|
ÖZET: Maden işletmelerinden alınması gereken belediye paylarının takibinde önemli eksiklikler tespit edilmiştir. 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları, büyükşehir ilçe belediyeleri sınırları içinde faaliyet gösteren bazı maden işletmelerinin, yıllık satış tutarlarının %0,2’sini oluşturan belediye paylarını zamanında ödemediğini ortaya koymuştur. 2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu ve 3213 sayılı Maden Kanunu, bu ödemelerin haziran ayının sonuna kadar yapılması gerektiğini belirtmektedir. Ancak, bazı işletmelerin bu yükümlülüklerini yerine getirmediği görülmüştür.
İlgili mevzuat gereği, maden işletmeleri, faaliyet gösterdikleri belediyelere ait payları, ruhsat sahibi tarafından belirlenen süre içinde ödemekle yükümlüdür. MAPEG’den alınan verilere göre, 2019-2023 yılları arasında bazı maden işletmeleri, satış yapmalarına rağmen belediye paylarını zamanında yatırmamıştır. Ayrıca, e-Maden uygulamasının 2025 yılında kullanılmaya başlanmasına rağmen, sistemdeki eksiklikler nedeniyle gerekli verilere ulaşım sağlanamamıştır. Bu durum, bazı işletmelerin iki farklı belediye sınırında faaliyet göstermesi nedeniyle ödenen payların doğru hesaplanıp hesaplanmadığını da sorgulatmaktadır. Sonuç olarak, maden işletmelerinin yıllık satış tutarlarının %0,2’si oranındaki belediye paylarının zamanında tahsil edilmesi için, e-Maden uygulaması üzerinden takiplerin yapılması ve gerekli verilerin MAPEG’den temin edilmesi önem arz etmektedir. Bu süreçlerin etkin bir şekilde yürütülmesi, belediyelerin mali kaynaklarının artırılmasına katkı sağlayacaktır. |
BULGU: Maden İşletmelerinden Alınması Gereken Belediye Payının Takibinde Eksiklikler Olması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir İlçe Belediyesi
İdare sınırları içerisinde faaliyette bulunan bazı maden işletmelerinden alınması gereken belediye payına ilişkin takibin ve tahsil işlemlerinin süresinde yapılmadığı görülmüştür.
2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu’nun “Müze Giriş Ücretleri ile Madenlerden Belediyelere Pay” başlıklı mükerrer 97’nci maddesinin ikinci fıkrasının (b) bendinde; belediye sınırları ve mücavir alanlar içinde faaliyet gösteren maden işletmeleri tarafından yıllık satış tutarının %0,2’si nispetinde belediye payı ayrılacağı ve Devlet hakkının Hazineye ödenmesi sırasında bu payın ruhsat sahibi tarafından belediyeye ödeneceği hüküm altına alınmıştır.
3213 sayılı Maden Kanunu’nun “Devlet hakkı” başlıklı 14’üncü maddesinde Devlet hakkının tamamının her yıl haziran ayının son gününe kadar ruhsat sahibi tarafından Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü (MAPEG) hesabına yatırılacağı ifade edilmiştir.
11.12.2022 tarih ve 32040 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Maden Yönetmeliği’nin “Belediye payı ödemesi” başlıklı 89’uncu maddesine göre ise; “(1) Madenin tüvenan olarak üretildiği alanın belediye sınırları ve mücavir alanlar içinde olması durumunda, üretilen madenin ocak başı satış tutarının %0,2’si belediye payı olarak ruhsat sahibi tarafından Haziran ayı sonuna kadar ilgili belediyeye ödenir. Ruhsat alanının birden fazla belediye sınırları veya mücavir alanı içerisinde kalması halinde belediye payı belediyelerin sınırları ve mücavir alanında üretilen maden miktarı dikkate alınarak oransal olarak belirlenerek ödenir.
(2) Belediye payı, ilgili belediye tarafından takip edilir.”
hükümleri yer almaktadır.
Yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri uyarınca belediye sınırları ve mücavir alanlar içerisinde faaliyet gösteren maden işletmelerinin yıllık satış tutarlarının %0,2 nispetindeki belediye payını haziran ayının son günü mesai bitimine kadar İdarenin hesabına yatırması gerekmektedir.
Bu kapsamda, MAPEG’den 2019-2023 yılları arasında İdaresi sınırları içerisinde faaliyet gösteren maden işletmeleri ile bunların satış tutarlarına ilişkin liste alınmıştır.
Yapılan incelemede, söz konusu maden işletmelerinden bir kısmının satış yaptığı ve hasılat elde ettiği ancak belediye payını kanuni süresinde yatırmadığı, İdarenin belediye sınırları içerisinde faaliyet gösteren maden şirketlerine ilişkin bilgileri takip edeceği e-Maden (Elektronik Madencilik İşlemleri Yönetim Bilgi Sistemi) uygulamasını 2025 yılında kullanmaya başladığı buna rağmen uygulamadaki eksiklikler nedeniyle belediye payının takibine ilişkin olarak istenen verilere ulaşamadığı, MAPEG’den yazılı olarak talep edilen liste üzerinden maden işletmelerine, ödenmeyen belediye paylarının faizi ile birlikte ödenmesine ilişkin yazı yazıldığı ve tahsilatın yazışmaların sonrasında yapıldığı, bazı maden işletmelerinin iki ayrı belediye sınırında faaliyet göstermekle birlikte İdareye gönderdikleri payın belediye sınırındaki üretime esas satış tutarı üzerinden hesaplanıp hesaplanmadığının tespit edilemediği görülmüştür.
İdare tarafından belediye sınırları ve mücavir alanlar içerisinde faaliyette bulunan maden işletmelerine ilişkin bilgilerin e-Maden uygulaması üzerinden takip edilmesi, uygulamada eksiklik olması durumunda bu verilerin MAPEG’den temin edilmesi ve işletmelerin yıllık satış tutarlarının %0,2’si nispetinde hesaplanan belediye paylarının kanuni süresinde tahsilinin sağlanması gerekmektedir.