|
ÖZET: Madencilik faaliyetlerinin denetiminde karşılaşılan sorunlar, denetim yönteminin yetersizliği ve insan kaynağının eksikliği nedeniyle ortaya çıkmaktadır. 3213 Sayılı Maden Kanunu, madencilik faaliyetlerinin kontrol ve denetiminden Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü’ne (MAPEG) sorumlu kılmaktadır. Ancak, denetim süreçlerinin gerekliliklerine uygun bir şekilde yürütülememesi, denetimlerin etkinliğini azaltmaktadır. Maden Yönetmeliği’nde belirtilen inceleme ve denetim süreçleri, teknik ve mali belgelerin detaylı bir şekilde incelenmesini gerektirmektedir.
2024 yılında, toplam 9.297 ruhsat sahasında denetim gerçekleştirilmiş, bu denetimler 271 teknik personel ve 139 mali uzman yerine geçici görevlendirmelerle yapılmıştır. Ancak, denetim için ayrılan sürelerin genellikle 3-7 gün arasında olması, etkin bir denetim sağlanmasını zorlaştırmaktadır. Denetimlerin karmaşıklığı ve iş yoğunluğu göz önüne alındığında, mevcut sürelerin yetersiz olduğu değerlendirilmektedir. Ayrıca, mali denetimlerin uzmanlık gerektirmesi ve MAPEG’in mali denetim alanında yeterli uzman bulundurmaması, denetimlerin kalitesini olumsuz etkilemektedir. Sonuç olarak, mevcut insan kaynağı ve denetim yöntemleri, madencilik faaliyetlerinin etkin bir şekilde denetlenmesini engellemektedir. Denetim süreçlerinin iyileştirilmesi için daha fazla uzman personel istihdam edilmesi ve denetim sürelerinin uzatılması gerekmektedir. Bu önlemler, hem mevzuata uygunluk sağlamak hem de idari para cezalarıyla ilgili davaların sayısını azaltmak açısından kritik öneme sahiptir. |
BULGU: Madencilik Faaliyetlerinin Denetiminde Uygulanan Denetim Yönteminin Sorunlara Neden Olması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Özel Bütçeli İdare
Madencilik faaliyetlerinin kontrol ve denetim görevinin yerine getirilmesi usulünün denetimin gereklerine uygun olmaması ve insan kaynağının yetersiz olması nedeniyle denetim faaliyetlerinde sorunlar ortaya çıktığı görülmüştür.
3213 Sayılı Maden Kanunu ile madencilik faaliyetlerinin kontrol ve denetimini yapmak, teknik ve mali konuları yerinde incelemek ve mevzuat hükümlerine aykırı faaliyetlere idari para cezası uygulama görevleri Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğüne (MAPEG) verilmiştir.
3213 Sayılı Maden Kanunu’nun “Faaliyetlerin denetimi” başlıklı 11’inci maddesinde;
Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğünün maden hakları ile ilgili bütün faaliyetlerin yürütülmesinin kontrol ve denetimini yapması, faaliyetleri yönlendirmek için teknik ve mali konuları yerinde incelemesi ve rapor hazırlatması gerektiği, inceleme yapacakların nitelikleri, incelemenin nasıl yapılacağı ve raporların tanzimi ile diğer hususlar yönetmelikte düzenleneceği belirtilmektedir.
tarih ve 32040 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Maden Yönetmeliği’nin “İnceleme ve denetimin yapılması” başlıklı 75’inci maddesinde, İnceleme ve denetim sırasında teknik ve mali belgeler ile bu belgelerin hazırlanmasına esas teşkil eden işletme projesinin uygulanması ile ilgili hususların, üretim yöntemi, üretim miktarı, üretilen madenin kullanım alanı, sevk fişleri, faturalar, satış belgeleri gibi Kanun ve diğer mevzuat gereği ilgili belgelerin inceleneceği belirtilmektedir.
Mevzuatta görüldüğü gibi madencilik faaliyetlerinin teknik ve mali olarak iki kısımda denetlenmesi gerekmektedir. Teknik faaliyetler; İşletme projesi ve onaylı haritalar, patlayıcı kullanımı, yeraltı ocaklarında havalandırma planları, ocak sahasında imalat haritasının üretilmesine yönelik ölçüm yapılması … gibi maden mühendisi, jeoloji mühendisi, harita mühendisi, tekniker tarafından incelenmesi uygun olan faaliyetlerdir. Mali belgeler ise üretim ve satış raporları, sevk fişleri, faturalar, satış belgeleri gibi mali konularda uzmanlaşmış personel tarafından incelenmesi uygun olan belgelerdir.
2024 yılında toplam 9.297 ruhsat sahasında denetim gerçekleştirilmiştir. Söz konusu denetimler 271 teknik personel ve 139 “mali uzman yerine” Ankara’dan yapılan geçici görevlendirmeler ile gerçekleştirilmektedir. Yapılan denetimler için ayrıca bir denetim personeli çalıştırılmamakta olup kurumun diğer işlerinde çalışmakta olan personel görevlendirme ile denetim faaliyetinde bulunmaktadır. Yani denetim için görevlendirilen personelin denetim görevi dışında görevleri de bulunmaktadır.
Teknik denetimlere ilişkin 2024 yılı denetim istatistikleri incelendiğinde, görevlendirme süreleri çoğunlukla, gidiş ve dönüş yol dahil, 3-7 gün arasında olup her bir görevlendirmede ortalama 4,5 ruhsat denetlenmiştir. En fazla görevlendirmesi bulunan 109 kişinin ortalama görevlendirme sayısı 30’dur.
Madencilik faaliyetlerinin hassasiyeti, çeşitliliği, iş yoğunluğu, karmaşıklığı, dinamikliği dikkate alındığında, görevlendirme sürelerinin yeterli olmayacağı, mevcut denetim süreleri ile etkin bir denetim yürütülmesinin mümkün olmayacağı değerlendirilmektedir.
Devlet Hakkı’nın Kanun’a uygun olarak hesaplanıp ödenmesini sağlamak amacıyla gerçekleştirilen Mali denetim kapsamında yapılması gereken işlemlerin ve söz konusu belgelerin incelenebilmesi belirli bir yeterlik gerektirmektedir. Mali denetim sevk fişleri, faturalar ve maden işletmesinin muhasebesinin incelenmesi gibi uzmanlık gerektiren işleri içermektedir. Ancak MAPEG’de mali denetimde uzmanlaşmış personel bulunmamakta olup kurumda diğer işlerde çalışan memurlardan mali uzman yerine görevlendirme yapılmak suretiyle mali denetimler yürütülmektedir.
Nitekim MAPEG tarafından gerçekleştirilen denetimler sonucunda uygulanan idari para cezalarına ilişkin çok sayıda dava ile MAPEG’in karşı karşıya olduğu görülmektedir.
Yukarıda açıklanan nedenlerle; mevcut insan kaynağı, uygulanmakta olan denetim yöntemi ve denetim süreleri ile denetim faaliyetlerinin etkin olarak yerine getirilmesinin mümkün olmadığı değerlendirilmektedir.