|
ÖZET: 2024 yılı Sayıştay denetim raporlarında, bir ilçe belediyesinin TÜPRAŞ’tan bitüm (asfalt) alımlarında mal teslimatından önce tedarikçiye kredi/avans açarak ön ödeme yaptığı tespit edilmiştir. 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun 35. maddesi, harcama yetkilisinin uygun görmesi durumunda, belirli şartlar altında ön ödeme yapılabileceğini belirtmektedir. Ancak, bu ödemelerin hangi durumlarda ve nasıl gerçekleştirileceği, ilgili yönetmeliklerle düzenlenmiştir.
Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’nin 123. maddesi, ön ödemelerle ilgili hüküm bulunmayan durumlarda 5018 sayılı Kanun’un hükümlerinin uygulanacağını ifade etmektedir. Ayrıca, 21.01.2006 tarihli Ön Ödeme Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik, mal ve hizmet alımlarında ön ödemelerin belirli kamu idarelerine yapılabileceğini ve bu ödemelerin doğrudan ilgili idarenin banka hesabına aktarılabileceğini belirtmektedir. Ancak, TÜPRAŞ bu listede yer almamaktadır. Yapılan incelemeler sonucunda, TÜPRAŞ’tan cari yılda 22 sevkiyatla toplam 12.968.461,8 TL tutarında bitüm teslim alındığı belirlenmiştir. Kamu idaresi, bu uygulamanın mevzuata aykırı olduğunu kabul etmiş ve ön ödemelerin yalnızca belirtilen kuruluşlara yapılabileceğini vurgulamıştır. Sonuç olarak, mal teslimatından önce kredi açılarak yapılan ödemelerin, ilgili mevzuat çerçevesinde geçerli olmadığı anlaşılmaktadır. |
BULGU: Mal Teslim Alınmadan Tedarikçi Firmaya Kredi/Avans Açılarak Ön Ödeme Yapılması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Olmayan İl Kapsamında Yer Alan İlçe Belediyesi
Belediyenin TÜPRAŞ’tan yapmış olduğu bitüm (asfalt) alımlarında teslimat yapılmadan ilgili firmaya kredi/avans açılmak suretiyle ön ödeme yapıldığı görülmüştür.
5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanun’unun 35’inci maddesinin birinci fıkrasında; “Harcama yetkilisinin uygun görmesi ve karşılığı ödeneğin saklı tutulması kaydıyla, ilgili kanunlarda öngörülen haller ile gerçekleştirme işlemlerinin tamamlanması beklenilemeyecek ivedi veya zorunlu giderler için avans vermek veya kredi açmak suretiyle ön ödeme yapılabilir. Verilecek avansın üst sınırları merkezî yönetim bütçe kanununda gösterilir.” denilmiş ve maddenin devamında merkezi yönetim kapsamındaki kamu idareleri için ön ödemeye ilişkin usul ve esasların Cumhurbaşkanı tarafından çıkarılacak yönetmelik ile belirleneceği, diğer kamu idareleri için ön ödemeye ilişkin usul ve esasların ilgili mevzuatlarında düzenleneceği belirtilmiştir.
27.05.2016 tarih ve Mükerrer 29724 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’nin “Ön ödemeler” başlıklı 123’üncü maddesinin üçüncü fıkrasındaki “Ön ödemeler ile ilgili olarak bu yönetmelikte hüküm bulunmayan hallerde 5018 sayılı Kanun’un 35’inci maddesinde belirtilen yönetmelik hükümleri uygulanır.” ifadesinden, merkezi yönetim kapsamındaki kamu idareleri için çıkarılan ön ödeme usul ve esasları hakkında yönetmelik hükümlerinin belediyeler için de uygulanacağı anlaşılmaktadır.
21.01.2006 tarih ve 26056 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Ön Ödeme Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik’in “Açılan kredilerin ilgililere ödenmesi” başlıklı 8’inci maddesinde; “İhale mevzuatı çerçevesinde mal ve hizmet alımı gerçekleştirilecek kamu idarelerinden Bakanlıkça belirlenenlere yapılacak ön ödemelerde kredi tutarı, doğrudan ilgili kamu idaresinin banka hesabına aktarılabilir.” hükmüne yer verilmiştir. 25.02.2017 tarih ve 29990 sayılı Resmi Gazete’de de Muhasebat Genel Müdürlüğü Genel Tebliği (Sıra No:55) (Ön Ödeme Usul ve Esasları) yayımlanmıştır. Söz konusu Tebliğ’in “Ön ödeme uygulaması” başlıklı 5’inci maddesinin altıncı fıkrasında mal ve hizmet alımı gerçekleştirilecek kamu idarelerinden EK-2’de yer alan kuruluşlara yapılacak ön ödemelerde kredi tutarının doğrudan ilgili kuruluşun banka hesabına aktarılacağı belirtilmiş ve tebliğin EK-2 sayılı listesinde kurumlar sayılmış olup bunlar arasında TÜPRAŞ bulunmamaktadır. Listede yer alan kuruluşlar kamuya ait kuruluşlar olup, bunlardan özelleştirilmeleri tamamlananların bu listeden çıkarılmış sayılacağı ifade edilmiştir.
Yapılan incelemelerde; TÜPRAŞ’tan ön ödeme yöntemiyle cari yılda 22 farklı sevkiyatta 12.968.461,8 TL tutarlı 886,52 ton bitüm teslim alındığı tespit edilmiştir.
Kamu idaresi cevabında, bulgu konusu hususa katıldığını ve söz konusu Tebliğ’in “Ön ödeme uygulaması” başlıklı 5’inci maddesinin altıncı fıkrasında mal ve hizmet alımı gerçekleştirilecek kamu idarelerinden EK-2’de yer alan kuruluşlara yapılacak ön ödemelerde kredi tutarının doğrudan ilgili kuruluşun banka hesabına aktarılacağını ve tebliğin EK-2 sayılı listesinde sayılan kurumlar dışından hiçbir kuruma ön ödeme yapılmayacağını belirtmiştir.
Sonuç olarak, yukarda verilen mevzuat hükümleri gereği mal ve hizmet teslim alınmadan kredi açılarak ön ödemede bulunması, kamu kuruluşlarından yapılacak alımlara özgü bir uygulamadır. TÜPRAŞ, Tebliğ’e ekli Ek-2’deki listede yer almamaktadır. Dolayısıyla bitüm bedellerinin, teslimat yapılmadan kredi açılmak suretiyle TÜPRAŞ hesabına ödenmemesi gerekmektedir.