Maddi Olmayan Duran Varlıklar Hesabına İlişkin Tutarların İlgili Varlık Hesaplarında Takip Edilmemesi (Sayıştay)

BULGU: Maddi Olmayan Duran Varlıklar Hesabına İlişkin Tutarların İlgili Varlık Hesaplarında Takip Edilmemesi

2023 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Genel Bütçeli İdareler ve Tesisleri

Su Yönetimi Genel Müdürlüğü ile Balıkçılık ve Su Ürünleri Genel Müdürlüğü faaliyetleri kapsamında, 2023 yılı içerisinde danışmanlık veya hizmet alım ihaleleri kapsamında piyasadan temin edilen, maddi olmayan duran varlık mahiyetindeki kuraklık yönetim planı, havza taşkın yönetim planı, içme suyu güvenliği planı, endüstriyel su kullanım verimliliği projesi, balıkçı barınakları ihtiyaç analizi arge projesi gibi yapılan plan ve projeler ile tanıtım filmleri için yapılan giderlerin, ilgili varlık hesaplarına kaydedilmeden doğrudan giderleştirildiği tespit edilmiştir.
Genel Yönetim Muhasebe Yönetmeliği’nin “Temel kavramlar” başlıklı 5’inci maddesinin (ç) bendinde; para mevcudu, alacaklar ve maliyetinin belirlenmesi mümkün veya uygun olmayan kalemler hariç, kamu idareleri tarafından edinilen varlık ve hizmetlerin bunların elde edilme maliyet bedelleriyle muhasebeleştirileceği, maliyet bedeli tespit edilemeyen varlık ve kaynakların değerlemesine ilişkin hükümlerin saklı olduğu belirtilmiştir.
Aynı Yönetmeliğin “Bilanço ilkeleri” başlıklı 8’inci maddesinin birinci fıkrasında ise,
Bilanço ilkelerinin amacı belirtilmiş, “Maddi olmayan duran varlıklar ve kayıt değerleri” başlıklı 28’inci maddesinde, maddi olmayan duran varlığın tanımı yapılarak, kayıtlı değerlerinin nasıl belirleneceği, hangi değer üzerinden muhasebe kayıtlarının yapılacağı ve ne zaman hesaplardan çıkarılacağı açıklanmıştır.
Yine aynı Yönetmeliğin “Çerçeve hesap planının genel yapısı” başlıklı 46’ncı maddesi gereğince de maddi olmayan duran varlıkların 260-Haklar Hesabı, 263-Ürün ve Teknoloji Geliştirme Giderleri Hesabı, 264-Özel Maliyetler Hesabı, 267-Diğer Maddi Olmayan Duran Varlıklar Hesabı ve 268-Birikmiş Amortismanlar ve Değer Düşüklüğü Karşılığı Hesaplarında takip edilmesi gerekmektedir.
Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliği’nin “Hesap grubuna ilişkin işlemler” başlıklı 193’üncü maddesinde ise edinilen maddi olmayan duran varlıkların, maliyet bedeli ile, bağış veya hibe olarak edinilenlerin ise değerlemesi yapıldıktan sonra hesaplara alınacağı; bu Yönetmeliğin yürürlüğe girdiği tarihte mevcut olup hesaplarda yer almayan maddi olmayan duran varlıklardan envanter ve değerlemesi yapılanların harcama birimi tarafından bildirildikçe, muhasebe birimince ilgili maddi olmayan duran varlık hesabı ve net değer hesabına kaydedilmek suretiyle hesaplara alınacağı; amortisman süresinin maddi olmayan duran varlığın muhasebe kayıtlarına girdiği yıldan başlayıp, uygulanacak amortisman süresinin yöntemi ve oranlarının maddi olmayan duran varlık çeşitlerine göre Bakanlıkça belirleneceği ifade edilmiş ve devamındaki maddelerde maddi olmayan duran varlıkların nasıl muhasebeleştirilmesi gerektiği ayrıntılı olarak açıklanmıştır.
47 Sıra No’lu Muhasebat Genel Müdürlüğü Genel Tebliği ile maddi olmayan duran varlıkların amortisman ve tükenme payı oranları %100 olarak belirlenmiş olup, buna göre maddi olmayan duran varlıklara, muhasebe hesaplarına kaydedildiği yılda %100 oranında amortisman ve tükenme payı ayrılması gerekmektedir.
Ancak, 2023 yılı yevmiye kayıtlarının incelenmesinde, ilgili Genel Müdürlüklerin faaliyetleri kapsamında piyasadan danışmanlık veya hizmet alım yolu ile temin ettiği, maddi olmayan duran varlık mahiyetindeki kuraklık yönetim planı, havza taşkın yönetim planı, içme suyu güvenliği planı, endüstriyel su kullanım verimliliği projesi, balıkçı barınakları ihtiyaç analizi arge projesi gibi yapılan plan ve projeler ile tanıtım filmleri için yapılan giderlerin ilgili varlık hesaplarına kaydedilmediği tespit edilmiştir. Bu husus, 2023 yılı bilançosunda, Maddi Olmayan Duran Varlıklar için 111.391.977,24 TL ve bunlara ilişkin amortisman tutarı için 111.391.977,24 TL olmak üzere gerçek değerlerini yansıtmadığını göstermektedir.
Sonuç olarak, yukarıda verilen bilgiler ve mevzuat hükümleri çerçevesinde; İdare tarafından, 2023 yılı ve öncesinde temin edilen maddi olmayan duran varlık envanterinin yapılması ve kamu idaresinin tasarrufundaki kaynakların kullanımı ile elde edilen varlıkların elde edildiği maliyet bedelleriyle muhasebeleştirilmesi; henüz kayıtlara alınmamış olan maddi olmayan duran varlıklardan herhangi bir nedenle elden çıkarılanların öncelikle elden çıkarma değerleriyle ilgili maddi olmayan duran varlık hesabı ve net değer hesabına kaydedilmek suretiyle hesaplara alınması uygun olacaktır.