Mal ve Hizmet Alımlarının İhale Yapılmaksızın Doğrudan Temin Yöntemi ile Karşılanması (Sayıştay)

BULGU: Mal ve Hizmet Alımlarının İhale Yapılmaksızın Doğrudan Temin Yöntemi ile Karşılanması

2023 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Üniversite ve Üniversite Döner Sermayesi

Diş Hekimliği Fakültesi Döner Sermaye İşletmesinde 2023 yılı içinde gerçekleştirilen mal ve hizmet alımı giderlerinin %86,34’ünün 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nda öngörülen temel ihale usulleri yerine doğrudan teminle gerçekleştirildiği tespit edilmiştir.
5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun “Hesap verme sorumluluğu” başlıklı 8’inci maddesinde; her türlü kamu kaynağının elde edilmesi ve kullanılmasında görevli ve yetkili olanların, kaynakların etkili, ekonomik, verimli ve hukuka uygun olarak elde edilmesinden, kullanılmasından, muhasebeleştirilmesinden, raporlanmasından ve kötüye kullanılmaması için gerekli önlemlerin alınmasından sorumlu olduğu belirtilmiştir.
Anılan Kanun’un “Harcama talimatı ve sorumluluk” başlıklı 32’nci maddesinde ise; harcama yetkilileri, harcama talimatlarının bütçe ilke ve esaslarına, kanun, tüzük ve yönetmelikler ile diğer mevzuata uygun olmasından, ödeneklerin etkili, ekonomik ve verimli kullanılmasından sorumlu olduğu ifade edilmiştir.
4734 sayılı Kanunu’nun;
“Temel İlkeler” başlıklı 5’inci maddesinde; “idarelerin bu Kanun’a göre yapılacak ihalelerde; saydamlığı, rekabeti, eşit muameleyi, güvenirliği, gizliliği, kamuoyu denetimini, ihtiyaçların uygun şartlarla ve zamanında karşılanmasını ve kaynakların verimli kullanılmasını” sağlamakla sorumlu olduğu,
“Uygulanacak ihale usulleri” başlıklı 18’inci maddesinde idarelerce mal veya hizmet alımları ile yapım işlerinin ihalelerinde açık ihale, belli istekliler arasında ihale veya pazarlık usullerinden birinin uygulanacağı,
“Doğrudan temin” başlıklı 22’nci maddesinde de ancak belirtilen hallerde ihtiyaçların ilân yapılmaksızın ve teminat alınmaksızın doğrudan temini usulü ile karşılanabileceği,
“İdarelerce uyulması gereken diğer kurallar” başlıklı 62’nci maddesinin (ı) bendinde “Bu Kanunun 21 ve 22 nci maddelerindeki parasal limitler dahilinde yapılacak harcamaların yıllık toplamı, idarelerin bütçelerine bu amaçla konulacak ödeneklerin %10’unu Kamu İhale Kurulunun uygun görüşü olmadıkça aşamaz.”
hükümleri yer almaktadır.
Öte yandan 4734 sayılı Kanun’un “Görevlilerin Ceza Sorumluluğu” başlıklı 60’ıncı maddesinde cezai sorumluluklar düzenlenmiş, maddenin son paragrafında da Kanun’un 5’inci maddesinde belirtilen ilkelere ve 62’nci maddesinde belirtilen kurallara aykırı olarak ihaleye çıkılmasına izin verenler ve ihale yapanlar hakkında da bu maddede belirtilen müeyyidelerin uygulanacağı hüküm altına alınmıştır.
2023 yılında Diş Hekimliği Fakültesi Döner Sermaye İşletmesinde aşağıdaki tabloda da görüleceği üzere 21.558.223,94 TL’lik mal ve hizmet alımı yapılmıştır. Yapılan alımların yüzde 6,89’u için temel ihale usulleri (%1,70’i açık ihale, %5,19’u pazarlık) kullanılmıştır. Yüzde 86,34’ü, 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nda öngörülen temel ihale usulleri yerine Kanunun 22’inci maddesinin (a), (c), (d) ve (f) bentleri hükümlerine göre doğrudan temin kapsamında gerçekleştirilmiştir.
Tablo 1: Diş Hekimliği Fakültesi Döner Sermaye İşletmesi Mal ve Hizmet Alımları

4734 sayılı Kanun’un 62’nci maddesinin (ı) bendinde belirtilen yüzde 10 sınırının oldukça üstünde gerçekleşen aşım için Kamu İhale Kurumundan uygun görüş alınması uygulanmasına da gidilmediği görülmüştür.
Kamu idaresince, bulguda tespit edilen hususlara ilişkin olarak gerekli işlemlerin yapılacağı belirtilmiştir.
Yukarıda belirtilen mevzuat hükümleri gereği, mal ve hizmet alımlarında Kamu İhale Kanunu’nda öngörülen temel ihale usullerinin kullanılması gerekmekte olup, ancak istisnai durumlarda diğer alım yöntemlerinin kullanılması gerekmektedir.
EKLER
EK-1: BULGULARA İLİŞKİN İZLEME TABLOSU