BULGU: Mal Alımı İhalelerinde Mevzuata Uyulmaması ve Muayene ve Kabul Raporu Düzenlenmemesi
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Yatırım İzleme Koordinasyon Başkanlığı – YİKOB
Mal alımı ihalesi olarak gerçekleştirilen buzağı septisemi aşısı alımı işi ile oral kuduz aşısı alımı ihalelerinde yaklaşık maliyetin mevzuata uygun hazırlanmadığı; muayene ve kabul işlemlerinin mevzuata uygun yapılmadığı ve muayene ve kabul raporu düzenlenmediği görülmektedir.
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun “Temel İlkeler” başlıklı 5’inci maddesinde; idarelerin, bu Kanun’a göre yapılacak ihalelerde; saydamlığı, rekabeti, eşit muameleyi, güvenirliği, gizliliği, kamuoyu denetimini, ihtiyaçların uygun şartlarla ve zamanında karşılanmasını ve kaynakların verimli kullanılmasını sağlamakla sorumlu olduklarına ilişkin hüküm yer almaktadır.
Aynı Kanun’un; “Şartnameler” başlıklı 12’nci maddesinde; ihale konusu mal veya hizmet alımları ile yapım işlerinin teknik kriterlerine ihale dokümanının bir parçası olan teknik şartnamelerde yer verileceği, belirlenecek teknik kriterlerin, verimliliği ve fonksiyonelliği sağlamaya yönelik olacağı, rekabeti engelleyici hususlar içermeyeceği ve bütün istekliler için fırsat eşitliği sağlayacağı, bu şartnamelerde teknik özelliklere ve tanımlamalara yer verileceği, belli bir marka, model, patent, menşei, kaynak veya ürünün belirtilemeyeceği ve belirli bir marka veya modele yönelik özellik ve tanımlamalara yer verilmeyeceği, hüküm altına alınmıştır.
Buzağı septisemi aşısı alımı işinde, yaklaşık maliyetin belirlenmesi için mevzuata uygun fiyat araştırma yapılmamıştır. Sadece iki fiyat teklifi alınarak yaklaşık maliyet hesaplanmıştır. Esas alınan tekliflerin birinin diğerinin 2 katına yakındır: 1. Fiyat: 28.700.000 TL iken, 2. Fiyat: 18.900.000 TL’dır. Ayrıca yaklaşık maliyet hesabına esas alınan birim fiyat tekliflerine ilişkin kanıtlayıcı belge de bulunmamaktadır.
Kurum cevabıbında, “Biyolojik ürün olan septisemi aşısı sağlayıcıları yeterli olmadığı için fiyat araştırması mecburen kısıtlı kalmaktadır.” denilmektedir. Ancak bulgunun konusu, yaklaşık maliyetin belirlenmesi için mevzuata uygun fiyat araştırma yapılmaması ve piyasa rayiçlerini yansıtmayan fiyat bildirimlerinin ortalamaya dahil edilmesidir. Yaklaşık maliyetin yüksek hesaplanması, ihalelerin yüksek bedellerle sonuçlanmasına neden olabilir.
Öte yandan buzağı septisemi aşısı alımı işinde, muayene ve kabul raporu düzenlenmemiştir. Ancak Mal Alımları Muayene ve Kabul İşlemlerine Dair Yönetmelik’in “Muayene raporlarının düzenlenmesi” başlıklı 20 nci maddesinde,
“Muayene raporlarına, ihale dokümanında yazılı niteliklerle, muayenede bulunan nitelikler ayrı ayrı yazılır. Bunlar karşılaştırılır ve sonuç “niteliklerine uygundur” veya “niteliklerine uygun değildir” şeklinde kesin olarak belirtilir ve komisyon üyeleri tarafından imza edilir.” Denilmektedir.
Sonuç olarak, ihalelerde saydamlığı, rekabeti, eşit muameleyi ve kaynakların verimli kullanılmasını sağlama sorumluluğu çerçevesinde, ihalelerde Kanun’un temel ilkelerine uyulması; yaklaşık maliyetlerin mevzuata uygun hesaplanması ve muayene ve kabul işlemlerinin mevzuata uygun yapılması gerekmektedir.