|
ÖZET: 2023 yılı Sayıştay Denetim Raporları, maddi olmayan duran varlıkların kaydedilmesi ve amortisman ayrılması konusunda önemli bulgular ortaya koymaktadır. Özellikle, bilgisayar yazılımı, lisans ve telif hakkı gibi maddi olmayan varlıkların 260-Haklar Hesabına kaydedilmesi gerekirken, doğrudan giderleştirildiği ve bu varlıklar için amortisman ayrılmadığı tespit edilmiştir. Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliği ve ilgili tebliğler, bu tür varlıkların kaydedilmesi ve amortisman uygulamalarını açıkça düzenlemektedir.
Mevzuat gereği, patent, lisans, yazılım ve benzeri maddi olmayan duran varlıkların 260-Haklar Hesabına kaydedilmesi ve yıl sonunda bu hesapta yer alan tutar için amortisman ayrılması zorunludur. Ancak, Vakıflar Genel Müdürlüğü ve bazı Bölge Müdürlükleri tarafından yapılan uygulamalarda, bu varlıkların 630-Giderler Hesabına kaydedilmesi, ilgili hesapların eksik görünmesine yol açmıştır. Bu durum, 260 ve 268 nolu hesapların toplamda 952.677,92 TL az görünmesine neden olurken, faaliyet sonuçları tablosundaki toplam tutar değişmemiştir. İdare, bulgulara ilişkin gerekli muhasebe kayıtlarının yapıldığını belirtmiş olsa da, bu düzeltmelerin 2023 yılı mali tablolarındaki hataları gidermediği görülmektedir. Dolayısıyla, mevzuata uygun kayıtların yapılması ve doğru mali raporlama için gerekli önlemlerin alınması büyük önem taşımaktadır. |
BULGU: Maddi Olmayan Duran Varlık Alımlarından Bazılarının İlgili Varlık Hesabına Kaydedilmemesi ve Bu Varlıklar İçin Amortisman Ayrılmaması
2023 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Özel Bütçeli İdare
Maddi olmayan duran varlık niteliğindeki bilgisayar yazılımı ve programı, lisans ile telif hakkı alımlarından bazıların 260-Haklar Hesabına kaydedilmesi gerekirken doğrudan giderleştirildiği ve bu varlıklar için amortisman ayrılmadığı tespit edilmiştir.
tarihli ve 29218 mükerrer sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliği’nin;
260-Haklar Hesabının niteliğini düzenleyen 194’üncü maddesinde; “Haklar hesabı, bedeli karşılığı edinilen hukuki tasarruflar ile belirli alanlarda tanınan kullanma ve yararlanma gibi hak ve yetkiler dolayısıyla yapılan ve ekonomik değer taşıyan harcamaların izlenmesi için kullanılır.”, anılan Hesabın işleyişini düzenleyen 195’inci maddesinin birinci fıkrasının a/1 bendinde de; “Bütçeye gider kaydıyla edinilen haklar bir taraftan bu hesaba borç, kesintiler ilgili hesaba, ödenecek tutar 103-Verilen Çekler ve Gönderme Emirleri Hesabı, 325- Nakit Talep ve Tahsisleri Hesabı veya ilgili diğer hesaplara alacak; diğer taraftan 830-Bütçe Giderleri Hesabına borç, 835-Gider Yansıtma Hesabına alacak kaydedilir.”,
268-Birikmiş Amortismanlar ve Değer Düşüklüğü Karşılığı Hesabının niteliğini düzenleyen 202’nci maddesinde; “Birikmiş amortismanlar ve değer düşüklüğü karşılığı hesabı, maddi olmayan duran varlık bedellerinin, yararlanma süresi içinde giderleştirilmesi ve hesaben yok edilmesi ile maddi olmayan duran varlıklar için ayrılan değer düşüklüğü karşılıklarını izlemek için kullanılır.”, anılan Hesabın işleyişini düzenleyen 203’üncü maddesinin birinci fıkrasının a/1 bendinde; “Yıl sonunda maddi olmayan duran varlıklar için ayrılan amortisman tutarları bu hesaba alacak, 630-Giderler Hesabına borç kaydedilir.”
hükümlerine yer verilmiştir.
Diğer taraftan, 04.11.2015 tarihli ve 29522 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 47 sıra nolu Muhasebat Genel Müdürlüğü Genel Tebliği’nin 6’ncı maddesinde;
“(1) Amortisman ve tükenme payı süresi, duran varlıkların aktife girdiği yıldan başlar. Bu sürenin yıl olarak hesaplanması için “1” rakamı bu Tebliğ ekinde belirtilen, varlığın yararlanma süresine göre belirlenmiş orana bölünür. (Örnek: 1/0,20 = 5 yıl; 1/0,025 = 40 yıl)
(2) Ancak, maliyet bedeli, 28/12/2006 tarihli ve 2006/11545 sayılı Bakanlar Kurulu Kararıyla yürürlüğe konulan Taşınır Mal Yönetmeliğinin eki listede yer alan dayanıklı taşınırların her biri için 14.000 TL’yi, 13/9/2006 tarihli ve 2006/10970 sayılı Bakanlar Kurulu Kararıyla yürürlüğe konulan Kamu İdarelerine Ait Taşınmazların Kaydına İlişkin Yönetmelikte yer alan taşınmazlar için 34.000 TL ‘yi aşmayan duran varlıklar ile tutarına bakılmaksızın Maddi Olmayan Duran Varlıklar ve Özel Tükenmeye Tabi Varlıklar hesap gruplarında izlenen varlıklar için amortisman oranı % 100 olarak belirlenmiştir. Diğer bir ifadeyle maliyet bedeli bu tutarlara kadar olan duran varlıklar, hesaplara alındığı yılın sonunda tamamen amorti edilir.
denilmiştir.
Yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri birlikte değerlendirildiğinde; patent, lisans, yazılım, işletme hakkı, işletme ünvanı, marka, telif hakkı, şerefiye gibi maddi olmayan duran varlık niteliğindeki alımların 260-Haklar Hesabına kaydedilmesi ve bu Hesapta yer alan tutarın tamamı için de yıl sonunda amortisman ayrılması gerekmektedir.
Bu itibarla, Vakıflar Genel Müdürlüğü Merkez Teşkilatı ile bazı Bölge Müdürlükleri tarafından 2023 yılında yapılan maddi olmayan duran varlık niteliğindeki bilgisayar yazılımı ve programı, lisans ile telif hakkı alımlarından bazılarının ilgili varlık ve amortisman hesapları kullanılmadan 630-Giderler Hesabına kaydedilerek doğrudan giderleştirilmesi mevzuata aykırı olup, bu uygulama İdarenin temel mali tablolarından olan Bilançosundaki 260 ve 268 nolu Hesapların 952.677,92 TL (596.089,27 TL tutarındaki yazılım, program ve lisans alımları ile 356.588,65 TL tutarındaki telif hakkı alımlarının toplamı kadar) az görünmesine neden olmakta, Faaliyet Sonuçları Tablosundaki 630 nolu Hesabın toplam tutarı ise amortisman oranının %100 olması nedeniyle değişmemekte, ancak 630.03-Mal ve Hizmet Alım Giderleri alt koduna daha fazla, 630.13-Amortisman Giderleri alt koduna ise daha az kayıt yapılmaktadır.
İdare tarafından her ne kadar Bulguya konu tespit üzerine gerekli muhasebe kayıtlarının yapıldığı bildirilmişse de, 2024 yılında gerçekleştiği görülen söz konusu kayıtların 2023 yılı Mali Tablolarında oluşan hatayı giderici bir etkisi bulunmamaktadır.