Mal Alımı ve Yapım İşlerinin Kısımlara Bölünerek Doğrudan Temin İle Yapılması (Sayıştay)

BULGU: Mal Alımı ve Yapım İşlerinin Kısımlara Bölünerek Doğrudan Temin İle Yapılması

2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Belediyesi

İdare tarafından 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 5’inci maddesindeki temel ilkelere ve Kamu İhale Genel Tebliği’ne uyulmayarak bazı mal alımları ve yapım işlerinin kısımlara bölündüğü tespit edilmiştir.

4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun “Temel İlkeler” başlıklı 5’inci maddesinde, idareler tarafından ihale süreçlerinde saydamlık, rekabet, eşit muamele ve kaynakların verimli kullanımının sağlanması, eşik değerlerin altında kalmak amacıyla mal veya hizmet alımları ile yapım işlerinin kısımlara bölünmemesi ve bu Kanuna göre yapılacak ihalelerde temel ihale usullerinin açık ihale ve belli istekliler arasında ihale usulü olduğu ifade edilmiştir.

Doğrudan Temin Yöntemiyle Yapılacak Alımlara İlişkin Tebliğ’in “Parasal limitler kapsamında yapılacak alımlar ile temsil ağırlama faaliyetleri kapsamında yapılacak alımlar” başlıklı 14’üncü maddesinde; parasal limitler dâhilinde yapılacak alımlarda, piyasada yapılan fiyat araştırması sonucunda bu limitlerin aşılacağının tespit edilmesi halinde, ihtiyacın Kanunun ilgili hükümlerine göre ihale yoluyla temin edilmesi gerektiği belirtilmiştir.

Ayrıca, 4734 sayılı Kanun’un 19’uncu maddesine göre açık ihale usulü ile temin edilmesi gereken mal, hizmet ve yapım işlerinin, doğrudan temin sınırlarının altında kalacak şekilde kısımlara bölünerek 22’nci maddenin (d) bendine göre temin edilmesinin, Kanun’un temel ilkelerine aykırılık teşkil ettiği ve bu tür uygulamaların sorumluluk doğuracağı ifade edilmiştir.

Yukarıda yer verilen yasal düzenlemelerden anlaşılacağı üzere, temel ihale usulleri dışında yer alan doğrudan temin yöntemi ile ihtiyaçların karşılanması ancak kanunda belirtilen özel hallerde mümkün olabilmektedir. Kanunda bu özel hallerden biri olarak “Büyükşehir belediyesi sınırları dâhilinde bulunan idarelerin on beş milyar, diğer idarelerin beş milyar Türk Lirasını aşmayan ihtiyaçları…” şeklinde belirtilmiştir. (2024 yılında Büyükşehir Belediye sınırında olan idareler için söz konusu limit tutarı 622.756,00 TL’dir).

Yapılan incelemede, Kamu İhale Kanunu’nda belirtilen ihale usulleri uygulanması gerekirken, alımların kısımlara bölünerek doğrudan temin usulüyle gerçekleştirildiği tespit edilmiştir.

Aynı dönemde, aynı daire başkanlığı tarafından, aynı mahiyette birçok alım gerçekleştirilmiş olup, mevzuata aykırı alımlardan bazı örnekler aşağıdaki tabloda gösterilmiştir.

Tablo 12: Aynı Dönemde Kısımlara Bölünerek Doğrudan Temin Usulüyle Yapılan Bazı Alımlar

Kamu idaresi tarafından verilen cevapta özetle, ihale usullerine ilişkin mevzuat hükümlerine azami hassasiyet gösterileceği ve doğrudan temin yönteminin yalnızca istisnai durumlarda kullanılacağı ifade edilmiştir.

Süreklilik arz eden alımlarda, önceki yılların alım miktarları ve tutarları dikkate alınmadan yapılan plansız alımlar, kamu kaynaklarının etkin kullanımını zorlaştırmaktadır. Doğrudan temin yöntemi, mevzuatta öngörülen istisnai durumlar dışında kullanılmaması gereken bir yöntem olmasına rağmen, sürekli bir uygulama haline getirilmesi rekabeti azaltmakta, denetim mekanizmalarının işleyişini zayıflatmakta ve hesap verebilirliği zedelemektedir. Parasal limitlerin altında kalmak amacıyla alımların kısımlara bölünerek doğrudan temin usulüyle gerçekleştirilmesi, Kamu İhale Kanunu’nun rekabet ve eşit muamele ilkelerine aykırı olup, şeffaflığı zedelemekte ve idarenin mali yönetiminde belirsizlik yaratmaktadır.

Bu nedenle, süreklilik arz eden alımlarda önceki yılların alım verileri dikkate alınarak yılbaşında ihtiyaç planlaması yapılmalı ve tespit edilen yaklaşık maliyete göre Kanunda öngörülen ihale usulleri uygulanmalıdır. Doğrudan temin yöntemi yalnızca mevzuatta belirtilen istisnai durumlarla sınırlı tutulmalı, temel ihale usullerinin yerine geçecek sistematik bir uygulamaya dönüştürülmemelidir. Kamu alımlarının mevzuata uygun şekilde yürütülmesi, rekabet ortamının korunması ve kamu kaynaklarının verimli kullanılması sağlanmalıdır.