|
ÖZET: 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları, bazı mal alımlarının açık ihale usulü yerine pazarlık usulü ile gerçekleştirildiğini ortaya koymuştur. 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 5. maddesi, idarelerin ihalelerde saydamlık, rekabet ve eşit muamele sağlama yükümlülüğünü vurgulamaktadır. Bu kanuna göre, açık ihale ve belli istekliler arasında ihale usulleri temel yöntemlerdir ve diğer usullerin yalnızca özel durumlarda kullanılması gerekmektedir. Ayrıca, 21. madde, belirli hallerde pazarlık usulü ile ihale yapılabileceğini belirtmektedir.
Yapılan incelemelerde, Elazığ Belediyesi tarafından gerçekleştirilen kıyafet alım ihalesinin, açık ihale usulü veya belli istekliler arasında ihale usulü yerine, pazarlık usulü ile yapıldığı tespit edilmiştir. Ancak, personel kıyafet alımları, ani ve beklenmeyen durumlar gerektirmeyen, önceden planlanabilir alımlardır. Bu nedenle, bu tür uygulamalar 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’na aykırılık teşkil etmektedir. Kamu idaresi, 2023 yılı öncesindeki mal alımlarının açık ihale usulü ile yapıldığını ve 2024 yılında pazarlık usulünün tercih edilmesinin nedenlerini açıklamıştır. Gelecekteki mal alım ihalelerinin, öneriler doğrultusunda açık ihale usulü ile yapılacağı ifade edilmiştir. İdarelerin, yalnızca acil durumlar söz konusu olduğunda pazarlık usulüne başvurması gerektiği değerlendirilmektedir. |
BULGU: Mal Alımının Açık İhale Usulü Yerine Pazarlıkla Alınması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Belediye Şirketi
Şirket tarafından ihale edilen bazı mal alımlarının açık ihale usulü yerine pazarlık usulü ile gerçekleştirildiği görülmüştür.
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 5’inci maddesinde idarelerin, bu Kanuna göre yapılacak ihalelerde; saydamlığı, rekabeti, eşit muameleyi, güvenirliği, kaynakların verimli kullanılmasını sağlamakla sorumlu oldukları, bu Kanuna göre yapılacak ihalelerde açık ihale usulü ve belli istekliler arasında ihale usulünün temel usuller olduğu, diğer ihale usullerinin yalnızca Kanunda belirtilen özel hallerde kullanılabileceği; 20’nci maddesinde ise belli istekliler arasında ihale usulünün, yapılacak ön yeterlik değerlendirmesi sonucunda idarece davet edilen isteklilerin teklif verebildiği usul olduğu, yapım işleri, hizmet ve mal alım ihalelerinden işin özelliğinin uzmanlık ve/veya ileri teknoloji gerektirmesi nedeniyle açık ihale usulünün uygulanamadığı işlerin ihalesi ile yaklaşık maliyeti eşik değerin yarısını aşan yapım işi ihalelerinin bu usule göre yaptırılabileceği belirtilmiştir.
Aynı Kanun’un ‘Pazarlık Usulü’ başlıklı 21’inci maddesinde ise;
“Aşağıda belirtilen hallerde pazarlık usulü ile ihale yapılabilir:
(■■■)
b) Doğal afetler, salgın hastalıklar, can veya mal kaybı tehlikesi gibi ani ve beklenmeyen veya yapım tekniği açısından özellik arz eden veya yapı veya can ve mal güvenliğinin sağlanması açısından ivedilikle yapılması gerekliliği idarece belirlenen hallerde veyahut idare tarafından önceden öngörülemeyen olayların ortaya çıkması üzerine ihalenin ivedi olarak yapılmasının zorunlu olması.” hükmü bulunmaktadır.
Açıklanan mevzuat hükümlerine göre ihalelerde rekabeti, saydamlığı, eşit muameleyi ve kamuoyu denetimini sağlamak idarelerin temel görevidir. Bu nedenle mal, hizmet alımı ve yapım işlerine ait ihalelerde temel usul açık ihale usulü olup, yalnızca işin özelliği uzmanlık ve/veya ileri teknoloji gerektirmesi nedeniyle açık ihale usulünün uygulanamayacak alımların/işlerin ihalesi ile yaklaşık maliyeti eşik değerin yarısını aşan yapım işi ihalelerininbelli istekliler arasında ihale usulü ile yaptırılması mümkündür. Kanunda yer alan pazarlık ve doğrudan temin usullerinin ise belli şartlar altında ve istisnai hallerde kullanılması gerekmektedir.
Yapılan incelemede 2024/617376 ihale kayıt numaralı Elazığ Belediyesi ve Bağlı İşyerlerinde Kullanmak Üzere Yazlık ve Kışlık Kıyafet Alımı ihalesinin açık ihale usulü veya yapılacak ön yeterlik değerlendirmesi sonucunda idarece davet edilen isteklilerin teklif verebildiği belli istekliler arasında ihale usulü yerine aynı Kanun’un 21’inci maddesinin (b) fıkrasına göre pazarlık usulüyle alındığı görülmüştür.
Ancak açıklanan Kanunun 21’inci maddesinin (b) fıkrasında doğal afetler, salgın hastalıklar, can veya mal kaybı tehlikesi gibi ani ve beklenmeyen veya yapım tekniği açısından özellik arz eden veya yapı veya can ve mal güvenliğinin sağlanması açısından ivedilikle yapılması gerekliliği idarece belirlenen hallerde veyahut idare tarafından önceden öngörülemeyen olayların ortaya çıkması üzerine ihalenin ivedi olarak yapılmasının zorunlu olması halinde pazarlık usulüyle mal alımı yapılabilecektir. Personelin kıyafet alımı ani ve beklenmeyen veya yapım tekniği açısından özellik arz eden veya yapı veya can ve mal güvenliğinin sağlanması açısından ivedilikle yapılması gereken alımlar değildir. Tam tersine bu tip alımlar belli sürelerde devamlı alınan rutin işlemlerden olup, önceden öngörülebilen, planlama yapılması mümkün olan alımlardır. Dolayısıyla bu şekildeki uygulamalar, 4734 Sayılı Kamu İhale Kanunu’nun açıklanan hükümlerine aykırılık teşkil etmektedir.
Kamu İdaresinin cevabında 2023 yılından önceki mal alım ihalelerinin 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 19. Maddesi gereği açık ihale usulü ile yapıldığı, 2024 yılında planlamanın gecikmesi ayrıca alım miktarının pazarlık limitini aşmaması nedenlerinden ötürü pazarlık usulünün tercih edildiği, bundan sonra yapılacak olan mal alım ihalelerinin öneriler doğrultusunda 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu 19. Maddesi gereği açık ihale usulüne göre yapılacağı ifade edilmiştir.
İdarenin mal, hizmet yapım işleriyle ilgili alımların öncelikle açık ihale usulüyle yapılması; doğal afetler, salgın hastalıklar, can veya mal kaybı tehlikesi gibi ani ve beklenmeyen hallerin gerçekleşmesi veya yapım tekniği açısından özellik arz eden veya yapı veya can ve mal güvenliğinin sağlanması açısından ivedilikle yapılması gerekliliği idarece belirlenen hallerde veyahut idare tarafından önceden öngörülemeyen olayların ortaya çıkması üzerine ihalenin ivedi olarak yapılmasının gerçekten zorunlu olması halinde 21’inci maddesinin (b) fıkrasında düzenlenen pazarlık usulüyle ihale yapılması gerektiği değerlendirilmektedir.