Maden Sahalarından Alınan Özel İdare Payı Alacaklarının Muhasebede İzlenmemesi (Sayıştay)

BULGU: Maden Sahalarından Alınan Özel İdare Payı Alacaklarının Muhasebede İzlenmemesi

2023 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – İl Özel İdaresi

Maden sahalarından alınan Devlet hakkı İdare payı alacaklarının muhasebede izlenmediği görülmüştür.
3213 sayılı Maden Kanunu’nun “Tanımlar” başlıklı 3’üncü maddesinde Devlet Hakkı “Maden istihracı ile sağlanacak gelirden Devlet payına düşen ve ödeme yükümlülüğü ruhsat sahibine ait olan kısım” şeklinde tanımlanmıştır. 3213 sayılı Maden Kanun’un 16’ncı maddesine göre, aynı Kanun’un 2’nci maddesinde belirtilen I-a grubu madenler (İnşaat ile yol yapımında kullanılan ve tabiatta doğal olarak bulunan kum ve çakıl) için maden alanları il özel idaresince ihale edilerek işletme ruhsatı verilmektedir. I-a Grubu hariç diğer madenler için Maden İşleri Genel Müdürlüğü’nce işletme ruhsatı verilebilmektedir.
I-a grubu madenlerden alınacak devlet hakkının takibi işletme ruhsatını veren il özel idarelerince yapılabilmektedir. I-a Grubu dışındaki madenler ile ilgili olarak Maden Kanunu’nun 14’üncü maddesine göre Maden İşleri Genel Müdürlüğüne, ruhsat verdiği madenlerle ilgili olarak ruhsat sahiplerince her yıl nisan ayının sonuna kadar satış bilgi formu verilmesi, satış bilgi formundaki hasılatlara göre de söz konusu 14’üncü maddede saptanan oranlara göre bulunacak Devlet Hakkı’nın her yıl haziran ayı sonuna kadar ruhsat sahipleri tarafından Maden İşleri Genel Müdürlüğüne ya da ilgili idarelere yatırılması gerekmektedir.
Yine aynı Kanun’un 14′ üncü maddesine 10.06.2010 tarih ve 5995 Sayılı Kanun ile getirilen ek fıkrada, ruhsat sahibi tarafından yatırılan Devlet hakkının % 25’inin il özel idare
payı olarak ruhsatın bulunduğu ilin özel idaresine, % 25’inin ruhsatın bulunduğu bölgeyle sınırlı olarak altyapı yatırımlarında kullanılmak üzere, doğrudan ilgili ilçe veya ilçelerin Köylere Hizmet Götürme Birlikleri hesabına, % 50’sinin ise Hazine hesabına aktarılacağı belirtilerek madenlerden sağlanacak Devlet Hakkının kamu idareleri arasında dağılımına ilişkin düzenleme yapılmıştır.
Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’nin 86’ncı maddesinde, 120 Gelirlerden Alacaklar Hesabının, mevzuatı gereğince tahakkuk ettirilen faaliyet alacakları ile bu alacaklardan yapılan tahsilat ve terkinlerin izlenmesi için kullanılacağı; 87’nci maddesinde, ilgili mevzuatı uyarınca diğer kamu idarelerinden alınması gereken payların tahakkuk ettiğinde gelirlerden alacaklar hesabına kaydedileceği ifade edilmiştir. 88 inci maddesinde ise hesabın işleyişine ilişkin açıklamalar yapılmış olup; gelir tahakkuk tutarlarının bu hesaba borç, 600- Gelirler Hesabına alacak kaydedileceği, bu hesapta kayıtlı tutarlardan mali yılsonuna kadar tahsili gerekenlerden tahsil edilemeyen tutarların, mali yılsonunda takibat servisine devredilerek bu hesaba alacak, 121-Gelirlerden Takipli Alacaklar Hesabına borç kaydedileceği belirtilmiştir.
Yukarıda belirtilen Yönetmelik hükmü gereğince, tahakkuk eden Devlet Hakkı İdare Paylarının 120 Gelirlerden Alacaklar Hesabında izlenmesi, mali yılsonuna kadar tahsil edilemeyen tutarların ise mali yılsonunda takibat servisine devredilerek bu hesaba alacak, 121- Gelirlerden Takipli Alacaklar Hesabına borç kaydedilmesi gerekmektedir.
Yapılan incelemede, İdarenin gerek 1-a grubu gerekse 1-a grubu dışındaki maden sahalarından 2023 yılsonu itibarıyla toplamda 939.507,38 TL Devlet Hakkı İdare payı alacağının olduğu, ancak bu alacakların 120 Gelirlerden Alacaklar Hesabına kaydedilmediği tespit edilmiştir. Bu durum mali tablolarda 120 Gelirlerden Alacaklar Hesabında 939.507,38 TL tutarında hataya sebep olmuştur.
Gerek 1-a grubu gerekse 1-a grubu dışındaki maden sahalarından alınan Devlet Hakkı İdare payı alacaklarının muhasebede izlenmesi gerekmektedir.