Maddi Duran Varlıkların Bir Kısmı İçin Amortisman Ayrılmaması ve Bazı Maddi Duran Varlıklara Kayıtlı Değerinden Fazla Amortisman Ayrılması (Sayıştay)

BULGU: Maddi Duran Varlıkların Bir Kısmı İçin Amortisman Ayrılmaması ve Bazı Maddi Duran Varlıklara Kayıtlı Değerinden Fazla Amortisman Ayrılması

2021 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – İl Özel İdaresi

Kamu İdaresinin maddi duran varlık grubunda kayıtlı bulunmasına rağmen bazı varlıklar için hiç amortisman ayrılmamış, amortisman ayrılan bazı varlıklar için ise amortismana tabi maddi duran varlığın kayıtlı değerinden fazla amortisman ayrıldığı görülmüştür.
Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’nin 25-Maddi Duran Varlıklar hesap grubuna ilişkin olan “Hesap grubuna ilişkin işlemler” başlıklı 187’nci maddesinin (ç) bendinde; amortismana tabi varlıkların neler olduğu, bunlara ilişkin uygulanacak amortisman süre, yöntem ve oranlarına ilişkin esas ve usullerin Hazine ve Maliye Bakanlığınca belirleneceği, ayrılan amortismanların nasıl muhasebeleştirileceği ve varlıkların amortisman hesaplanmasına esas alınacak değerinin nasıl tespit edileceği düzenlenmiştir.
Maddi duran varlık bedellerinin ekonomik ömrü içerisinde giderleştirilmesi ve hesaben yok edilmesini izlemek için kullanılan 257-Birikmiş Amortismanlar Hesabı da aynı Yönetmelik’in 202’nci ve 203’üncü maddelerinde açıklanmıştır. Amortisman ve tükenme payı ayrılmasına ilişkin usul ve esaslar ile, uygulanacak amortisman ve tükenme payının süre, yöntem ve oranlarının neler olacağı ise 04.11.2015 tarih ve 29522 sayılı Resmi Gazete’de yayınlanan “Amortisman ve Tükenme Payları” başlıklı 47 sıra numaralı Muhasebat Genel Müdürlüğü Genel Tebliği’nde açıklanmıştır.
Yukarıda açıklanan Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği ile bahsi geçen Muhasebat Genel Müdürlüğü Genel Tebliği’nin söz konusu hükümlerine aykırı olarak İdarenin maddi duran varlık grubunda kayıtlı bulunmasına rağmen bazı varlıklar için hiç amortisman ayrılmadığı, amortisman ayrılan bazı varlıklar için ise amortismana tabi maddi varlığın kayıtlı değerinden fazla amortisman ayrıldığı görülmüştür.
Bahse konu hiç amortisman ayrılmayan ve kayıtlı değerinden fazla amortisman ayrılan duran varlık kalemleri, aşağıdaki tablolarda gösterilmiştir.
Tablo 6: Amortisman Ayrılmamış Maddi Varlıklar Tablosu

Tablo 7: Kayıtlı Değerinden Fazla Amortisman Ayrılmış Varlıklar Tablosu

Kamu İdaresinin maddi varlıklarından bir kısmı için amortisman ayırmaması, bir kısmı için de varlığın kayıtlı değerinden fazla amortisman ayırması, bilançoda 257-Birikmiş Amortismanlar Hesabını, aynı zamanda amortisman uygulaması sonucu faaliyet sonuçları tablosunda amortisman giderleri kadar 630-Giderler Hesabını etkilemekte olup bahse konu mali tablolar bu açıdan gerçeği yansıtmamış olmaktadır.
İdare cevabında “Amortisman Ayrılmamış Maddi Varlıklar Tablosu”nda yer alan demirbaşların 2021 yılında alınmadığı için amortisman ayrılamadığı belirtilmektedir. Bu gerekçenin kabul edilebilir değildir, çünkü amortisman mevzuatta belirtilen istisnalar dışında sadece demirbaşın alındığı yılda değil demirbaşın ekonomik ömrüne dağıtılarak ayrılır.
Ayrıca cevapta 213 Sayılı Vergi Usul Kanunu’nun 313’üncü Maddesinde “Değeri 50.000.000 (1.500 TL) lirayı aşmayan peştamallıklar ile işletmede kullanılan ve değeri 50.000.000 (1.500 TL) lirayı aşmayan alet, edevat, mefruşat ve demirbaşlar amortismana tabi tutulmayarak doğrudan doğruya gider yazılabilir. İktisadi ve teknik bakımdan bütünlük arz edenlerde bu had topluca dikkate alınır.” düzenlemesi kapsamında belirtilen tutarın altında yer alan demirbaşlara amortisman ayrılmamış olabileceği belirtilmiştir. Ancak bu açıklama kabul edilebilir değildir. Çünkü kamu idareleri amortisman işlemlerini kamu idareleri için düzenlenen mevzuata uygun olarak yürütmelidirler. Özel sektör için getirilmiş düzenlemeler kamu idaresi tarafından isteğe bağlı olarak uygulanamaz. Bazı taşınmazların ise diğer kamu idarelerine tahsis edildiği için amortisman ayrılmamış olabileceği belirtilerek tahsis edilen taşınmazların belirlenerek amortisman işlemlerinin mevzuata göre gerçekleştirileceği belirtilmiştir.
Sonuç olarak, amortisman işlemlerinin eksik ve hatalı uygulanması nedeniyle, mali tablolarda 251, 252, 253, 254, 255, 257 ve 630 no.lu hesaplar hatalı tutarlarla yer almaktadır. Amortisman işlemlerinin mevzuata uygun şekilde yürütülmesinin sağlanması gerekmektedir.