Mahallin En Büyük Mülki İdare Amirinden İzin Alınmaksızın Dernek ve Vakıflarla Ortak Hizmet Projeleri Gerçekleştirilmesi ve Ayni Yardımda Bulunulması (Sayıştay)

BULGU: Mahallin En Büyük Mülki İdare Amirinden İzin Alınmaksızın Dernek ve Vakıflarla Ortak Hizmet Projeleri Gerçekleştirilmesi ve Ayni Yardımda Bulunulması

2022 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir İlçe Belediyesi

Belediye tarafından ortak hizmet projesi kapsamında olmayan dernek ve vakıflar ile Protokoller imzalandığı görülmüştür. Protokollerde yer alan yükümlülükler incelendiğinde ise, herhangi bir ortak proje geliştirilmediği ve yapılan protokollerin belediye tarafından ilgili dernek ve vakıflara ayni yardım niteliğinde olduğu tespit edilmiştir.
Belediye Kanunu’nun “Diğer kuruluşlarla ilişkiler” başlıklı 75’inci maddesinin birinci fıkrasında; “Belediye, belediye meclisinin kararı üzerine yapacağı anlaşmaya uygun olarak görev ve sorumluluk alanlarına giren konularda;
c) Kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları, kamu yararına çalışan dernekler, Cumhurbaşkanınca vergi muafiyeti tanınmış vakıflar ve 7/6/2005 tarihli ve 5362 sayılı Esnaf ve Sanatkârlar Meslek Kuruluşları Kanunu kapsamına giren meslek odaları ile ortak hizmet projeleri gerçekleştirebilir. Diğer dernek ve vakıflar ile gerçekleştirilecek ortak hizmet projeleri için mahallin en büyük mülki idare amirinin izninin alınması gerekir.
d) Kendilerine ait taşınmazları, aslî görev ve hizmetlerinde kullanılmak üzere bedelli veya bedelsiz olarak mahallî idareler ile diğer kamu kurum ve kuruluşlarına devredebilir veya süresi yirmibeş yılı geçmemek üzere tahsis edebilir. Bu taşınmazlar aynı kuruluşlara kiraya da verilebilir. Bu taşınmazların, tahsis amacı dışında kullanılması hâlinde, tahsis işlemi iptal edilir. Tahsis süresi sonunda, aynı esaslara göre yeniden tahsis mümkündür.” hükümlerine yer verilmiştir.
5393 sayılı Belediye Kanunu’nun 14’üncü maddesinde, belediyenin görev ve sorumlulukları tek tek sayılmış, amatör spor kulüplerine yapılacak yardım dışında diğer derneklere, vakıflara, sivil toplum kuruluşlarına veya kişilere ücretsiz hizmet ve yardım yapılabileceğine dair bir hükme yer verilmemiştir.
5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun “Bütçelerden yardım yapılması” başlıklı 29’uncu maddesinin birinci fıkrasında; “Gerçek veya tüzel kişilere kanuni dayanağı olmadan kamu kaynağı kullandırılamaz, yardımda bulunulamaz veya menfaat sağlanamaz. Ancak, genel yönetim kapsamındaki kamu idarelerinin bütçelerinde öngörülmüş olmak kaydıyla; kamu yararı gözetilerek dernek, vakıf, birlik, kurum, kuruluş, sandık ve benzeri teşekküllere yardım yapılabilir.” hükmü yer almaktadır.
Mezkûr düzenleme önceleri belediyeleri kapsamakta iken, 12.11.2012 tarih ve 6360 sayılı Kanun’un 19’uncu maddesi ile 5393 sayılı Belediye Kanunu’nun 75’inci maddesine üçüncü fıkra eklenmiş ve belediyelerin dernek, vakıf, birlik, kurum, kuruluş, sandık ve benzeri teşekküllere yardım yapabilmesinin önü tamamen kapatılmıştır.
5253 sayılı Dernekler Kanunu’nun “Yardım ve işbirliği” başlıklı 10’uncu maddesi ise şu şekildedir: “Dernekler, tüzüklerinde gösterilen amaçları gerçekleştirmek üzere, benzer amaçlı derneklerden, siyasi partilerden, işçi ve işveren sendikalarından ve meslekî kuruluşlardan maddî yardım alabilir ve adı geçen kurumlara maddî yardımda bulunabilirler.
5072 sayılı Dernek ve Vakıfların Kamu Kurum ve Kuruluşları ile İlişkilerine Dair Kanun hükümleri saklı kalmak üzere, dernekler kamu kurum ve kuruluşları ile görev alanlarına giren konularda ortak projeler yürütebilirler. Bu projelerde kamu kurum ve kuruluşları, proje maliyetlerinin en fazla yüzde ellisi oranında aynî veya nakdî katkı sağlayabilirler…”
Yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerine göre; genel yönetim kapsamındaki kamu idarelerine, 5018 sayılı Kanun tarafından bütçelerinde ödenek bulunması ve belirtilen diğer şartları sağlamak şartıyla dernek ve vakıflara yardım yapabilme serbestisi tanınmıştır. Ancak 5393 sayılı Belediye Kanunu’nun 75’inci maddesinin yukarıda da verilen üçüncü fıkrası ile 5018 sayılı Kanun’un genel yönetim kapsamındaki kamu idarelerine sağlamış olduğu serbestinin belediyeler için uygulanmayacağı hüküm altına alınmıştır. Yani her ne kadar genel yönetim kapsamındaki kamu idareleri tarafından bütçelerinde öngörülmüş olması şartı ile dernek ve vakıflara yardım yapılabilecekse de, 5393 sayılı Kanun’un ilgili hükmü ile belediyeler bu kapsamdan çıkarılmıştır.
Diğer taraftan, 5393 sayılı Kanun ile belediyeler tarafından dernek ve vakıflara yapılacak yardım yasaklanmış olmakla birlikte, belediyelerin dernek ve vakıflar ile belirli şartlar altında ortak hizmet projesi gerçekleştirebileceği düzenlenmiştir. Buna göre ilgili dernek ya da vakfın kamu yararına çalışan derneklerden ya da vergi muafiyeti tanınmış vakıflardan olup olmadığı ile söz konusu dernek ya da vakıf kamu yararına çalışan derneklerden ya da vergi muafiyeti tanınmış vakıflardan değilse bunlar ile yapılacak ortak hizmet projesinin mülki idare amiri tarafından onaylanması gerekmektedir.
Yapılan incelemede, bir vakıf ve bir dernekle mahallin en büyük mülki idare amirinden izin alınmaksızın ortak hizmet projesi niteliğinde de olmayan protokoller imzaladığı görülmüştür. Vakıf ile yapılan protokolde Çumra Belediyesi Gençlik Merkezi taşınmazının kullanım izni ile malzeme temininin Belediye tarafından sağlanacağına ilişkin hükümlere yer verildiği tespit edilmiştir.
5393 sayılı Kanun’un 75’inci maddesinin birinci fıkrasının (c) bendine göre kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları, kamu yararına çalışan dernekler, Cumhurbaşkanınca vergi muafiyeti tanınmış vakıflar, 5362 sayılı Kanun kapsamındaki meslek odaları, dernek ve vakıflar ile ortak hizmet projeleri gerçekleştirilebilmesi mümkün ise de öncelikle ortada başlangıç ve bitiş süresi, yapılacak hizmeti, tarafların sorumlulukları net olan bir proje olması lazımdır.
Mevzuat hükümlerinden ve açıklamalardan anlaşılacağı üzere ortak hizmet projesi ile yardım birbirinden farklı kavramlardır. Ortak hizmet projesinde belediye ve dernek ya da vakıf, gerçekleştirilecek hizmette iş bölümü yapmalıdır ve belli koşullar sağlanmalıdır. Ortak hizmet projelerinin plan ve programı hazırlanmış, maliyeti hesaplanmış yani proje bütçeleştirilmiş, yetkili organları tarafından onaylanmış, bir takvime bağlanmış ve bitiş süresi de belirlenmiş olması gerekir. Yardım ise tek taraflı olup karşılıksızdır. İmza edilen protokoller incelendiğinde, herhangi bir planının olmadığı, gerçekleştirilecek eylemlerin programının hazırlanmadığı, projenin net süresine ilişkin bir kararın alınmadığı, toplam maliyetinin hesaplanmadığı yani bütçeleştirilmediği ve maliyet paylaşımının belirlenmediği görülmektedir.
Yukarıda yer alan denetim tespiti üzerine, Kurum tarafından, dernek ve vakıflarla ortak hizmet projesi dahilinde iş birliği yapılması ihtiyacı durumunda, 5393 sayılı Kanun’un 75/c maddesi hükmü doğrultusunda hareket edileceği, kamu yararına çalışan, vergi muafiyeti bulunan dernek ve vakıfların dışındaki vakıf ve derneklerle ortak hizmet projesi yapılması durumunda da gerekli iznin alınacağı ifade edilmiştir.
Sonuç olarak, dernek ve vakıflarla gerçekleştirilecek ortak hizmet projelerinde yasal düzenlemelerle öngörülen koşullara uygun hareket edilerek, belediye meclisince bu hususta karar alınması gerekmektedir.