.. | Atölye Makineleri ve Aletleri | 515,98 | 723,12 | -207,14 |
| 253.02.04.. | İş Makineleri ve Aletleri | 1.146.055,83 | 1.350.508,12 | -204.452,29 |
| 253.03.04.. | Ölçüm, Tartı, Çizim Cihazları ve Aletleri | 0,00 | 2.079,38 | -2.079,38 |
| 255.01.01.. | Döşeme Demirbaşları | 31.584,86 | 35.790,02 | -4.205,16 |
| 255.01.02.. | Temsil ve Tören Demirbaşları | 155.240,05 | 181.750,77 | -26.510,72 |
| 255.01.03.. | Koruyucu Giysi ve Malzemeler |
0,00 | 6,00 | -6,00 |
| 255.02.02.. | Bilgisayar Çevre Birimleri | 15.354,93 | 18.416,90 | -3.061,97 |
| 255.02.04.. | Haberleşme Cihazları | 2.428,94 | 5.043,29 | -2.614,35 |
| 255.02.05.. | Ses, Görüntü ve Sunum Cihazları |
196.538,60 | 235.238,95 | -38.700,35 |
| 255.03.01.. | Büro Mobilyaları | 116.077,12 | 130.020,06 | -13.942,94 |
| 255.04.01.. | Yemek Hazırlama Ekipmanları |
708,00 | 728,00 | -20,00 |
| 255.08.01.. | Eğitim Mobilyaları ve Donanımları |
250,00 | 975,00 | -725,00 |
| 255.08.02.. | Öğrenmeyi Kolaylaştırıcı Ekipmanlar |
4.320,64 | 6.147,52 | -1.826,88 |
| 255.08.04.. | Okul Bahçesi ve Oyun Demirbaşları |
1.770,00 | 2.270,00 | -500,00 |
| 255.11.02.. | Duvarda Sergilenen Süs Eşyaları |
0,00 | 55,09 | -55,09 |
| 255.12.01.. | Yemek, Servis ve Çatal-Bıçak Takımları |
0,00 | 1.250,00 | -1.250,00 |
| 255.12.02.. | Büro Malzemeleri | 70,00 | 1.680,00 | -1.610,00 |
| 255.99.01.. | Seyyar Kulübe, Kabin, Büfe ve Kafesler | 21.948,00 | 37.311,00 | -15.363,00 |
Yukarıda yer alan denetim tespiti üzerine, İdare tarafından; bulgu konusu hususa iştirak edilmiş ve amortisman ayrılmayan maddi duran varlıklar için amortisman ayrılmaya başlanacağı ve kayıtlı değerinden fazla amortisman ayrılma uygulamasına da son verilerek mevzuatına uygun olarak amortisman ayırma işlemi tesis edilmeye başlanacağı ifade edilmiştir.
İdare tarafından maddi duran varlık grubunda kayıtlı bazı varlıklar için amortisman ayrılmaması, bazı varlıklar için ise varlığın kayıtlı değerinden fazla amortisman ayrılması nedeni ile İdarenin 2024 yılı bilançosunda 257-Birikmiş Amortismanlar Hesabının doğru bilgi vermediği değerlendirilmektedir.