|
ÖZET: 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları, Büyükşehir İlçe Belediyesi İdare’sinin maddi duran varlıklarıyla ilgili önemli bulgular ortaya koymuştur. İncelemeler sonucunda, bazı maddi varlıklar için hiç amortisman ayrılmadığı, diğer bazı varlıklar için ise kayıtlı değerlerinden fazla amortisman ayrıldığı tespit edilmiştir. Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’nin ilgili maddeleri, amortismana tabi varlıkların belirlenmesi, uygulanacak yöntemler ve hesaplamaların nasıl yapılacağına dair esasları düzenlemektedir.
Yapılan denetimlerde, 2024 yılı sonu itibarıyla bazı maddi duran varlıkların amortismanlarının ayrılmadığı ve bazı varlıklar için ise kayıtlı değerlerinden daha fazla amortisman ayrıldığı görülmüştür. Örneğin, enerji nakil hatları ve otoparklar gibi varlıklar için toplam değerleri üzerinden hiç amortisman ayrılmamıştır. Diğer taraftan, su kuyuları ve özel amaçlı taşıtlar gibi bazı varlıklar için ise kaydedilen amortisman tutarları, varlıkların kayıtlı değerlerini aşmaktadır. İdare, bu tespitler doğrultusunda gerekli düzeltici işlemlere başlanacağını belirtmiştir. Sonuç olarak, maddi duran varlıklar için amortisman ayrılması ve hesaplamaların maliyet bedeli üzerinden yapılması gerektiği vurgulanmaktadır. Bu durum, mali tabloların doğruluğu ve güvenilirliği açısından büyük önem taşımaktadır. |
BULGU: Maddi Duran Varlıkların Bir Kısmı İçin Amortisman Ayrılmaması ve Amortismana Tabi Maddi Varlıkların Kayıtlı Değerinden Fazla Amortisman Ayrılması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir İlçe Belediyesi
İdare tarafından maddi duran varlık grubunda kayıtlı bazı varlıklar için hiç amortisman ayrılmadığı, bazı varlıklar için ise varlığın kayıtlı değerinden fazla amortisman ayrıldığı görülmüştür.
Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’nin 25-Maddi Duran Varlıklar hesap grubuna ilişkin olan “Hesap grubuna ilişkin işlemler” başlıklı 187’nci maddesinin ikinci fıkrasının (ç) bendinde; amortismana tabi varlıkların neler olduğu, bunlara ilişkin uygulanacak amortisman süre, yöntem ve oranlarına ilişkin esas ve usullerin Hazine ve Maliye Bakanlığınca belirleneceği, ayrılan amortismanların nasıl muhasebeleştirileceği ve varlıkların amortisman hesaplanmasına esas alınacak değerinin nasıl tespit edileceği düzenlenmiştir.
Maddi duran varlık bedellerinin ekonomik ömrü içerisinde giderleştirilmesi ve hesaben yok edilmesini izlemek için kullanılan 257-Birikmiş Amortismanlar Hesabı da aynı Yönetmelik’in 202’nci ve 203’üncü maddelerinde açıklanmıştır.
Amortisman ve tükenme payı ayrılmasına ilişkin usul ve esaslar ile, uygulanacak amortisman ve tükenme payının süre, yöntem ve oranlarının koşulları 04.11.2015 tarihli ve 29522 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan “Amortisman ve Tükenme Payları” başlıklı 47 sıra numaralı Muhasebat Genel Müdürlüğü Genel Tebliği’nde açıklanmıştır.
Mezkûr düzenlemelere göre; duran varlıkların amortisman ve tükenme payına tabi değerlerinin maliyet bedeli olacağı, bir varlık için yapılan harcamaların, kayıtlı değerine ilave edilmesi halinde, amortisman hesaplamasının varlığın yeni değeri üzerinden yapılacağı, duran varlıklar için amortisman ve tükenme payı ayrılmasında normal amortisman yönteminin uygulanacağı, varlıklar için amortisman ve tükenme payının belirlenen oranlarda her yıl eşit olarak ayrılacağı hüküm altına alınmıştır.
Yapılan incelemeler sonucunda, İdarenin maddi duran varlık grubunda kayıtlı bulunmasına rağmen 2024 Yılı sonu itibariyle bazı varlıklar için amortisman ayrılmadığı, bazı varlıklar için ise kayıtlı değerinden daha fazla amortisman ayrıldığı tespit edilmiştir. Aşağıda yer verilen tablolarda bu duruma ilişkin örnekler yer almaktadır.
Tablo 8: Amortisman Ayrılmamış Maddi Varlıklar Tablosu
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Varlıkların Toplam Değeri (TL) | Amortismanların Toplam Değeri (TL) | Fark (TL) |
| 251.01.02.00. | Enerji Nakil Hatları | 71.980,00 | 0,00 | 71.980,00 |
| 251.01.20.05. | Otoparklar | 215.079,53 | 0,00 | 215.079,53 |
| 251.01.20.06. | Pazar Yeri | 113.660.877,46 | 0,00 | 113.660.877,46 |
| 251.01.99.00. | Diğer Yeraltı ve Yerüstü Düzenleri | 44.172.043,33 | 0,00 | 44.172.043,33 |
| 252.01.01.04.10 | Müzeler, Sanat Galerileri |
4.431.901,97 | 0,00 | 4.431.901,97 |
| 252.01.01.04.11 | İbadet Yerleri | 53.100,00 | 0,00 | 53.100,00 |
Tablo 9: Kayıtlı Değerinden Fazla Amortisman Ayrılmış Varlıklar Tablosu
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Varlıkların Toplam Değeri (TL) | Amortismanların Toplam Değeri (TL) | Fark (TL) |
| 251.01.09.01 | Su Kuyuları | 0,00 | 178.896,50 | -178.896,50 |
| 251.01.18.00 | Şamandıra, Dolfen ve Platformlar | 2.903.124,38 | 45.398.910,60 | -42.495.786,22 |
| 253.02.04.00 | İş Makineleri ve Aletleri | 10.499.834,78 | 10.948.724,24 | -448.889,46 |
| 254.01.05.00 | Özel Amaçlı Taşıtlar |
13.863.294,34 | 17.173.933,00 | -3.310.638,66 |
| 255.10.01.00 | Güvenlik ve Korunma Amaçlı Araçlar |
655.779,50 | 729.980,21 | -74.200,71 |
| 255.10.02.00 | Kontrol ve Güvenlik Sistemleri |
1.036.479,42 | 1.123.221,74 | -86.742,32 |
İdare tarafından, tenkit konusu hususa iştirak edilmiş olup düzeltici işlemlere başlanacağı ifade edilmiştir.
Sonuç olarak, Kurum mali tablolarında duran varlıklar hesap grubunda izlenen varlıklar için amortisman ayrılması ve yapılan kayıtlara esas meblağın maliyet bedeli üzerinden hesaplanması gerekmektedir.