|
ÖZET: 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları, Ayhan Şahenk Tarımsal Uygulama ve Araştırma Merkezi’nin yem alımlarının, 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’na uygun olarak ihale yöntemleriyle değil, doğrudan temin yöntemiyle gerçekleştirildiğini ortaya koymuştur. Bu alımlar, açık ihale ve belli istekliler arasında ihale usulleri yerine, parçalar halinde ve bazı durumlarda limit aşımı yapılarak gerçekleştirilmiştir. Kamu İhale Kanunu’nun 5’inci maddesi, idarelerin şeffaflık, rekabet ve kamu denetimi gibi temel ilkeleri gözetmekle yükümlü olduğunu belirtmektedir.
Yem alımlarına ilişkin yapılan incelemelerde, benzer nitelikteki malların aynı yükleniciden doğrudan teminle parçalara bölünerek satın alındığı tespit edilmiştir. Kamu İdaresi, bu süreçte ihtiyaçların ihale yoluyla karşılanacağını ifade etmiştir. Ancak, 2024 yılı itibarıyla büyükşehir belediyesi dışındaki şehirlerde geçerli olan doğrudan temin limiti 207.453 TL iken, bazı alımlarda bu limitin aşıldığı görülmüştür. Bu durum, yasal gereklilikler açısından ihale yapılmasını zorunlu hale getirmektedir. Sonuç olarak, Kamu İhale Kanunu’nda belirtilen ihale usullerine uygun hareket edilmesi gerektiği, sürekli mal alımlarının doğrudan temin yöntemiyle gerçekleştirilmesinin mümkün olmadığı anlaşılmaktadır. Bu nedenle, yem alımlarının uygun şartlarla ve yasal çerçevede gerçekleştirilmesi önem arz etmektedir. |
BULGU: Mal Alımlarının 4734 Sayılı Kanun’da Öngörülen İhale Usulleri Yerine Parçalara Bölünmek Suretiyle ve Limit Aşımı Yapılarak Doğrudan Temin Yöntemiyle Gerçekleştirilmesi
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Üniversite
Döner Sermaye İşletmesi Ayhan Şahenk Tarımsal Uygulama ve Araştırma Merkezi tarafından yapılan yem alımlarının, 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nda öngörülen temel ihale usulleri olan açık ihale usulü ve belli istekliler arasında ihale usulü ile ihale edilmesi gerekirken kısımlara bölmek suretiyle ve bazı alımlarda da limit aşımı yapılarak doğrudan teminle gerçekleştirildiği görülmüştür.
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun “Temel ilkeler” başlıklı 5’inci maddesinde; “İdareler, bu Kanuna göre yapılacak ihalelerde; saydamlığı, rekabeti, eşit muameleyi, güvenirliği, gizliliği, kamuoyu denetimini, ihtiyaçların uygun şartlarla ve zamanında karşılanmasını ve kaynakların verimli kullanılmasını sağlamakla sorumludur. Aralarında kabul edilebilir doğal bir bağlantı olmadığı sürece mal alımı, hizmet alımı ve yapım işleri bir arada ihale edilemez.
Eşik değerlerin altında kalmak amacıyla mal veya hizmet alımları ile yapım işleri kısımlara bölünemez …” denilmekte, aynı Kanun’un doğrudan temin başlıklı 22’nci maddesinin d fıkrasında büyükşehir belediyesi sınırları dahilinde bulunan idarelerin 622.756 TL’sini, diğer idarelerin 207.453 TL’sini aşmayan ihtiyaçları ilân yapılmaksızın ve teminat alınmaksızın doğrudan temini usulü ile karşılanabileceği belirtilmektedir.
Tablo 4: Kısımlara Bölünerek Yapılan Mal Alımları (Örnek Liste)
| FİRMA ADI | ALIM TARİHİ | KDV HARİÇ TUTAR |
AÇIKLAMA |
| A FİRMASI | 16.05.2024 | 187.376,00 | Hayvan Yemi Alımı |
| A FİRMASI | 26.06.2024 | 167.200,00 | Hayvan Yemi Alımı |
| A FİRMASI | 02.09.2024 | 180.000,00 | Hayvan Yemi Alımı |
| A FİRMASI | 26.09.2024 | 157.730,00 | Hayvan Yemi Alımı |
| A FİRMASI | 26.09.2024 | 194.800,00 | Hayvan Yemi Alımı |
| A FİRMASI | 22.11.2024 | 244.100,00 | Hayvan Yemi Alımı |
| A FİRMASI | 22.11.2024 | 216.000,00 | Hayvan Yemi Alımı |
| A FİRMASI | 18.12.2024 | 197.500,00 | Hayvan Yemi Alımı |
| B FİRMASI | 04.11.2024 | 107.095,59 | Hayvan Yemi Alımı |
| B FİRMASI | 07.11.2024 | 291.376,60 | Hayvan Yemi Alımı |
| B FİRMASI | 28.11.2024 | 202.707,60 | Hayvan Yemi Alımı |
| B FİRMASI | 16.12.2024 | 140.374,36 | Hayvan Yemi Alımı |
| B FİRMASI | 16.12.2024 | 146.488,87 | Hayvan Yemi Alımı |
| C FİRMASI | 17.10.2024 | 241.935,87 | Hayvan Yemi Alımı |
Kamu İdaresi verdiği cevapta bundan sonraki süreçte ihtiyaçların ihale yolu ile sağlanacağını belirtilmiştir.
Sonuç olarak;
a. Yem alımlarına ilişkin örnekleme oluşturulan yukarıdaki tablodan da anlaşılacağı üzere niteliği itibari ile aynı mahiyetteki malların aynı yükleniciden, doğrudan teminle parçalara bölünmek suretiyle satın alındığı görülmektedir. Kamu İdaresi tarafından yapılan işlerin, 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nda öngörülen “Temel İlkeler” çerçevesinde yine aynı Kanun’da düzenlenen usul ve esaslara göre, yem çeşitlerine göre gruplandırmak ve kısmi teklife açmak suretiyle, ihale edilmesi gerekir. Buna göre Kanun’da belirtilen temel ihale usulleri ile yapılması gereken süreklilik gösteren mal alımlarının, kısımlara bölmek suretiyle doğrudan temin yöntemi ile satın alınması mümkün değildir.
b. Büyükşehir belediyesi dışındaki şehirlerde 2024 yılında geçerli olan doğrudan temin limitin KDV hariç 207.453,00 TL olduğu halde yukarıdaki tablodan da anlaşılacağıüzere dört satın alımda bu limitin aşıldığı tespit edilmiştir. Belirtilen doğrudan temin limiti, yasal sınır olduğundan aşılması durumunda zorunlu olarak ihaleye çıkılması gerekir.