Mal ve Hizmet Alımları ile Yapım İşlerinde Hatalı Uygulamalar Bulunması (Sayıştay)

BULGU: Mal ve Hizmet Alımları ile Yapım İşlerinde Hatalı Uygulamalar Bulunması

2021 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – İl Belediyesi

A) Yapım İşi Kapsamında Verilen İş Artışının Uygun Olmaması
İhale edilen Güneş Enerjisi Santrali Yapım İşi’ne ait ihale dosyası ile hakedişlerin incelenmesinden, yapım işi kapsamında verilen iş artışının 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu’na uygun olmadığı anlaşılmıştır.
4735 sayılı Kanun’un “Sözleşme kapsamında yaptırılabilecek ilave işler, iş eksilişi ve işin tasfiyesi” başlıklı 24’üncü maddesinde;
“Mal ve hizmet alımlarıyla yapım sözleşmelerinde, öngörülemeyen durumlar nedeniyle bir iş artışının zorunlu olması halinde, artışa konu olan iş;
a) Sözleşmeye esas proje içinde kalması,
b) İdareyi külfete sokmaksızın asıl işten ayrılmasının teknik veya ekonomik olarak mümkün olmaması,
Şartlarıyla, anahtar teslimi götürü bedel ihale edilen yapım işlerinde sözleşme bedelinin % 10’una, birim fiyat teklif alınmak suretiyle ihale edilen mal ve hizmet alımlarıyla yapım işleri sözleşmelerinde ise %20’sine kadar oran dahilinde, süre hariç sözleşme ve ihale dokümanındaki hükümler çerçevesinde aynı yükleniciye yaptırılabilir.”
düzenlemelerine yer verilmiş olup, sözleşme kapsamında bir iş artışı yapılabilmesi için, öngörülemeyen bir durum olması ve bu durumun zorunluluk arz etmesi gerekmektedir.
İhale edilen söz konusu yapım işinin sözleşmeye göre bitirilmesi gereken tarih 28.06.2021 olarak belirlenmiş olup, işin devamı sırasında yapılan iş artışları ile süre uzatımı kararı verildiği görülmüştür. Bununla birlikte iş artışı kapsamında yapılan imalat kalemlerinin 4735 sayılı Kanun’un 24’üncü maddesinde belirtildiği üzere öngörülemeyen ve zaruri bir durumdan kaynaklanmadığı görülmüştür. (Banyo mahallerinin duvarlarına seramik karo imalatı yapılması gibi.)
Belediye tarafından gerçekleştirilen yapım işlerinde iş artışlarının ve verilen süre uzatımlarının 4735 sayılı Kanun’a uygun olması sağlanmalı, sözleşmelerin uygulanmasında dürüstlük kurallarına riayet edilerek işin zamanında teslim edilmemesi durumunda sözleşmede belirlenen müeyyideler uygulanmalıdır.
B) Sözleşmede Belirtilen İş Bitim Süresinin Belirsizlik İçermesi
Belediyenin ihale etmiş olduğu mal alım ihalesinde, yüklenici ile imzalanan sözleşmede iş bitim süresine ilişkin birbiriyle çelişen düzenlemelere yer verildiği görülmüştür.
Belediyenin gerçekleştirmiş olduğu 2021/68827 İKN nolu, “Su ve Kanal Malzeme Alımı” işine ait ihalenin incelenmesinden, kısmi teklif alınan malzeme kalemleriyle ilgili olarak yüklenicilerle yapılan sözleşmelerde, malzemelerin teslimine ilişkin çelişkili düzenlemelere yer verildiği anlaşılmıştır. Kısmi teklif veren yüklenicilerle ayrı ayrı yapılan sözleşmelerin “Sözleşmenin süresi” başlıklı 9’uncu maddesinde sözleşme süresinin, işe başlama tarihinden itibaren 150 takvim günü olduğu, “Malın/İşin teslim alma şekil ve şartları ile teslim programı” başlıklı 10’uncu maddesinde işe başlama tarihinin sözleşmenin imzalanmasını müteakiben 3 gün içerisinde başlayacağı, işe başlama tarihinden 45 gün içerisinde de teslimatın gerçekleştirileceği düzenlemelerine yer verilmiştir.
Yüklenicilerle yapılan sözleşmelerin 9’uncu ve 10’uncu maddelerinde, iş bitim sürelerine ilişkin yapılan düzenlemelerin kendi içerisinde tutarlı olmadığı görülmektedir. Ayrıca, sözleşmelerin 9’uncu maddesinden belirtilen 150 günlük sürenin de mal teslimini ihtiva eden bir sözleşme için orantılı olmadığı da görülecektir.
Kamu idaresi cevabında; 2021/68827 İKN Nolu ‘’Su ve Kanal Malzeme Alımı” ihalesinin 11 kısım olarak gerçekleştirildiği, 6 adet firma ile değişik tarihlerde 6 adet sözleşme imzalandığı, sözleşmelerin imzalandıktan sonra ihale sonuç formlarının Ekap üzerinden Kamu İhale Platformuna da gönderildiği, sözleşme tarihleri, işe başlama ve iş bitirme tarihlerinin de ayrı ayrı bildirildiği, farklı tarihlerde sözleşme imzalanması ve sözleşme imzalanmasının akabinde firmaların 3 gün içerinde kendi tercihleri ile işe başlama seçeneklerinden dolayı iş bitim tarihlerinin değişkenlik gösterdiği, işin süresinin toplamda 45+3=48 günlük bir süreyi kapsadığından gecikmeler veya herhangi bir aksama veya iş artışı düşünülerek sürenin kısa tutulmasının ileride idareyi bağlayıcı, uzun tutulmasının da firma için bekleme zorunluluğu gerektireceğinden sözleşme süresinin 150 takvim günü olarak belirlendiği ifade edilmiştir.
Söz konusu malzeme alım işinin incelenmesinden, sözleşmelerin imza edilme tarihlerinin aynı olduğu görülmüş olup, aynı tarihli sözleşmelerin uygulanmasından da mücbir sebep olmadıkça iş bitim sürelerinde kayda değer bir farklılık olmayacağını değerlendirmek mümkündür. Diğer taraftan, idarenin açıkça 48 gün olarak öngördüğünü belirttiği iş süresi ile çelişecek şekilde sözleşmede 150 günlük başka bir süre koşulu koyduğu görülmektedir. İdare tarafından yapılacak sözleşmelerde olması gereken, işin gereklerine uygun olarak yükleniciyi zor duruma sokmayacak ama işin bitirilmesi konusunda idareyi de sürüncemede bırakmayacak makul bir süre belirlemek, süresi içerisinde bitirilmeyen işler için de sözleşmede öngörülen cezai müeyyidelerin uygulanmasını sağlamaktır. Sözleşmeye ihtiyaten, 150 günlük başka bir süre şartı konulmasının idare menfaatlerini zedeleyebileceği değerlendirilmiştir.
Belediye tarafından gerçekleştirilecek mal ve hizmet alımı ile yapım işlerine ilişkin yapılan sözleşmelerde iş bitim sürelerinin tereddüte mahal vermeyecek şekilde belirlenmesi; işin tesliminin geciktirilmesi durumunda da sözleşmede belirtilen cezai müeyyidelerin uygulanması gerekir. Cezai müeyyidelerin uygulanabilmesi içinde iş bitim sürelerinin açık ve net olarak belirlenmesi gerekmektedir.