|
ÖZET: 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları, Büyükşehir Olmayan İlçe Belediyeleri’nde maddi duran varlıklarla ilgili önemli bulgular sunmaktadır. İncelemeler sonucunda, bazı varlıklar için hiç amortisman ayrılmadığı, diğer bazı varlıklar için ise kayıtlı değerlerinden fazla amortisman ayrıldığı tespit edilmiştir. Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’nin ilgili maddeleri, amortismana tabi varlıkların tanımını ve uygulanacak yöntemleri belirlemekte, ayrıca ayrılan amortismanların muhasebeleştirilmesine dair esasları düzenlemektedir.
Denetim bulguları, 257 Birikmiş Amortismanlar Hesabı’nın doğru bilgi sunmadığını göstermektedir. Özellikle, bazı maddi duran varlıkların ekonomik ömürleri boyunca giderleştirilmesi gereken amortismanların ayrılmaması, kayıtlı değerleriyle uyumsuzluk yaratmaktadır. Bununla birlikte, bazı varlıklar için ayrılan amortisman miktarlarının, varlıkların kayıtlı değerlerinden daha fazla olması, hesapların güvenilirliğini zedelemektedir. İdare, bu bulgular üzerine gerekli düzeltmeleri yapmayı taahhüt etmiştir. Amortisman ayrılmayan varlıklar için uygun amortisman hesaplamalarının yapılacağı, kayıtlı değerlerinden fazla amortisman ayrılan varlıklar için ise düzeltici adımlar atılacağı belirtilmiştir. Bu süreç, maddi duran varlıkların değerleri ile muhasebe kayıtları arasındaki uyumsuzluğun giderilmesi açısından önem taşımaktadır. |
BULGU: Maddi Duran Varlıkların Bir Kısmı İçin Amortisman Ayrılmaması ve Bazı Amortismana Tabi Maddi Varlığın Kayıtlı Değerinden Fazla Amortisman Ayrılması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Olmayan İl Kapsamında Yer Alan İlçe Belediyesi
İdare tarafından maddi duran varlık grubunda kayıtlı bazı varlıklar için hiç amortisman ayrılmadığı, bazı varlıklar için ise varlığın kayıtlı değerinden fazla amortisman ayrıldığı görülmüştür.
Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’nin 25 Maddi Duran Varlıklar hesap grubuna ilişkin işlemlerin düzenlendiği 187’nci maddesinin ikinci fıkrasının (ç) bendinde; amortismana tabi varlıkların neler olduğu, bunlara ilişkin uygulanacak amortisman süre, yöntem ve oranlarına ilişkin esas ve usullerin Hazine ve Maliye Bakanlığınca belirleneceği, ayrılan amortismanların nasıl muhasebeleştirileceği ve varlıkların amortisman hesaplanmasına esas alınacak değerinin nasıl tespit edileceği düzenlenmiştir.
Maddi duran varlık bedellerinin ekonomik ömrü içerisinde giderleştirilmesi ve hesaben yok edilmesini izlemek için kullanılan 257 Birikmiş Amortismanlar Hesabı da aynı Yönetmelik’in 202’nci ve 203’üncü maddelerinde açıklanmıştır.
Amortisman ve tükenme payı ayrılmasına ilişkin usul ve esaslar ile, uygulanacak amortisman ve tükenme payının süre, yöntem ve oranlarının neler olacağı 04.11.2015 tarihli ve 29522 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan “Amortisman ve Tükenme Payları” başlıklı 47 sıra numaralı Muhasebat Genel Müdürlüğü Genel Tebliği’nde açıklanmıştır.
Mezkûr düzenlemelere göre; duran varlıkların amortisman ve tükenme payına tabi değerlerinin maliyet bedeli olacağı, bir varlık için yapılan harcamaların, kayıtlı değerine ilave edilmesi halinde, amortisman hesaplamasının varlığın yeni değeri üzerinden yapılacağı, duran varlıklar için amortisman ve tükenme payı ayrılmasında normal amortisman yönteminin uygulanacağı, varlıklar için amortisman ve tükenme payının belirlenen oranlarda her yıl eşit olarak ayrılacağı hüküm altına alınmıştır.
Yapılan incelemede, İdarenin maddi duran varlık grubunda kayıtlı bulunmasına rağmen 2024 yılı sonu itibarıyla bazı varlıklar için hiç amortisman ayrılmadığı, bazı varlıklar için ise kayıtlı değerinden daha fazla amortisman ayrıldığı tespit edilmiştir.
Aşağıda yer verilen tablolarda bu duruma ilişkin örnekler yer almaktadır:
Tablo 9: Amortisman Ayrılmamış Maddi Varlıklar Tablosu
| Hesap Kodu Tüm Düzeyler | Hesap Adı | Varlıkların Toplam Değeri (TL) |
Amortismanların Toplam Değeri (TL) |
Fark (TL) |
| 251.xx.02.00.. | Enerji Nakil Hatları | 2.271.429,20 | 0,00 | 2.271.429,20 |
| 251.xx.03.00.. | Su İsale Hatları | 45.931,50 | 0,00 | 45.931,50 |
| 251.xx.20.08.. | Umuma Ait Binalar | 38.500,01 | 0,00 | 38.500,01 |
| 251.xx.99.00.. | Diğer Yeraltı ve Yerüstü Düzenleri | 379.027,80 | 0,00 | 379.027,80 |
| 252.xx.99.. | Diğer Binalar | 230.614,48 | 0,00 | 230.614,48 |
| 252.xx.xx.02.99.. | Diğer | 3.500.000,00 | 0,00 | 3.500.000,00 |
| 252.xx.xx.06.08.. | İçmece ve Kaplıca Tesisleri | 30.000,00 | 0,00 | 30.000,00 |
| 253.01.02.. | Enerji Tesisleri | 2.529.000,00 | 0,00 | 2.529.000,00 |
| 253.01.03.. | Görüntüleme, Bilgi Toplama ve Takip Sistemleri | 1.614.000,00 | 0,00 | 1.614.000,00 |
| 253.01.99.. | Diğer Tesis ve Sistemler | 10.650,00 | 0,00 | 10.650,00 |
| 253.02.02.. | İnşaat Makineleri ve Aletleri |
682.933,00 | 0,00 | 682.933,00 |
| 253.02.03.. | Atölye Makineleri ve Aletleri |
578.078,37 | 0,00 | 578.078,37 |
| 253.02.05.. | Güç Elektroniği ve Basınçlı Makineler ile Aletleri | 4.150,00 | 0,00 | 4.150,00 |
| 253.03.03.. | Kurtarma Amaçlı Cihaz ve Aletler |
7.680,00 | 0,00 | 7.680,00 |
| 254.01.02.. | Yolcu Taşıma Araçları | 116.066,86 | 0,00 | 116.066,86 |
| 254.02.04.. | Römorkörler ve İtici Gemiler |
195.000,00 | 0,00 | 195.000,00 |
| 255.02.04.. | Haberleşme Cihazları | 5.000,00 | 0,00 | 5.000,00 |
| 255.99.02.. | Seyyar Tanklar ve Tüpler | 219.250,76 | 0,00 | 219.250,76 |
Tablo 10: Kayıtlı Değerinden Fazla Amortisman Ayrılmış Varlıklar Tablosu
| Hesap Kodu Tüm Düzeyler | Hesap Adı | Varlıkların Toplam Değeri (TL) |
Amortismanların Toplam Değeri (TL) |
Fark (TL) |
| 251.xx.01.00.. | Boru Hatları | 371.183,75 | 2.271.429,20 | -1.900.245,45 |
| 251.xx.20.03.. | Mesire Yerleri | 0,00 | 200.000,00 | -200.000,00 |
| 253.03.04.. | Ölçüm, Tartı, Çizim Cihazları ve Aletleri | 238,99 | 24.156,99 | -23.918,00 |
| 253.03.06.. | Araştırma ve Üretim Amaçlı Cihazları ve Aletleri |
0,00 | 10.000,00 | -10.000,00 |
| 253.03.08.. | Spor Amaçlı Kullanılan Cihaz ve Aletler | 0,00 | 5.000,00 | -5.000,00 |
| 255.01.02.. | Temsil ve Tören Demirbaşları |
6.265,00 | 21.541,50 | -15.276,50 |
| 255.01.05.. | Hastanede Kullanılan Demirbaş Niteliğindeki Taşınırlar |
4.914,00 | 33.128,00 | -28.214,00 |
| 255.02.02.. | Bilgisayar Çevre Birimleri | 9.332,40 | 23.699,64 | -14.367,24 |
| 255.02.05.. | Ses, Görüntü ve Sunum Cihazları |
67.693,69 | 78.405,36 | -10.711,67 |
| 255.02.06.. | Aydınlatma Cihazları | 2.250,00 | 15.000,00 | -12.750,00 |
| 255.03.01.. | Büro Mobilyaları | 314.454,00 | 840.508,00 | -526.054,00 |
| 255.08.02.. | Öğrenmeyi Kolaylaştırıcı Ekipmanlar |
30,00 | 38.030,00 | -38.000,00 |
| 255.09.03.. | Saha Sporlarında Kullanılan Demirbaşlar | 1.150,00 | 6.200,00 | -5.050,00 |
| 255.11.02.. | Duvarda Sergilenen Süs Eşyaları |
2.000,00 | 202.250,00 | -200.250,00 |
| 255.12.02.. | Büro Malzemeleri | 101.010,00 | 172.520,00 | -71.510,00 |
İdare tarafından maddi duran varlık grubunda kayıtlı bazı varlıklar için amortisman ayrılmaması, bazı varlıklar için ise varlığın kayıtlı değerinden fazla amortisman ayrılması nedeni ile İdarenin 2024 yılı bilançosunda 257- Birikmiş Amortismanlar Hesabının doğru bilgi sunmadığı değerlendirilmektedir.
Yukarıda yer alan denetim tespiti üzerine, İdare tarafından; bulgu konusu hususa iştirak edilmiş ve amortisman ayrılmayan maddi duran varlıklar için amortisman ayrılması, varlığın kayıtlı değerinden fazla amortisman ayrılan varlıklar için ise kayıtlı değeriyle uyumlu şekilde amortisman ayrılması uygulamasına geçileceği ifade edilmiştir.
Sonuç olarak, gerekli çalışmaların yapılarak maddi duran varlıkların amortisman değerleri ile kayıtlı değeri arasındaki uyumsuzluğun giderilmesi gerekmektedir.