|
ÖZET: 2023 yılı Sayıştay Denetim Raporları, üniversite ve döner sermaye işletmeleri tarafından mal alımlarının doğrudan temin yöntemiyle gerçekleştirilmesine dair önemli bulgular sunmaktadır. 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 22/d maddesi çerçevesinde, ihtiyaçların parçalara bölünerek temin edilmesi, ihale usullerinin belirlediği kurallara aykırı bir uygulama olarak değerlendirilmektedir. Doğrudan temin, ilan yapılmadan ve ihale komisyonu oluşturmadan piyasa fiyat araştırmasıyla malzeme teminini mümkün kılarken, bu yöntemin kullanımı belirli parasal limitler dâhilinde istisnai bir durum olarak kabul edilmektedir.
Ancak, yapılan alımların sık sık parçalara bölünmesi ve bu şekilde doğrudan temin edilmesi, kamu ihale mevzuatının temel ilkelerine ters düşmektedir. Özellikle, eşik değerlerin altında kalmak amacıyla mal veya hizmet alımlarının kısımlara bölünemeyeceği hükmü, bu tür uygulamaların geçerliliğini sorgulamaktadır. Sayıştay, bu durumun kamu kaynaklarının etkin kullanımı ve rekabet ilkeleri açısından sorun teşkil ettiğini vurgulamaktadır. Kamu idaresi, bu konudaki işlemlerin mevzuata uygun şekilde yürütüldüğünü savunsa da, Sayıştay raporunda belirtilen hususların dikkate alınarak tüm birimlerin bilgilendirilmesi gerektiği ifade edilmiştir. Dolayısıyla, döner sermaye işletmeleri tarafından gerçekleştirilen alımların, 4734 sayılı Kanun’un belirlediği usul ve esaslara uygun biçimde, ihale yoluyla gerçekleştirilmesi önem arz etmektedir. |
BULGU: Mal Alımına Yönelik İhtiyaçların Kısımlara Bölünmek Suretiyle Doğrudan Temin Yoluyla Karşılanması
2023 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Üniversite ve Üniversite Döner Sermayesi
Döner Sermaye İşletmesi tarafından mal alımlarının ihale yerine parçalara bölünerek 4734 sayılı Kanun’un “Doğrudan temin” başlıklı 22/d maddesi kapsamında doğrudan temin yöntemi ile gerçekleştirildiği görülmüştür.
Doğrudan temin; ihtiyaçların, 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun “Uygulanacak ihale usulleri” başlıklı “18’inci maddesinde sayılan (açık ihale usulü, belli istekliler arasında ihale usulü ve pazarlık ihale usulü) ihale usulleri için tespit edilen kurallara uyulmaksızın; ilan yapılmadan, teminat alınmadan, ihale komisyonu kurma ve anılan Kanun’un 10’uncu maddesinde sayılan yeterlilik kriterlerini arama zorunluluğu bulunmaksızın, ihale yetkilisince görevlendirilecek kişi veya kişiler tarafından piyasa fiyat araştırması yapılarak temin edilmesidir.
Yukarıda da açıkça ifade edildiği üzere doğrudan temin bir ihale usulü değildir. Doğrudan temin ile 4734 sayılı Kanun’un 22’nci maddesinde belirtilen nitelikteki ihtiyaçların karşılanmasında idarelere kolaylık sağlanması amaçlanmıştır. Bu nedenle bazı alımların belirlenen parasal limitler dâhilinde bu maddeye göre yapılması istisnai bir durumdur. 4734 sayılı Kanun’un 22’nci maddesi 1’inci fıkrasının (d) bendinde belirtilen ve Kamu İhale Kurumu tarafından güncellenen tutarı aşmayan mal ve hizmet alımları ile yapım işlerinin idarelerce temin edilmesi mümkün bulunmaktadır. Bu bentte belirlenen parasal limitlere bağlı olarak yapılacak ihtiyaç teminlerinde, piyasada yapılan fiyat araştırması sonucunda öngörülen parasal limitin aşılacağının tespit edilmesi halinde, ihtiyacın Kanun’un ilgili hükümlerine göre ihale yoluyla temin edilmesi gerekmektedir.
Öte yandan anılan Kanun’un 5’inci maddesinin üçüncü fıkrasında, eşik değerlerin altında kalmak amacıyla mal veya hizmet alımları ile yapım işlerinin kısımlara bölünemeyeceği hüküm altına alınmıştır.
Dolayısıyla 4734 sayılı Kanun’un 19’uncu maddesine göre açık ihale usulü ile temini gereken ihtiyacın, Kanun’un 22’nci maddesi 1’inci fıkrası (d) bendi için öngörülen parasal sınırların altında kalacak şekilde, adet bazında veya aynı ihale konusu içinde yer alabilecek nitelikteki işlerin kalemlere veya gruplara bölünmek suretiyle doğrudan temini, Kanun’un temel ilkelerine aykırılık teşkil etmektedir.
Yapılan alımlar incelendiğinde;
– Alıma konu … malın parçalara bölünerek 12.07.2023 tarihinde 2 ayrı yevmiye ile …Medikal firmasından, 17.07.2023 tarihinde 2 ayrı yevmiye ile … Medikal firmasından,
– Alıma konu … malların parçalara bölünerek 17.07.2023 tarihlerinde 2 ayrı yevmiye ile
… Medikal firmasından firmadan temin edildiği,
– Alıma konu … malların parçalara bölünerek 12.12.2023, 14.12.2023 ve 14.12.2023 tarihlerinde 3 ayrı yevmiye ile … Medikal firmasından firmadan temin edildiği,
İlgili malların yıl içerisinde sık sık alım konusu yapıldığı anlaşılmış, çok sayıda benzer örneklerle karşılaşılmıştır.
Kamu idaresi cevabında, işlemlerin mevzuata uygun şekilde yürütülmeye çalışıldığı ve Sayıştay raporuna tekrar bu konuların dâhil olmaması için gerekli özen ve dikkatin gösterilerek tüm birimlerin sağlıklı bir iş programı yapmaları için resmi yazı ile bilgilendirileceği belirtilmiştir.
İdare tarafından yapılan alımların, 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nda öngörülen kısımlara bölünememe, rekabet, kaynakların verimli kullanılması ve diğer ilkeler çerçevesinde yine aynı Kanun’da düzenlenen usul ve esaslara göre temel ihale usulleri ile gerçekleştirilmesi gerekmektedir. İhale ile temin edilmesi gereken ihtiyaçların parasal sınırın altında kalacak şekilde parçalara bölmek suretiyle karşılanması Kanun’un temel ilkelerine açıkça aykırılık teşkil etmektedir.
Döner Sermaye İşletmesi tarafından mal alımlarının ihale yerine parçalara bölünerek 4734 sayılı Kanun’un 22/d maddesi kapsamında doğrudan temin yöntemi ile gerçekleştirilmesi yukarıda açıklanan mevzuat hükümlerine aykırılık oluşturmaktadır.