|
ÖZET: 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları, büyükşehir ilçe belediyeleri sınırları içinde faaliyet gösteren maden işletmelerinden alınması gereken maden payının tahakkuk ve tahsilatının yapılmadığını ortaya koymuştur. 2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu’nun ilgili maddeleri, bu işletmelerin yıllık satış tutarlarının %0,2’si oranında belediye payı ödemesi gerektiğini belirtmektedir. Ancak, yapılan incelemelerde, mücavir alan içinde yer alan beş maden işletmesinden bu yıl için herhangi bir tahakkuk veya tahsilat gerçekleştirilmediği tespit edilmiştir.
Maden ruhsat sahiplerinin, Devlet hakkının Hazineye ödenmesi sırasında bu payı ilgili belediyeye yatırması zorunludur. Ayrıca, 3213 sayılı Maden Kanunu’na göre, taş ocakları da maden işletmeleri olarak kabul edilmektedir. Gelirlerin hangi belediye tarafından tahsil edileceği, ilgili hizmetin hangi belediye tarafından sunulduğuna bağlıdır. Dolayısıyla, Kumluca Belediyesi’nin sınırları içinde faaliyet gösteren maden işletmelerinden alınacak payların bu belediye tarafından tahsil edilmesi gerektiği değerlendirilmektedir. İdare, ilgili işletmelerin satış tutarlarının temin edilerek tahakkuk işlemlerinin yapıldığını ve tahsilatın devam ettiğini bildirmiştir. Ancak, mevzuat gereği, maden işletmelerinden alınacak belediye paylarının zamanında tahsil edilmesi için Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı’ndan gerekli bilgilerin temin edilmesi ve bu ödemelerin Haziran ayının sonuna kadar gerçekleştirilmesi önem arz etmektedir. |
BULGU: Maden İşletmeleri Payının Tahakkuk ve Tahsil Edilmemesi
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir İlçe Belediyesi
Belediye sınırları ve mücavir alanlar içerisinde yer alıp aktif olarak üretim yapan maden işletmelerinden alınması gereken maden payının tahakkuk ve tahsilatının yapılmadığı görülmüştür.
2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu’nun “Müze giriş ücretleri ile madenlerden belediyelere pay” başlıklı mükerrer 97’nci maddesinin ikinci fıkrasının (b) bendinde, “Belediye sınırları ve mücavir alanlar içinde faaliyet gösteren maden işletmelerince, 3213 sayılı Maden Kanunu’nun 14’üncü maddesinde yer alan paylara ilaveten yıllık satış tutarının % 0,2’si nispetinde belediye payı ayrılır. Bu pay, Devlet hakkının Hazineye ödenmesi sırasında ruhsat sahibi tarafından ilgili belediyeye ödenir.” denilmektedir.
Aynı Kanun’un 98’inci maddesinde ise, Kanun’da aksine hüküm bulunmayan hallerde bu Kanun’a göre alınacak vergi, harç ve katılma hakkında 213 sayılı Vergi Usul Kanunu ile 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun’un uygulanacağı belirtilmiştir.
3213 sayılı Maden Kanunu’nun 14.02.2019 tarihli 7164 sayılı Kanun’un 14’üncü maddesi ile “Devlet Hakkı” başlıklı 14’üncü maddesine eklenen cümle ile Devlet hakkının tamamının her yıl Haziran ayının son gününe kadar ruhsat sahibi tarafından Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü hesabına yatırılacağı ifade edilmiştir.
Anılan mevzuat hükümleri gereği; maden ruhsat sahipleri, yıllık satış tutarının %0,2 nispetindeki belediye payını, Devlet hakkının Hazineye her yıl ödenme zamanı olan Haziran ayının son günü mesai bitimine kadar Belediyeye yatırmak zorundadır. Belediye payının ödenmemesi veya geç ödenmesi durumunda da 213 ve 6183 sayılı Kanun’un ilgili hükümleri uygulanmalıdır.
Yapılan incelemede, belediyenin mücavir alanı içerisinde yer alıp aktif olarak üretim yapan mermer ve taş ocakları olmak üzere 5 adet maden işletmesi olduğu, 2024 yılı içinde bu işletmelerden, maden payına ilişkin herhangi bir tahakkuk veya tahsilatın yapılmadığı tespit edilmiştir.
3213 sayılı Maden Kanunu’nun 2. maddesinde “İnşaat ile yol yapımında kullanılan ve tabiatta doğal olarak bulunan kum ve çakıl” I. Grup madenler arasında sayılmıştır. Bu kapsamda taş ocaklarının da maden işletmeleri olarak değerlendirilmesi gerektiği açıktır.
Bir gelir kaleminin ilçe belediyesince mi yoksa büyükşehir belediyesince mi tahsil edileceği hususu tespit edilirken ayrıca gelir ile ilgili hizmetin hangi belediye tarafından yapıldığına da bakılması gerekir. 2464 sayılı Kanun’da belirlenmiş bazı gelir türleri, 5216 sayılı Kanun’un 23’üncü maddesi gereği büyükşehir belediyesi geliri olarak gösterilmiş olsa dahi, hizmet büyükşehir belediyesince yapılmıyorsa bu gelir büyükşehir belediyesi geliri olarak adlandırılamaz. Nitekim 5216 sayılı Kanun’un 23/g maddesine göre, harcamalara katılma payı büyükşehir belediyesi geliri olarak sayılmış ancak giriş cümlesinde hizmetlerin Büyükşehir belediyesince yapılması şartı getirilmiştir. Buna göre, hizmet Büyükşehir Belediyesince değil ilçe belediyesince yapılıyorsa gelir tahsilatının ilçe belediyesince yapılacaktır. Dolayısıyla, Kumluca Belediyesinin hizmet götürdüğü sınırlar içerisinde faaliyet gösteren maden işletmelerinin yıllık satış tutarlarından alınacak olan belediye payının Kumluca Belediyesince tahsil edilmesi gerektiği değerlendirilmektedir.
İdare tarafından verilen cevapta, ilgili işletmelerin ocak başı satış tutarlarının temin edilerek gerekli tahakkuk işlemlerinin yapılmış olduğu ve tahsil işlemlerinin devam ettiği belirtilmiştir.
Sonuç olarak, anılan mevzuat hükümleri gereğince Belediye sınırları içerisinde faaliyette bulunan aktif maden işletmelerinden Kanun’da belirtilen oranda belediye payının tahakkuk ve tahsili için; Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığından (Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü) Belediye sınırları ve mücavir alanlar içinde faaliyet gösteren maden işletmeleri bilgilerinin temin edilerek bu işletmelerden yıllık satış tutarlarının ve bu tutarların %0,2’si nispetinde hesaplanan Belediye payının Haziran ayının son günü mesai bitimine kadar Belediyeye ödenmesi konusunda gerekli işlemlerin yapılması gerekmektedir.