Maden Arama Ruhsatları ve Kalite Sertifikalarının Muhasebe Kayıtlarında Yer Almaması (Sayıştay)

BULGU: Maden Arama Ruhsatları ve Kalite Sertifikalarının Muhasebe Kayıtlarında Yer Almaması

2022 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Özel Bütçeli İdare

Kurum bünyesinde kullanılan ve faaliyet konusu ile birebir ilişkisi olan maden ruhsatları ve kalite sertifikalarının maddi olmayan duran varlık hesapları kullanılarak mali tablolar ile ilişkisinin kurulmadığı görülmüştür.
Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliği’nin “26 Maddi olmayan duran varlıklar” başlıklı 192’nci maddesinde; “herhangi bir fiziksel varlığı bulunmayan ve kapsama dâhil kamu idarelerinin belli bir şekilde yararlandığı veya yararlanmayı beklediği aktifleştirilen giderler ve belli koşullar altında hukuken himaye gören haklar gibi varlıklar” olarak tanımlanan varlıkların maddi olmayan duran varlıklar hesap grubunda yer alan hesaplara kaydedilmesi gerektiği ifade edilmiştir.
Mezkur Yönetmelik’in “260 Haklar hesabı” başlıklı 194’üncü maddesinde ise, “bedeli karşılığı edinilen hukuki tasarruflar ile belirli alanlarda tanınan kullanma ve yararlanma gibi hak ve yetkiler dolayısıyla yapılan ve ekonomik değer taşıyan harcamaların” bu hesapta muhasebeleştirileceği, hesabın işleyişinin düzenlendiği 195’inci maddenin (a) bendinin 2’nci fıkrasında ise hesaplarda kayıtlı olmayan hakların envanteri yapıldıktan sonra 500 Net Değer Hesabı kullanılarak kayıt altına alınması gerektiği düzenlenmiştir.
Maddi olmayan duran varlık amortismanlarının hangi hesaba kaydedileceği Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliği’nin 202’nci maddesinde “268 Birikmiş Amortismanlar Hesabı” olarak ifade edilmiş, 203’üncü maddede de amortisman tutarlarının 268 Birikmiş Amortismanlar hesabının alacağı karşılığında 630 Giderler hesabına kaydedilip giderleştirilmesi gerektiği düzenlenmiştir.
Amortisman ve tükenme paylarının süre, yöntem ve oranları, Muhasebat Genel Müdürlüğü tarafından çıkarılmış olan Amortisman ve Tükenme Payları 47 Sıra No’lu Genel Tebliğ’de düzenlenmiştir. Genel Tebliğ’in “Amortisman ve tükenme payı süre ve oranları” başlıklı 6’ncı maddesinin 2’nci fıkrasında, maddi olmayan duran varlıkların amortisman oranı %100 olarak belirlenmiştir. Bir başka deyişle, maddi olmayan duran varlıkların aktife girdiği yıl sonunda tek seferde amorti edilmesi gerektiği hüküm altına alınmıştır.
Maliyet bedeli ile kayıtlara intikal ettirilmemiş durumda olan maden ruhsatları ve kalite sertifikalarına ilişkin bilgiler şu şekildedir:
Tablo 4: Maden Ruhsatları

Tablo 5: Kalite Sertifikaları

Yukarıdaki tabloda belirtildiği üzere, 260 Haklar hesabında kaydının olması gereken 54.439.574,13 TL tutarında maden ruhsatı ve 438.190,60 TL tutarında kalite sertifikasının muhasebeleştirilmemesi neticesinde toplamda bilanço 54.877.764,73 TL hatalı sonuç üretmektedir. Bunun yanında, ayrıntısı yukarıda anlatıldığı üzere, 2022 yılında Haklar Hesabı’na kaydedilmeyen tutarların yıl sonunda tek seferde amorti edilmesi gerektiğinden, bu tutarlar yıl sonunda 630 Giderler Hesabı’na yansıtılması gerekmekteydi. Ancak, Haklar hesabına kayıt yapılmadığı için bu tutarlar yıl sonunda 630 Giderler Hesabı’na da yansıtılmamıştır. Bu itibarla faaliyet sonuçları tablosu da toplamda 19.796.519,44 TL tutarında olumsuz yönde etkilenmiştir.