|
ÖZET: 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları, Büyükşehir İlçe Belediyesi sınırları içinde aktif olarak faaliyet gösteren maden işletmelerinden alınması gereken maden payının tahakkuk ve tahsilatının yapılmadığını ortaya koymuştur. 2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu’nun ilgili maddeleri, maden ruhsat sahiplerinin yıllık satış tutarlarının %0,2’sini, Devlet hakkının Hazineye ödenmesi sırasında belediyeye yatırmalarını zorunlu kılmaktadır. Ancak yapılan incelemelerde, ilçe sınırları içinde bulunan mermer ve taş ocakları gibi üç maden işletmesinden 2024 yılı içinde herhangi bir tahakkuk veya tahsilat gerçekleştirilmediği tespit edilmiştir.
Maden Kanunu’na göre, inşaat ve yol yapımında kullanılan doğal kum ve çakıl gibi madenler, I. Grup madenler arasında yer almaktadır. Bu nedenle, taş ocaklarının da maden işletmeleri olarak değerlendirilmesi gerekmektedir. Gelirlerin hangi belediye tarafından tahsil edileceği belirlenirken, ilgili hizmetin hangi belediye tarafından sunulduğu da dikkate alınmalıdır. 5216 sayılı Kanun’a göre, büyükşehir belediyesi gelirleri arasında sayılan bazı gelir türleri, hizmetin büyükşehir belediyesi tarafından gerçekleştirilmesi şartına bağlıdır. Dolayısıyla, Kandıra Belediyesi’nin sınırları içinde faaliyet gösteren maden işletmelerinden alınacak payların bu belediye tarafından tahsil edilmesi gerekmektedir. İdare, tahsilat işlemleri için gerekli çalışmaların başlatıldığını belirtmiştir. Mevzuat hükümleri doğrultusunda, belediye sınırları içinde faaliyet gösteren maden işletmelerinin yıllık satış tutarlarından alınacak payların, Haziran ayının son günü mesai bitimine kadar belediyeye ödenmesi için Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı’ndan gerekli bilgilerin temin edilmesi ve işlemlerin yapılması önem arz etmektedir. |
BULGU: Maden İşletmeleri Payının Tahakkuk ve Tahsil Edilmemesi
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir İlçe Belediyesi
Belediye sınırları ve mücavir alanlar içerisinde yer alıp aktif olarak üretim yapan maden işletmelerinden alınması gereken maden payının tahakkuk ve tahsilatının yapılmadığı görülmüştür.
2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu’nun “Müze giriş ücretleri ile madenlerden belediyelere pay” başlıklı mükerrer 97’nci maddesinin ikinci fıkrasının (b) bendinde, “Belediye sınırları ve mücavir alanlar içinde faaliyet gösteren maden işletmelerince, 3213 sayılı Maden Kanunu’nun 14’üncü maddesinde yer alan paylara ilaveten yıllık satış tutarının % 0,2’si nispetinde belediye payı ayrılır. Bu pay, Devlet hakkının Hazineye ödenmesi sırasında ruhsat sahibi tarafından ilgili belediyeye ödenir.” denilmektedir.
Aynı Kanun’un 98’inci maddesinde ise, Kanun’da aksine hüküm bulunmayan hallerde bu Kanun’a göre alınacak vergi, harç ve katılma hakkında 213 sayılı Vergi Usul Kanunu ile 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun’un uygulanacağı belirtilmiştir.
3213 sayılı Maden Kanunu’nun 14.02.2019 tarihli 7164 sayılı Kanun’un 14’üncü maddesi ile “Devlet Hakkı” başlıklı 14’üncü maddesine eklenen cümle ile Devlet hakkının tamamının her yıl Haziran ayının son gününe kadar ruhsat sahibi tarafından Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü hesabına yatırılacağı ifade edilmiştir.
Anılan mevzuat hükümleri gereği; maden ruhsat sahipleri, yıllık satış tutarının %0,2 nispetindeki belediye payını, Devlet hakkının Hazineye her yıl ödenme zamanı olan Haziran ayının son günü mesai bitimine kadar Belediyeye yatırmak zorundadır. Belediye payının ödenmemesi veya geç ödenmesi durumunda da 213 ve 6183 sayılı Kanun’un ilgili hükümleri uygulanmalıdır.
Yapılan incelemede, belediyenin mücavir alanı içerisinde yer alıp aktif olarak üretim yapan mermer ve taş ocakları olmak üzere 3 adet maden işletmesi olduğu, 2024 yılı içinde bu işletmelerden, maden payına ilişkin herhangi bir tahakkuk veya tahsilatın yapılmadığı tespit edilmiştir.
3213 sayılı Maden Kanunu’nun 2. maddesinde “İnşaat ile yol yapımında kullanılan ve tabiatta doğal olarak bulunan kum ve çakıl” I. Grup madenler arasında sayılmıştır. Bu kapsamda taş ocaklarının da maden işletmeleri olarak değerlendirilmesi gerektiği açıktır.
Bir gelir kaleminin ilçe belediyesince mi yoksa büyükşehir belediyesince mi tahsil edileceği hususu tespit edilirken ayrıca gelir ile ilgili hizmetin hangi belediye tarafından yapıldığına da bakılması gerekir. 2464 sayılı Kanun’da belirlenmiş bazı gelir türleri, 5216 sayılı Kanun’un 23’üncü maddesi gereği büyükşehir belediyesi geliri olarak gösterilmiş olsa dahi, hizmet büyükşehir belediyesince yapılmıyorsa bu gelir büyükşehir belediyesi geliri olarak adlandırılamaz. Nitekim 5216 sayılı Kanun’un 23/g maddesine göre, harcamalara katılma payı büyükşehir belediyesi geliri olarak sayılmış ancak giriş cümlesinde hizmetlerin Büyükşehir belediyesince yapılması şartı getirilmiştir. Buna göre, hizmet Büyükşehir Belediyesince değil ilçe belediyesince yapılıyorsa gelir tahsilatı da ilçe belediyesince yapılacaktır. Dolayısıyla, Kandıra Belediyesinin hizmet götürdüğü sınırlar içerisinde faaliyet gösteren maden işletmelerinin yıllık satış tutarlarından alınacak olan belediye payının Kandıra Belediyesince tahsil edilmesi gerekmektedir.
İdare tarafından verilen cevapta, tahsilat işlemleri için gerekli çalışmaların başlatıldığı belirtilmiştir.
Yukarıda anılan mevzuat hükümleri gereğince Belediye sınırları içerisinde faaliyette bulunan aktif maden işletmelerinden Kanun’da belirtilen oranda belediye payının tahakkuk ve tahsili için; Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığından (Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü) Belediye sınırları ve mücavir alanlar içinde faaliyet gösteren maden işletmeleri bilgilerinin temin edilerek bu işletmelerden yıllık satış tutarlarının %0,2’si nispetinde hesaplanan Belediye payının Haziran ayının son günü mesai bitimine kadar Belediyeye ödenmesi konusunda gerekli işlemlerin yapılması gerekmektedir.